Ljósmynd af Floyd Curtis, eiganda Curtis Brothers Steam Laundry, sem stendur við hliðina á hestvagni sem fyrirtækið hefur auglýst á.
Heimild: Tennessee State Library and Archives
Þýddi og skráði Friðrik Kjartansson
Yfirlestur. málfridur.is
Teikning no. I, táknar bæjarvagn, almennt talinn umfram alla aðra sem kjóla1– eða dómvagn2.
Er vagninn sérstaklega skreyttur af þessu tilefni, þó að hann sé almennt notaður í öðrum tilgangi, þó að hann sé almennt notaður í öðrum tilgangi.
Þessi vagn er af Frökkum kallaður Coupe3, enda í raun niðurskorinn vagn; hluti af framendanum er skorinn í burtu og aðeins eitt sæti eftir.
Áhrifin eru ánægjuleg; línurnar á framendanum falla hver í aðra í tignarlegum sveigjum, og minnkandi hlutinn fyrir ofan gefur pláss fyrir lampann án þess að trufla útlínurnar.
Að öðru leyti líkist vagninn bæjarvagninum sem áður er lýst.
Hægt að gera sömu breytingar í þeim tilgangi að ferðast, þegar vagninn verður að póstvagni (post chase). — Á þessari teikningu mun glöggur áhorfandi uppgötva nokkra galla.
Undirfjöðrin að framan er of lágt niður og fjarlægðin er of mikil á milli efri og neðri beygjunnar.
C-fjaðririn að framan rís ekki tignarlega úr rokkernum4 sínum.
Lykkjan að framan er ekki fínlega mjókkuð og er illa sett á yfirbygginguna.
Afturhluti C-fjaðranna er líka gallaður og botninn á undirstöðu kúsksætisins (Salisbury-boot) hefur enga ákveðna línu.
Neðsti bogaferill yfirbyggingarinnar er líka ójafn.
Svipaður vagn er smíðaður, án undirfjaðra og með hreyfanlegan fram- og afturenda hangandi í C-fjöðrunum; farþegar og farangur hvíla allt á C-fjöðrum.
Á afturendanum er pallur fyrir tvo þjóna og á framendanum er pallur, sem getur borið kystil að innan.
Á þaki yfirbyggingarinnar getur verið farangursbox (imperial)5 og í fremri enda vagnsins er fest stór aurhlíf klædd japönsku leðri; á milli þess og hússins er staðsetning fyrir kúskinn.
Þetta formar að öllu leyti venjulegan póst Chariot (Post Chaise).
Lamparnir eru svartir og færanlegir og hlíf yfir glerið á daginn.
Til notkunar í langferðum er hægt að færa sæti til og skipta út hamarsklæðissæti og fylgihlutum.
Ef ekki er hægt að liggja endilangt inni í húsinu er hægt að taka neðri hluta framhliðarinnar af og lengja framendann í pall sem kallast svefnhús.
(dormeuse)6. Sjá mynd.
Heimild: English plesaure carriages on internet archive
Þýddi og skráði: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: málfríður.is
Tilvitnun!
„Við komumst að Ameríkudalnum án minnstu slysa og brottfluttir lýstu yfir fullri ánægju með leiðina… Norðurleið hafði fundist og borgin hafði fengið hvatningu sem myndi koma henni lengra en allar systur hennar á Kyrrahafsströndinni. Ég var stoltur af árangri mínum og var nógu vitlaus til að lofa sjálfum mér verulegri viðurkenningu á vinnu minni.“ — Tileinkað James Beckwourth af T.D. Bonner við komu fyrstu vagnalestarinnar sem ferðaðist um Beckwourth-slóðina í Marysville, Kaliforníu
Maðurinn, goðsögnin, James Beckwith (breytt í Beckwourth árið 1853), vann sér sess í efstu röðum fjallamannanna sem opnuðu vestrið. Jim reið, fangaði, veiddi, verslaði og barðist við hlið margra af þessum hrikalegu einstaklingum sem urðu goðsagnir um loðdýraverslunartímabilið. Þetta var fyrsta verkið á ferlinum sem landamæramaður óbyggðanna sem nær yfir um það bil 50 ár. Jim ferðaðist um landið, vitni um vaxtarverk hennar. Hann var við marga mikilvæga atburði í sögu Bandaríkjanna, þar á meðal uppreisnina (Bear Flag Rebellion), Seminole-stríðin og Sand Creek-fjöldamorðin. Hann var stríðshöfðingi meðal kráku-indíána. Ferilskrá hans inniheldur margvísleg störf – fangari, skáti, veiðimaður, vagnstjóri, hótelstjóri, sendiferðamaður, kaupmaður, hestaþjófur, kappi, leitarmaður og fjárhættuspilari svo eitthvað sé nefnt. Beckwourth er minnst meira fyrir kynþáttaarfleifð sína en hið ótrúlega líf sem hann leiddi. Jafnvel með frægðarferillsskrá, jafna eða betri en margir samtímamenn hans, fékk Beckwourth ekki alltaf þá virðingu sem hann hafði áunnið sér.
Tilvitnun!
„Beckwourth, blanda af frönsku, amerísku og blökkumannablóði1… er grimmur á versta stimpil, blóðugur og svikull, án heiðurs eða heiðarleika…“ — Francis Parkman
Í ljósi þess ósamræmis skráarhalds sem tengist loðdýraviðskiptum er fordæming Parkmans á Beckwourth meira sem kynþáttahvöt, frekar en kaldur lestur á sögulegu meti. Blandaður bakgrunnur Jims, óbilandi val hans á að lifa sem indjáni, margar eiginkonur hans og hrósandi stolt hans yfir eigin afrekum fór ekki vel með marga Bandaríkjamenn, sérstaklega í heimi þar sem litað fólk átti ekki að rísa upp á stig af frægð sem hann náði.
Barátta Beckwourth í málefnum bandarískra indíána var ekki vinsæl í raunveruleiki hans. Þetta er forvitnilegur þáttur í lífi hans. Sem krákustríðsleiðtogi, útsendari hersins, útrásarvíkingur og vígamaður hafði hann ástæðu til að berjast við Lakota, Cheyenne og aðra ættbálka í fjölmörgum aðgerðum. Samt tók hann upp málstað þeirra og færði rök fyrir sanngjarnri meðferð af hálfu stjórnvalda og hvíts samfélags. Þegar Jim var kallaður til að bera vitni í yfirheyrslu þingsins um Sand Creek fjöldamorðin, lokuðu fulltrúar hersins á vitnisburð hans um samtöl hans við frumbyggjafanga og eftirlifendur fjöldamorðingja. Herinn hélt því fram að Beckwourth væri að fremja landráð með því að reyna að setja sjónarmið óvinar inn í málsmeðferðina.
Beckwourth hafði óþarflega gaman af að tala um sjálfan sig við hvern þann sem vildi hlusta. Í því ferli skildi hann eftir sig eftirtektarverðan fjölda frásagnasagna af ævintýrum sínum og óförum. Jim var dálítill skemmtikraftur í félagslegum aðstæðum. Skreyting kom sögumanni sem annað eðli. Jim leit ekki á sig sem annálahöfund sem talaði til sögunnar. Sumar sögur um hann eru sannar en aðrar eru lauslega byggðar á staðreyndum. Enn fleiri minningar voru búnar til af James og fleiri sem aðrir, þar á meðal kjörinn ævisöguritari hans T.D. Bonner. Bonner á heiðurinn af því að pússa upp minningar Beckwourth og virðist hafa fundið upp nokkur smáatriði í ferlinu. Samuel Butler skrifaði: „Hver heimskingi getur sagt sannleikann, en það krefst einhvers vits manns til að vita hvernig á að ljúga vel.
Óljósar staðreyndir eru algengar á þessu tímabili. Margir samtímamenn Beckwourth, eins og Jim Bridger, voru þjakaðir af sömu hneigingu til að spynna sögur og efla eigin goðsagnir án þess að vekja upp gremju eins af fremstu samtímasagnfræðingum þjóðarinnar.
Afleiðingin af öllum þessum málæði og „fægingu“ ófullkominna endurminninga er sú að fyrir verulegan hluta af því sem við höfum heyrt um Beckwourth er enn erfitt að skilgreina nákvæmlega hvað gæti verið staðreynd. Það er samræmi í lýsingum þeirra sem kynntust honum um ástúð hans, hugrekki og sanngirni í viðskiptum sem bera vott um áreiðanleika. Slæmt minni Jims fyrir dagsetningum og stafsetningu örnefna flækir tilraunir til að koma í veg fyrir þátttöku hans í nokkrum atburðum. Fæðingardagur hans, upplýsingar um ættir hans af blönduðum kynþáttum, staða hans meðal kráku-indíána, stafsetning nafns hans og jafnvel dánarorsök hans hafa óljósar hliðar á þeim.
Lýsingar Beckwourths á lífi meðal krákufólksins hljóma sannari en sjálfselskulegri lýsingar hans á bardaga og lifun. Eins og hjá mörgum samtímamönnum hans, neytum við endurminninga þeirra með fyrirvara. Kannski í leit okkar að óviðunandi sannleika sögu mannsins höfum við glatað merkingu uppgangs hans frá auðmjúku upphafi til að ná árangri og lifa af í heimum þar sem líkurnar á andstöðu við hvort tveggja stóðu gegn honum. Það er nóg að segja að Beckwourth var mjög virkur á tímum loðdýraverslunar og opnun Vesturlanda í kjölfarið. Fáir samtímamenn hans náðu yfir jafn mikið landsvæði og voru viðstaddir jafnmarga atburði sem mynduðu flókna sögu útþenslu vestur á bóginn.
Uppgötvun gulls í Sutter’s Mill við American Fork River setti af stað alþjóðlega fólksflutninga sem Jim var vel í stakk búinn til að nýta. 1849 hafði Jim starfað sem sendimaður og búfjárkaupmaður. Tekjur hans bættust við vinnu hans sem spilasjónhverfinga (monte). Í stuttan tíma var Jim stórkostlega ríkur af vinningum sínum. Allt of fljótt var peningunum eytt og hann flutti til Grænviðardals þar sem hann var lagður niður um veturinn vegna gigtar.
Þegar heilsa hans batnaði tók hann upp á að narra Kaliforníubúa sem yfirgáfu fyrri störf sín til að sækjast eftir ríkidæmi í El Dorado. Vorið 1850 reyndi Jim fyrir sér við leit. Það var í þessum könnunum sem hann tók eftir lágu skarði (1,591 metri2 yfir sjávarmáli) sem virtist fara yfir Sierra Nevada. Jim áttaði sig á tækifærinu, sneri aftur eftir misheppnaða tilraun sína til að gera aðra ríka og kannaði skarðið. Hann ákvað að leiðin væri hentug fyrir vagna og útvegaði gott gras og vatn með mildara landslagi innan skarðsins en hinar sannreyndu vagnaleiðir. Erfiðar lexíur Donner-flokksins 1846-47 sem fóru yfir hærra skarðið voru ljóslifandi minning í Kaliforníu og Truckee-leiðin í gegnum það sem síðar varð Donner-skarðið – 2,151 metri3 yfir sjávarmálshæð – sem leiddi til Johnson’s Ranch varð nánast ófær á meðan snjóþungu mánuðina. Þessir óheppnu brottfluttu gripu til morða og mannáts til að lifa af. Hrikalegar sögur þeirra sem eftir lifðu urðu alræmdar og slógu jafnvel á leiðina, þrátt fyrir að draumsýn auðæfa svifu enn einu sinni yfir Sierra.
Gert var ráð fyrir að skarð Beckwourth, í næstum 560 metra lægri hæð en Donner-skarðið, yrði áfram snjólaust lengur og hefði við minna af snjó að glíma á tímabilinu. Jim viðurkenndi að skarðið hans, staðsett norðan Truckee-leiðarinnar, hefði möguleika á að verða vinsælasta leiðin. Hann tók að sér að þróa slóð í gegnum skarðið með eigin fjármagni. Samkvæmt Beckwourth samþykkti Marysville, sem þegar þjónaði sem stuðningsmiðstöð margra náma í norðri, að hjálpa til við að styðja við veginn. Vagnvegur sem tengdi samfélagið í austri og leyfði ferðalöngum beinan aðgang væri æskileg þróun.
Beckwourth tók að sér að leggja nýja vagnveginn vandlega. Leiðin lagði af stað frá Truckee-leiðinni í Glendale-dalnum nálægt nútímalegum stað Sparks, Nevada, og tók norðurleið og skipti lengd ferðar út fyrir áskoranir sem skapast af halla. Hlykkjóttur slóðinn fór í gegnum tiltölulega greiðfært skarðið sem Jim uppgötvaði og beygði stóran boga til norðurs. Áfangastaður Beckwourth-leiðarinnar var Bidwell Bar Ranch, þar sem vagnvegur lá inn úr austri og endurbættur vegur lá norður til Marysville þaðan. Alls fór hlykkjótt leið Jims um 125 kílómetra.
Eins og flestar nýjar vagnaleiðir tímabilsins var slóð Beckwourth auglýst með ákveðnum ýkjum. Jim sagði að þetta væri „besti vagnavegurinn“. Aðrir ýttu undir gnægð þess af góðu grasi og vatni, hvort tveggja nauðsynlegt til að halda búfénaði heilbrigðum. Skarðið leiðin var borin saman við Suðurskarðið (South Pass) í Wyoming fyrir að sýna aflíðandi halla. Það er óumdeilanlegt hversu auðveld leiðin er. Hins vegar er skarðið aðeins lítill hluti af langri leið. Það eru um það bil 94 kílómetrar4 af krefjandi ferðalögum handan vesturenda skarðsins. Ferðalangar, sem voru viljugir og vogaðir að laðandi aðgangs að skarðinu, komust fljótlega að því að grýttur slóði og yfirferðir um fimm fjöll voru fram undan. Erfiðleikarnir í landslagi náðu hámarki við að fara upp á fjallið nálægt Beckwourth’s stríðshestabúgarðinum (War Horse Ranch), þar sem hótel hans og verslunarstaður voru staðsett. Þegar John Denton ferðaðist um leiðina árið 1852 lýsti John Denton fjallinu sem „… fjalli sem er fjall…“ og grýttu með halla sem nálgast brekkuna á þaki húss. Allir þessir erfiðleikar litu vel út samanborið við Donner-skarðið. Miklir snjóskaflar, sem voru tíðir í Donner-skarði, gátu stöðvað ferðalög sem dregin voru áfram af búpeningi á þann hátt að halli og grýtt landslag passa sjaldan saman.
Meðlimur þessarar vagnalestar var hin 11 ára Ina Coolbrith, sem átti að verða skáldaverðlaunahafi Kaliforníu. Litla stúlkan var hrifin af töfrandi leiðsögumanni þeirra. Hann var hávaxinn, dökkhærður, hár fléttað í krákustíl og í alla staði gangandi, talandi ímynd af hetjulegu Klettafjallamönnunum (Rocky Mountain-mönnunum) sem opnuðu Vesturlönd. Hún segir frá gleðinni yfir því að fá að fara með systur sinni yfir skarðið sitjandi berbakað á einum af hestum Jims. „Hér er Kalifornía, litlar stúlkur, hér er ríki ykkar,“ man hún eftir því að hann tilkynnti. Í óheppilegum snúningi örlaganna brann bærinn til kaldra kola. Var þetta hátíðarslys eða íkveikja? Eins og heppnin var með James, var brennan í Marysville eignuð honum í slúðursögu, þrátt fyrir að hann nyti góðvildar samfélagsins í Marysville til að hjálpa honum að endurheimta kostnaðinn við að undirbúa slóðina.
1. september 1851 lagði Beckwith & Company fram beiðni til bæjarráðs Marysville til að reyna að fá endurgjald fyrir útlagðan kostnað við vagnslóðina. Skjalinu var vísað til nefndar og var aldrei brugðist við því. Peningarnir sem Marysville sagðist hafa lofað stóðust ekki og Jim ákvað að gera það besta úr hlutunum. Hann lagði fram landkröfu árið 1852 og byggði hótel og verslun á búgarðinum sínum í Sierra-dal (bráðum Beckwourth-dalur). Ekki var hann einn um að koma á fót þessum gististöðum og verslunum til að þjóna umferðinni. Stríðshestabúgarður hans varð miðstöð viðskiptastarfsemi. Áreiðanlegasta gullið í Kaliforníu var við námuvinnsluna og Beckwourth var fær sölumaður. Jim gat byggt rammahús, það fyrsta sem margir ferðalangar sáu í margra mánaða ferðalagi. Jim skemmti viðskiptavinum sínum með því að rifja upp þætti, bæði raunverulega og ímyndaða, úr ævintýralegu lífi hans. Næsta ár var Jim önnum kafinn í litlum kofa við að rifja upp endurminningar sínar fyrir T.D. Bonner.
1853 reyndist slóð Beckwourth vera farsæl. Erfitt er að ákvarða nákvæman fjölda brottfluttra sem notuðu nýju leiðina en að sumu leyti var hún vinsælasta leiðin til skamms tíma. Notkun Beckwourth-slóðarinnar hélt áfram inn á 1860 en umferð minnkaði þegar tollar voru lagðir á notkun hennar. 1855 yfirgaf Beckwourth vagnaveginn sinn, flutti til Colorado og opnaði almenna verslun. Það voru næg ævintýri milli 1855 og dauða hans árið 1867 (eða 1866) til að fylla flesta ævi. Hann barðist gegn Apachum og Cheyennes sem vígamaður. Hann var útsendari fyrir herinn við fjöldamorðin í Sand Creek (29. nóvember 1864) og var ýmist eitraður fyrir eða lést af náttúrulegum orsökum þegar hann leiðbeindi hernum til Kráku (Crow) þorps í Montana. Segðu hvað þú vilt um James P. Beckwourth, líf hans var ekki leiðinlegt.
Heimildir/Uppruni: True West, mánaðarrit. Sögur af ystu byggðu bóli Norður-Ameríku
Þýtt og skráð af: Friðrik Kjartansson
Skráð og þýtt af Friðrik Kjartansson
Yfirlestur. malstadur.mideind.is/malfridur
Síðasti sagnfræðingur landamærasögu Oklahoma, lögreglumenn og útlaga, Glenn Shirley.
Hann sagði að það væru fleiri rán á póstvögnum og lestum á tvíburasvæðunum1 en nokkurs staðar á vesturlandamærunum.
Fyrsta járnbrautin sem fór inn í Oklahoma fylki árið 1871, var Missouri, Kansas og Texas járnbrautin, þekkt af frumkvöðlum og heimamönnum sem „The Katy“.
Fyrsta Katy-lestarránið á skrá var framið af sveit innfæddra Cherokee.
Það átti sér stað um 10 mílur norður af nýju Red River-borginni Denison, Texas, í Choctaw-þjóðlendunni, sumarið 1873.
Sagt var að ræningjarnir hefðu tekið inn 2.000 dollara í reiðufé auk töluverðs magns hringja og úra frá farþegum.
Lestarrán á Oklahoma- og frumbyggjasvæðunum versnuðu eftir 1890, þegar Oklahoma-svæðið var stofnað. Á þeim tíma voru fleiri járnbrautir sem fóru um svæðin.
Í maí 1891 rændi Dalton-gengið AT&SF (Santa Fe) járnbrautarlest í Wharton, Oklahoma Territory, nú Perry, Oklahoma.
Bob Dalton og George Newcomb biðu í geymslunni eftir að hraðlestin kæmi.
Restin af klíkunni beið við birgðagarðana. Þegar lestin kom inn á stöðina, hoppuðu Dalton og Newcomb inn í stýrishúsið á gufuvélinni með brugðnar byssur og sögðu vélstjóranum að aka lestinni í geymslurnar og stoppa þar.
Vélstjórinn gerði eins og honum var sagt. Í birgðastöðvunum voru vélstjóri og slökkviliðsmaður leiddir að lestarvagni og skipuðu lestarstarfsmanni að opna hurðina.
Skotum var hleypt inn um dyrnar og lestarstarfsmaður opnaði hana.
Félagar gengisins sögðust skjóta þá sem settu höfuð sitt út um glugga.
Dalton-genginu tókst að ná í tvo poka af peningum.
Emmett Dalton fullyrti síðar að klíkan hefði fengið 14.000 dollara fyrir ránið.
Í júní 1892 rændi Dalton-gengið Santa Fe-járnbrautinni við Rauðklett.
Gerðist þetta 15 mílur norður af Wharton á Oklahoma-svæðinu.
Dalton -gengið komst að því að það yrðu 75.000 dalir af indjánaeftirlaunasjóði flutt um Santa Fe þann 1. júní.
Dalton-gengið hafði með sér þekktan útlaga að nafni Bill Doolin þegar þeir rændu þessari lest. Gengið gat aðeins opnað annað af tveimur öryggishólfum í lestarvagninum og fékk ekki meira en 11.000 dollara.
Eftir þetta rán var mikill hópur lögreglumanna settur á vettvang til að finna Dalton -gengið en án árangurs.
Santa Fe Railroad bauð 500 dollara fyrir handtöku hvers félaga gengisins.
Á þessum tíma, á tvíburasvæðum, var greint frá því að það væru 11 menn í Dalton-genginu, þar á meðal bræðurnir: Bob, Grat og Emmett Dalton. Fimmtudagskvöldið 14. júlí 1892 var Katy-lestin númer 2 norður á leið þegar hún stoppaði í Adair í Cherokee-þjóðinni, um 20 mílur suður af Vinita, frumbyggjaverndarsvæðinu, um klukkan 21:42. Umboðsmanni stöðvarinnar var skipað undir byssuógn að flagga lestinni til stöðvunar.
Tveir vopnaðir menn tóku fljótt við stjórn gufuvélarinnar en hinir tóku við af stjórnanda og lestarstarfsmönnum.
Án þess að útlagarnir vissu, voru skipaðir lögregluþjónar með leynd um borð í lestinni til að verja hana gegn ræningjum.
Meðal þeirra var járnbrautarlöggan John J. Kinney. Undirforingi Kinney Sid Johnson og þrír meðlimir indiana lögreglunnar í Bandaríkjunum, Charles LeFlore lögregluforingi, Alf McKay og Bud Kell. Leynilöggan steig út úr lestinni til að takast á við ræningjana og næstum samstundis særðust Kinney, LeFlore og Johnson.
Lögreglumennirnir sóttu skjól í kolahúsinu. Útlagarnir notuðu lestarmennina sem mannlega skyldi í skotbardaganum.
Lögreglumennirnir hættu að skjóta af ótta við að skjóta einn af saklausu lestarstarfsmönnunum.
Á meðan voru aðrir meðlimir gengisins að ausa stöðugri skothríð inn í hraðlestina.
Flugumaður 2 opnaði hurðina og veitti ræningjunum aðgang að vagni.
Ræningjarnir rændu peningaskápnum í hraðlestinni fyrir 17.000 dollara en tókst ekki að fá umboðsmann stöðvarinnar til að opna peningaskápinn á stöðinni.
Á leið út úr bænum skaut klíkan tvo óvopnaða lækna sem sátu fyrir utan lyfjabúðina. D. L. Goff læknir lést af byssuskoti sínu og læknir T.S. Youngblood missti fót af byssusári sínu.
Eftir þetta rán setti Katy Railroad 5.000 dollara verðlaun fyrir hvern meðlim gengisins, sem innihélt Dalton-bræður, Dick Broadwell, Charlie Pierce, Bill Doolin og William Power.
Annað lestarrán gerðist í Wharton 8. september 1892. Fimm menn héldu lestinni, náðu hraðlestinni, opnuðu peningaskápinn og fundu ekkert sem var þess virði að ræna.
Þeir rændu tveimur körfum af vínberjum.
Þriðja lestarránið var í Wharton 8. nóvember 1892. Þrír hvítir menn tóku með byssuvaldi Santa Fe farþegalest á suðurleið.
Ræningjarnir náðu aðeins nokkrum litlum pökkum og tóku Winchester-riffil og byssur lestarstarfsmannanna.
Í janúar 1893 voru tveir ræningjanna, Jesse Jackson og Scott Bruner, handteknir eftir mikinn byssubardaga með lestarleynilögreglu undir forystu Black bandaríska marskálkanna Rufus Cannon og Ike Rogers.
Á stuttu færi skaut Cannon í annan handlegg Jacksons í skotbardaganum.
Útlagarnir voru afhentir Heck Thomas aðstoðarforingja Bandaríkjanna í Bartlesville.
Annar maður í gæsluvarðhaldi að nafni Ernest Lewis snerist og vitnaði í þágu ríkisins um ránið til yfirvalda.
Þann 20. október 1894 var farþegalest frá Missouri Pacific Railroad rænd í Coretta, Creek Nation, nú Okay, Oklahoma, fimm mílur suður af bænum Wagoner.
Glæpagengisfélagi tengdi hliðarspor á meðan lestin var á um 25 mílna hraða.
Lestin fór á hliðarsporið og rakst á nokkra lestarkassavagna á brautinni. Ræningjarnir gátu rænt peningaskáp um borð í hraðlestinni í sömu aðgerð.
Ræningjarnir gátu ekki opnað öryggishólfið í skápnum.
Farþegarnir voru rændir peningum sínum og verðmætum þegar ræningjarnir fóru í gegnum lestarvagnana.
Ræningjarnir skutu út um hvern glugga í lestinni og stálu meira að segja gufu- og dælumælinum í eimreiðinni.
Black Creek Freedman útilokar Buss Luckey og allt blökkumannagengi hans sem samanstendur af Bob Elzey og bræðrunum Frank, Henry og Will Smith.
Texas Jack
Fyrsta farþegalest Katy, Katy Flyer á norðurleið, var rænd aðfaranótt 13. nóvember 1894. Glæpaforinginn var hvítur maður að nafni Nathaniel „Texas Jack“ Reed ásamt þremur hörku blökkumönnum sem áttu sér engan morgundag: Buss Luckey, Tom Root og Will Smith.
Ránið átti sér stað í Blackstone Switch, nálægt Wybark, átta mílur norður af Muskogee á indiana yfirráðasvæðinu.
Skiptu útlagarnir lestinni á hliðarspor við meginsporið. Lögreglumennirnir Bud Ledbetter og Paden Tolbert.
Goðsagnakenndir lögreglumenn frá indjánayfirráðasvæðinu fóru sem verðir í hraðlestinni.
Í lestinni voru 60.000 dollarar í gulli og silfri. Mikill skotbardagi hófst og útlagarnir náðu ekki hraðlestinni.
Texas Jack fór rænandi og ruplandi meðal farþeganna meðan byssubardaginn stóð.
Rændi hann 460 dollurum, átta úrum og þremur skammbyssum.
Þegar Ledbetter fór af vettvangi skaut hann Texas Jack með Winchester sínum og særði hann alvarlega.
Buss Luckey sótti Jack og útlagarnir komust í skyndi á hestbaki.
Luckey var síðar handtekinn af yfirvöldum og dæmdur með vitnisburði frá Root, sem sneri sönnunargögnum ríkisins.
Root var síðar drepinn í skotbardaga; Smith var aldrei handtekinn.
Í Arkansas gaf Reed sig fram og dómarinn Isaac C. Parker dæmdi hann í fimm ára dóm.
Þegar Reed kom út gerðist hann guðspjallamaður og ferðaðist í villta vestrinu.
Farþegalest Rock Island Railroad á suðurleið var rænd 3. apríl 1895 á Oklahoma-svæðinu.
Hópur fimm manna undir forystu William „Tulsa Jack“ Blake og Red Buck Weightman ruddist um borð og rændu hraðlestina fyrir 400 dali.
Þeir stálu einnig skartgripum og verðmætum úrum frá skelfingu lostnum farþegum sem þeir hótuðu að skjóta ef þeir veittu mótspyrnu.
Útlagarnir gátu komist í burtu en Blake og Weightman voru báðir drepnir síðar af leynilöggu bandarískra lögregluþjóna á Oklahoma-svæðinu.
16. ágúst 1897 setti lögfræðingurinn og útlaginn Al Jennings saman hóp sem innihélt tvo harðhausa, frá Bill Doolin-genginu: Little Dick West og Dynamite Dick Clifton.
Þeir ákváðu að ræna Santa Fe farþegalestina í Edmond, Oklahoma-svæðinu.
Útlögunum tókst að komast um borð í eimreiðina og neyddu vélstjórann til að stöðva lestina.
Gengið reyndi árangurslaust að sprengja peningaskápinn í farangursvagninum og rændu þeir farþega verðmætum sínum.
Gengið reið austur í átt að Indjánasvæðinu og sáust af þeldökkum bændum nálægt bænum Arcadia. Bud Ledbetter, aðstoðarlögregluforingi, náði síðar Al Jennings í Creek Nation.
Jennings var sakfelldur og sendur í fangelsi.
Síðar voru West og Clifton báðir drepnir af alríkislögreglumönnum á svæðunum.
Heimildir/Uppruni: True West, mánaðarrit. Sögur af ystu byggðu bóli Norður-Ameríku
Skráð og þýtt af Friðrik Kjartansson
Yfirlestur. malstadur.mideind.is/malfridur
Nýtt!
Tvær mikilvægar teikningar um Dauðadals/Borax vagnana!
Milli 1883 og 1889 skiptu tuttugu múldýr spennt fyrir vagna sköpum við að flytja borax frá Death Valley til Mojave, Kaliforníu.
Þessi flutningsaðferð var skipulögð með múldýrum. Múldýrin skiluðu af sér 264 kílómetra eða 165 mílur til að komast að þar sem járnbrautarteinarnir enduðu.
Hlutverk vagnanna var að flytja 10 „stutt“ tonn af borax í ferð. USA þyngdareining. Jafngildir 20,000 lb avoirdupois eða 9,071,85 kg sem stutt toon (short ton).
Vagnarnir voru með afturhjólum sem stóðu 2.1336 metra (sjö fet) á hæð, með 2,54 sentimetra eða 1 tommu þykkum járngjörðum á hjólum, smíðaðir upp úr gegnheilli eik.
Rýmið um borð var 4.8768 metrar (16 fet) á lengd og 1.8288 metrar (6 fet) á dýpt og hver tómur vagn vó 3.538 kíló (3.53802 tonn).
Vagnlestin, sem spannaði yfir 54.864 metra (180 fet) með múldýr í eftirdragi til vara, samanstóð af þremur vögnum sem urðu að vera til staðar svo hægt væri að fara af stað.
Fremsti vagninn, „Trailer“ og seinast „Back Action“, og allra síðast var vatnsflutningatankurinn.
Teymisstjórinn var ábyrgðarmaður á stjórn teymisins, notaði langan taum sem kallaður var „Skíthælslína“-1 og langa svartormasvipu.
Hann var venjulega að stjórn við vinstra hjólið og gat teymisstjórinn einnig stjórnað bremsunni frá vagnsætinu niður bratta brekku.
„Skiptirinn“ sem venjulega sat í vagninum stjórnaði bremsunni á mishæðóttu landi.
„Skiptirinn“ var líka með fötu af litlum steinum til að grýta múlhestana til hlýðni. Báðir deildu mennirnir með sér ábyrgð, þar á meðal að undirbúa liðið, sinna þörfum múldýranna og sinna dýralæknis- eða viðgerðarmálum.
Hádegisstopp leyfði að fóðra og vökva múlhestana þótt þeir væru enn beislaðir, og á kvöldin voru múlarnir settir í búr með fóðurkössum.
Ferðalag hvers dags var yfirleitt 10,6 kílómetrar eða nálægt 17 mílum, sem olli því að ferðin aðra leiðina tók um það bil tíu daga. Fyrirtækið sem rak þessa „útgerð“ útvegaði skála á næturstoppum fyrir ökumenn og múldýrin.
Söguleg frásögn Remi Nadeau, „Fraktteymi Nadeau í Mojave“, leggur áherslu á yfirburði múlhestanna til notkunar í eyðimörkinni og undirstrikar mikilvæga hlutverk þeirra í að flytja borax með góðum árangri.
Með því að skilja flutninga, forskriftir og rekstrarstjórnun tuttugu múldýra sem var beitt fyrir vagnana fáum við innsýn í þá ótrúlegu viðleitni sem auðveldaði flutning á borax seint á 19. öld.
Norður-Bandaríkja þyngdareining sem jafngildir 2.000 lb avoirdupois (907,19 kg). nafnorð: stutt tonn
Smelltu á Google Ngram Viewer til að sjá nákvæmari tímalínu og stærri!
Google Ngram Viewer
Heimild: History Shortcut á Facebook
Skráði og þýddi: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is
Uppfært 4. april 2026.
Við erum enn ekki alveg viss um nákvæmlegan uppruna dalmatíuhundsins sem er líklega ekki í Dalmantíu.
Hann kom seint til sögunnar miðað við alla mannkynssöguna eða um 1790.
Áreiðanlegustu heimildirnar benda til þess að þær séu upprunnar í austurhluta Miðjarðarhafs þaðan sem þær dreifðust til Indlands og yfir Evrópu.
Sumir benda á að þeir hafi gert þetta á ferðalögum með roman fólkinu.
Nafnið gefur okkur upprunatengingu til Dalmatíu, sögulegs svæðis Króatíu á austurströnd Adríahafs, en vísindamenn hafa komist að því að svo var ekki.
Dalmantíuhundar hafa sterka veiðieðlishvöt og eru frábær kostur til veiða á rottum og meindýrum.
Þeir hafa verið notaðir sem fuglahundar, slóðrakningarhundar, sóknarhundar eða á galta- og/eða hjartarveiðar.
Dalmatíuhundar eru kannski þekktastir fyrir hlutverk sitt sem fylgdardýr slökkviliða og lukkudýr í eldhúsum.
Dramatísk merking þeirra og greind hafa gert þá farsæla sirkushunda í gegnum tíðina.
Þar sem Dalmatían og hestar eru mjög samhæfðir var auðvelt að þjálfa hundana í að hlaupa á undan hestvögnum til að hjálpa til við að ryðja brautina og leiðbeina hestunum og slökkviliðsmönnum fljótt að eldunum.
Ég náði tali af Stacy Henderson Foster á nýlegri AKC-staðfestingarsýningu.
Tíkin hennar, Fancy, vann tegundina þann daginn og það er engin furða því hún er gullfalleg.
Í þessu myndbandi sest ég niður með Eleanor Green Winters, sem ræktaði Fancy, og hún segir mér allt um Dalmatíuhunda.
Hinir yndislegu og áberandi svörtu eða lifurbrúnu dílar Dalmatíuhundsins prýða einn sérstæðasta feld í dýraríkinu.
Undir dílunum er tignarlegur og vel skapaður brokkari sem er á milli 48 og 58 cm á herðakamb. Dalmatíuhundar eru vöðvastæltir og byggðir til að þola álag; kröftugir afturhlutarnir veita drifkraftinn á bak við mjúkt og áreynslulaust brokkið.
Dalmatíuhundurinn var upphaflega ræktaður til að gæta hesta og vagna og eitthvað af gamla verndareðlinu er enn til staðar.
Þeir eru hlédrægir og virðulegir, geta verið frábitnir ókunnugum og eru áreiðanlegir varðhundar.
Með sínu fólki eru Dalmatíuhundar gáfaðir, tryggir og ástríkir heimilishundar.
Þeir eru sterkir og virkir íþróttamenn með mikið úthald – dásamlegir félagar fyrir hlaupara og göngufólk.
Dalmatían eru oft taldir vera góðir varðhundar og þeir gætu hafa nýst slökkviliðum sem varðhundar til að vernda eldhús og búnað þess.
Slökkvivagnar voru áður dregnir af hröðum og öflugum hestum, freistandi skotmark fyrir þjófa, svo Dalmatían voru haldnir í eldhúsinu til að hindra þjófnað.
Jafnvel í dag er Dalmatían-hundurinn lukkudýr slökkviliðsins og þú getur jafnvel fundið lifandi dæmi í nánast hvaða stórborg sem er um allan heim.
Sjónvarpið, eða RÚV, sýnir þætti sem heita Neyðarvaktin sem fjalla á vandaðan hátt um líf slökkviliðsmanna og á stöðinni er hreinræktaður Dalmantíuhundur.
Það er ekki tilviljun.
Heimild: https://ccdalmatians.com.au/historyorigin-of-the-dalmatian/ You Tube og Dogumentary TV
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is
Þýtt og unnið í minningu hundsins hennar dóttur minnar sem lifir alla tíð í hjörtum okkar. Líka til minningar um Aragon sem varð 17 ára og þriggja mánaða.
Brittanica about Waterloo
Heimild: Myndir fengið að láni frá: Mike Rowland and Son Master Wheelwrights and Coachbuilders á Facebook
Yfirlestur: malfridur.is
Skráði og Þýðing: Friðrik Kjartansson
Til er saga um orustu af Muye árið 1046 f.Kr., á milli 50.000 hermanna fornu kínversku Zhou-ættarinnar og 700.000 frá Shang-ættinni.
Sagan segir að Shang-hermennirnir hafi verið svo óánægðir með leiðtoga sína að margir hlýddu og börðust en aðrir yfirgáfu Zhou, sem vann orrustuna og sannaði styrk þeirra í norðurhluta Kína.
Fornleifar frá Zhou-ættveldinu sem var langlífasta ætt Kína.
Vandaður vagn var losaður úr gröf sinni, skreyttur með dreka, koparbjöllum og jaðri, vagn af konunglegum gæðum.
Leifar af tveimur hestum með bronshjálma ásamt leirmunum og steináhöldum.
Hver veit nema hermaðurinn, sem var þar, hafi tekið þátt í orrustunni um Muye?
Hvort sem hann gerði það eða ekki, var hann greinilega sérstaklega heiðraður af fólki sínu eins og sést af auðlegð grafargripanna.
Mikilvægasta uppgötvunin í þessum uppgreftri var K1-vagninn og hestagryfjan.
Gryfjan er rétthyrnd skaftgryfja, 7,1 m löng frá austri til vesturs, 3 m á breidd frá norðri til suðurs og 2,7 m djúp, með veggjum sem eru næstum bein.
Í gryfjunni voru tveir vagnar og bein tveggja hesta hvers vagns.
Vagnarnir tveir snéru endum saman, með höfuð hestanna beint í austur.
Vagn númer eitt … er hágæða með fallegum skreytingum. Vagninn og hestarnir tveir eru í tiltölulega góðu ástandi.
Yfirbygging vagnsins er þakin rauðbrúnu lakki, með íhlutum eins og trébita undir vagninum og hliðarplankarnir skreyttir með rauðlakkaðri afmyndaðri drekahönnun.
Krosstré á dráttarskaftinu eru skreytt með klingjandi bronsbjöllum.
Bæði nöf öxulsins eru skreyttar með bronshettum.
Framan á vagninum og á hvorri hlið yfirbyggingarinnar eru næstum ferköntuð jaðarstykki.
Fyrir utan mikið af skreytingum á andlitum hestanna, ásamt mörgum leður- eða línhestakviðbúnaði skreyttum með bronsi, voru líka tveir bronshjálmar á höfði þeirra.
Fornleifafræðingar fundu mörg ummerki um daglegt líf í grafreitnum, þar á meðal leirmuni, steináhöld, matreiðslupott og öskuholur.
Þetta sýnir að á þessu grafarsvæði var samtímabúseta.
Að grafreiturinn og búsetusvæðið hafi annaðhvort verið á sama stað eða í nálægð hvort við annað er kannski afleiðing þess að íbúar hafa aðlagast hásléttunni í langan tíma.
Greinin hjá Archaeology News Network gaf ekki til kynna hvaða ár grafreiturinn var virkur nema til að segja að hann væri af Zhou-ættveldistímabilinu.
Eftir orrustuna af Muye framdi konungur Shang-fólksins sjálfsmorð með því að loka sig inni í höll og brenna hana umhverfis sig.
Leiðtogar Zhou-ættarinnar, sem stóð frá 1046 f.Kr. til 256 f.Kr., réttlættu landvinninga sína með því að segja að Shang hefði brotið gegn umboði himnaríkis eða brotið af sér með þeim guðum sem ráðandi voru.
Alfræðiorðabókin Ancient History á netinu segir að hvert síðari kínverska ættarveldi sem tæki við af gömlu myndi réttlæta nýjar reglur með sömu skýringum.
Sumir af mikilvægustu persónum Kína til forna lifðu undir síðari hluta Zhou-ættarinnar, sem var talið tímabil listrænnar og vitsmunalegrar uppljómunar.
Margar af hugmyndunum sem þróaðar voru af persónum eins og Laozi eða Lao-Tsu, Confucius, Mencius og Mozi, sem allir bjuggu á Austur-Zhou tímabilinu, myndu móta eðli kínversks samfélags til dagsins í dag.
Segir í alfræðiorðabókinni.
Málverk sem sýnir fæðingu fornkínverska heimspekingsins Laozi, sem sagði: „Sá sem þjónar höfðingja manna í sátt við Tao mun ekki leggja heimsveldið undir sig með vopnavaldi.
Slík hugsjón er vön að hafa hefnd í lestinni.“ (Málverk eftir Nyo/ Wikimedia Commons)
Heimild: https://waydaily.com/
Þýddi og skráði: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is
Í komandi kvikmynd Quentin Tarantino,, The Hateful Eight“ kallaði upphafsatriðið á að vagn færi yfir vætusamt Wyoming-landslag. Fyrir kvikmyndagerðarmennina var þetta vandamálið.
Hvar kaupir þú póstvagn?
Einn staður er rétt fyrir utan Letcher í S.D., 171 íbúi, þar sem Doug Hansen rekur 13 manna samsetningarlínu, smíðar og gerir við hestvagna.
Hans iðn gæti virst lenda á milli skips og bryggju en í raun er mikill uppgangur í viðskiptum.
Hann ætlar að smíða eða endurgera um 100 hestvagna á þessu ári og starfar við hlið búsins þar sem hann ólst upp. „Ég var forvitinn um týndu listirnar,“ segir Hansen.
Hanson segir að það taki hann að jafnaði um ár að koma sérsniðnum vagninum til skila og þeir séu á kjörverði eins og lúxusbíll.
Þessi 56 ára gamli smiður er þekktur meðal áhugamanna um gamla vestrið, hann nýtur þess að panta í bak og fyrir, sem mun halda honum uppteknum langt fram á árið 2016.
Eitt af sköpunarverkum Hansens er að flytja á laugardag á árlegum fundi Berkshire Hathaway í Omaha í Nebraska, þar sem aðdáendur og fjárfestar frá öllum heimshornum munu fagna 50 ára afmæli Berkshire undir stjórn Warren Buffetts.
Í sviðsvagninum, sem Wells Fargo & Co., ein stærsta hlutabréfaeign Berkshire, sér um, verða John Stumpf, forstjóri bankans, og Sharon Osberg, brúarfélagi Buffetts.
Buffett segist hafa leyst af hólmi sæti sitt í fjórum sætum til að skapa pláss fyrir tvær frænkur sínar sem voru „mjög spenntar“ fyrir tilboðinu.
Hansen er einnig hæstánægður.
„Það er mikill heiður að fá að kaupa eitthvað úr verslun frá ökrum Suður-Dakóta,“ segir hann, „og enda í því að vera hápunktur á Wall Street, ef svo má að orði komast.“
Hann segir að Touring Concord-vagn, sem Hansen smíðaði, hafi eitt sinn ferjað Vilhjálm Bretaprins og eiginkonu hans, Kate hertogaynju af Cambridge.
Fuji Safari Park í Japan pantaði smáhestavagn sem hægt var að draga með smáhestum til að flytja börn um hluta garðsins með vestrænu þema.
Milli viðskiptavina Hansens má einnig finna milljarðamæringinn Joe Ricketts sem stofnaði miðlunarfyrirtækið TD Ameritrade.
Ricketts bað Hansen um að smíða fyrir sig fjólubláan „sýningarvagn“ sem svipaði til póstvagns.
Ricketts sendi honum fjólubláa rúðustrikaða skyrtu sem hann var viss um að myndi gera vagninn sinn glæsilegan á Calgary Stampede, árlegu kanadíska ródeómóti.
Hansen var mótfallinn: Fjólublátt farartæki væri ekki sögulega nákvæmt.
Ricketts bað litaráðgjafa tískuhússins að skipta sér af og eggaldinliturinn fékk að ráða.
Hansen prófaði sig áfram með liti í marga mánuði.
Fjórtán málningarhjúpur gáfu loks viðunandi lit, nálægt eggaldini. „Þetta var konunglegt,“ segir hann. „Þetta var ríkt.“
Vagninn kostaði um 50.000 dollara og virkaði eins og keppnisgripur.
Sex hesta keppnisgripurinn vann Calgary Stampede keppnina árin 2010 og 2011.
Ricketts, sem á fjölskylduna Chicago Cubs, segist dreyma um að biðja Hansen um að smíða fyrir sig „matreiðsluvagn“, handhægt eldhús sem kúabændur nota úti á túni, og „hirðavagn“ fyrir gesti næturlangt.
Ricketts, sem á fjölskylduna Chicago Cubs, segist dreyma um að biðja Hansen um að smíða fyrir sig „matreiðsluvagn“, handhægt eldhús sem kúabændur nota úti í auðninni, kúrekavagn (chuckwagon), og „fjárhirðingjavagn“ fyrir gesti næturlangt.
Hansen segir að stundum haldi fólk að hann sé fullur af bulli þegar hann lýsir starfi sínu. Flestir telja að hestvagnaiðnaðurinn hafi horfið af plánetunni fyrir meira en hundrað árum, segir hann.
Það hefði kannski horfið úr Suður-Dakóta ef Hansen hefði ekki lært hestamennsku frá afa sínum, leðursmíði frá móður sinni og hvernig á að nota suðu- og trésmíðaverkfærin á búgarðsverkstæði föður síns. „Auðlindir fyrir skapandi iðnaðarmann voru á puttanum á mér,“ segir Hansen.
Um 1970 deildu gamlir menn fréttum af viðgerðum á hjólum hestvagna.
Fljótlega bárust fréttir af því að Hansen gæti gert við hestvagna og nágrannar fóru að koma með verkefni.
Hann sótti fornverkfæri á flóamarkaði og bjó önnur til þau eftir þörfum. Í fyrstu sagðist hann hafa rukkað um 10 dollara á tímann.
Verk hans seljast nú á hærra verði en nýr Chevy Silverado með dæmigerðan hámarkshraða um 12 mílur á klukkustund.
Hann er meðal fárra vagnsmíðamanna sem stunda starf sem skilar ánægju og skemmtun.
Jimmy Wilson í Paradise í Texas tók við rekstri tengdaföður síns og er nú í samstarfi við Amish „hjólasmið“ í Montgomery í Indiana.
Þeir sérhæfa sig í hefðbundna Concord.
„Kadillakks kagga allra vagnanna“ segir Wilson en verðmiðinn er allt niður í lágar sex stafa tölur.
Wells Fargo er einnig viðskiptavinur, segir Wilson. Fyrirtækið í San Francisco, sem er stærsti banki landsins að markaðshlutdeild, eyðir miklum fjármunum í að hampa sögulegri tengingu vörumerkis síns við bandaríska vestrið.
Þar eru 24 eftirlíkingar af vagninum, 16 frumgerðir og 14 verktakar sem stjórna póstvagninum í skrúðgöngum og viðburðum fyrirtækja, segir Beverly Smith, yfirmaður söguþjónustu Wells Fargo.
Bankinn vill ekki gefa upp hversu miklu hann eyðir í póstvagnasýningar en í fyrra voru þau yfir 800.
Tarantino er annar viðskiptavinur sem hefur verið mjög hátt skrifaður.
Eftir að hafa gert fjölda kvikmynda sem spanna glæpi, hrylling og stríð, sneri leikstjórinn sér að kvikmyndum í vestrænum stíl og byrjaði á kvikmyndinni Django Unchained árið 2012.
Fyrir „The Hateful Eight“ skoðuðu Tarantino og starfsmenn hans um 20 sviðsmyndir póstvagnahugmynda og komu sér upp líkani sem hann smíðaði og hefur vísundamálað á hliðina, segir Rusty Hendrickson, yfirhandritshöfundur myndarinnar sem The Weinstein Company gerir ráð fyrir að komi út síðar á þessu ári.
Sumum áhafnarmeðlimum fannst blóðrauði vagninn með gulum afskurði „of fallegur“ en hann stóð af sér margra kílómetra torfæru í Telluride í Colorado. Stjörnuleikarnir Kurt Russell og Samuel L. Jackson léku í kvikmyndinni.
Tarantino hreyfði ekki svip við 90.000 dollara verðmiðanum, segir Hendrickson, og dásamaði póstvagninn.
Þýtt og skráð af Friðrik Kjartansson
Heimild: HANSEN WHEEL AND WAGON SHOP
Yfirlestur: malfridur.is
Bómullarhjólbörur frá tímum borgarastyrjaldarinnar 1861 til 1865.
Þessi handvagn er alveg úr viði án járnstyrkingar.
Það var notað í bómullarvörugeymslu í því sem þá var þekktur sem bærinn Cottonport, Ouachita Parish, Louisiana.
Cottonport varð síðar West Monroe.
Það varð stærsta bómullarhöfnin við Ouachita-fljótið. Gufuknúinn hjólafljótabátur sem hlaðinn var upp í „rjáfur“ og bómullin var flutt niður til New Orleans.
Myndir og texti fengust að láni hjá Randy Breaux, eiganda þessa stórkostlega sögulega grips.
Yfirlestur: yfirlestur.is
Skráning og þýðingar: Friðrik Kjartansson
Cartagena, Mucia Spáni. Verð í nóvember 2023 €3.500
Flokkast sem ,,Buggy”
Einstök mynd af vöru sem sennilega er ekki mikið til af lengur.
Ekki nota of mikið!
Flottar notkunarlýsingar. Ekki nota of mikið!
Framleidd í Kanada
Auglýsing!
Auglýsing!
Auglýsing!
Uxavagn til grjótflutninga frá Rieti, keypt 1993, endurgerð 2013, mynd fyrir endurgerð. 3 mynd fyrir neðan. Ekki getið um smíðaár. Ekki fáanlegar meiri heimildir.
Þýðing: Friðrik Kjartansson
Skráði: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
Alþýðuvagn smíðaður í Noregi milli 1850–1925. Líkist vagninum hans Emils í Kattholti.
Ekki er til heimild fyrir árgerð þessa eintaks sem alþýðuvagn eða heimilisvagn er smíðaður.
Aldurinn er einhvers staðar á bilinu 99 til 174 ára.
Voru vagnarnir smíðaðir í Noregi á því tímabili? Það er það sem til er um hann: Kjökkenvogn eða eldhúsvagn frá Grimstad.
Heimildin sem fyrri eigandi fræddi mig um. Til Íslands kom hann með Herjólfi sem kom frá Noregi úr slipp 1996.
Heillegur og tilbúinn í dekrið sem mér vonandi veitist að fá að fást við.
Ekki hefur þótt ástæða til að „eyða“ í bremsur eða önnur þægindi fyrir alþýðuna.
Holt fyrir okkur að sjá fyrir okkur ferðalög á þennan máta.
Takið eftir hvernig hjólbarðinn er samsettur.
Festur saman! Járnvinnan á bekkjaburðarvirkinu er í senn einföld, snjöll og langt umfram amerísku útfærsluna sem er seinleg og flókin í smíði en samt falleg að mínu mati.
Sjást vel á aftara sætinu, armhvílunni og nabbinu sem heldur yfirbreiðslunni fyrir farþega en oftar en ekki var yfirbreiðslan kindagæra.
Blessuð jólin koma einu sinni á ári. Skreytum þennan aldursforseta, vagninum og skapara hans til heiðurs.
Járnverkið er bara með ágætum í eldhúsvagninum. Það verður gaman að sandblása og breyta til hins betra.
Sést vel hvernig undirhlaupið kemur upp úr gólfinu.
Svo eru dráttarkjálkarnir tengdir beint inn á fimmta hjólið í stað þess að á mínum vagni sé tengt í fjaðrirnar að framan.
Til sölu: Ásett verð Ísl kr. 242.000 — (2023)
Í Noregi er svipað loftslag og á Íslandi og því er gamla góða gæran velkomin þegar kalt er.
Sérstakir nabbar eða pinnar eru á armhvílunum á sætunum til að krækja gærunni á svo hún haldist á sínum stað.
Vagn með svipaðri hönnun og yfirbragði er næstum alveg eins.
Þar eru meira að segja bólstraðir bekkir, bara sófi.
Undantekningin er undirhlaupið fyrir framhjólin í beygju, framhjólin því stærri.
Vagnasmiður í Noregi sem heitir/hét Omnia er skrifaður af þessum og fleirum. Er skapari norska vagnsins fundinn?
Fortíðin er heillandi að mér finnst.
Fátæktin var líka mikil.
Ég gæti hugsað mér heim án fátæktar en að öðru leyti eins og á sautjándu, átjándu og nítjándu öldinni, án fátæktar en með allsnægtum án spillingar jarðarinnar okkar.
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
Coupé er staðsettur nálægt Londerzeel í Belgíu. Hann er smíðaður af ríkustu fjölskyldu heims, Rothschild & Ellis.
Þeir framleiddu Renault í byrjun bílaaldar og fram á 20. öldina.
Þeir smíðuðu einnig utan um Mercedes, ásamt fleiri tegundum þann tíma. Æviágrip Rothschild
Þessi Coupé virðist vera upprunalegur ef dæma má af handfangi hurðarinnar og uppstiginu!
Þessi mynd upplýsir okkur um franska bogann í framhornpóstinum sem var sérfrönsk aðferð í vagnasmíði.
Takið eftir að lok er fest neðan í hurðina sem lokar yfir uppstigið og hlífir uppstiginu fyrir drullu og aur á ferðinni.
Svo eru „rimlar“ fyrir hurðargluggunum til að auka næði inni í vagninum og stjórna ljósi og loftun.
Enginn vafi er á því að hann var smíðaður í París. Smíðaár er ekki vitað. Sennilega í kringum 1900.
Vagninn er ekki uppgerður heldur er honum vel viðhaldið. Bastkarfan aftan á kemur vel út og hefur hátt notagildi. Á þessari mynd sjáum við enn betur hvernig hlífin yfir uppstiginu er frágengin.
Næs baksvipur en glugginn er í stærra lagi miðað við aðra Copué.
Upprunalegir og fallegir lampar. Græni liturinn á vel við þennan virðulega vagn.
Alvöru aðstaða fyrir Kúskinn.
Vandaður vagn eins og skapari hans lítur út fyrir að hafa verið. Vefsíða um vagnasmiðinn í Hollandi
Smíðaár þessa vagns kemur ekki fram en Ingenhoes & Buitenweg stofnuðu framleiðsluna 1837.
Greinilega er lagður metnaður í smíði og frágang.
Ekki hægt að segja annað en að öll vinna og frágangur sé með betra móti.
Handfangið til að losa sætið/sófann svo hann snúist aftur þannig að hægt sé að hleypa fólki um boð.
Sætið eða sófinn snýr nú aftur svo farþegar geta farið um borð
Skapari vagnsins. Nafn og staður þrykktur á hjólkoppana.
Geymsla fyrir svipuna og eða regnhlífarnar.
Öflugur og vel smíðaður bremsugír.
Ekki amaleg sæti til ferðalaga. Svo eru sessurnar lausar til þrifa. Bara losa beltin sem halda þeim.
Glæsivagn Síams Pæton í fullri notkun. Smíðaár er ekki minnst á.
Pæton með yfirbyggingu úr ofnum tágum. Ekkert er minnst á smíðaár. Vagninn situr á tveim þverfjöðrum og gúmmípulsu yst á hjólhringnum. Svo er vagninn með dráttarsköft ásamt aurbrettum.
Listarlega ofninn yfirbygging situr vel á undirvagninum og vagninn er heillegur en þarfnast samt alúðar.
Yfirlestur: yfirlestur.is
Gozzadini greifi segir í verki sínu um hestvagna á fornöld að Cabriolet hafi verið kynntur á Ítalíu 1672.
Greifinn lýsti fyrstu hönnun vagnsins sem hefði verið svipuð í laginu og Gig, með bogadregna yfirbyggingu sem hvíldi á tveimur dráttarsköftum á tveimur hjólum á öndverðum hestaenda vagnsins.
G.A. Thrupp hélt að þessi gerð farartækis gæti verið frá ýmsum stöðum veraldar, t.d. Carriole frá Noregi, Calesso frá Napolí og Volante frá Kúbu.
Þegar Cabriolet kom til Englands var vagninn eftirmynd skeljaryfirbyggingar skýldur með niðurfellanlegu húddi/skerm ásamt því að vera búinn litlum sætum. Carriage of Britain
Eðlilega undirgekkst hönnunin breytingar á tilverutíma sínum og Cabriolet frá nítjándu öld var ekki ólík Curricle eða Gig.
Að mestu leyti voru vagnarnir byggðir fyrir eina eða tvær persónur og voru þeir varðaðir með leðurhúddi/skerm yfir sætið ásamt háum bogadreginni hlíf framan.
Fallega bogadregin yfirbyggingin var búin bogadregnum dráttarsköftum staðsettum neðst til beggja hliða yfirbyggingarinnar, svo gengu sköftin aftur og tengdust C-fjöðrum.
Þjónapallur var aftast. Önnur hönnun/gerð Cabriolet var fjögurra hjóla prívatvagn, þekktur undir nafninu Pæton til styttingar.
Cab (leigurvagn) kom fram 1823 frá David Davies sem var fyrstur til að koma leyfisháðum leiguvögnum á stræti London en þeir fengu fræga nafnið Hackney Cabriolets.
Þeir vagnar voru tveggja hjóla útgáfa af Cabriolet með sæti fyrir kúskinn.
Cabriole (franska: „caper“) vegna þess hve létt og skoppandi hreyfingin var.
Síðar voru cabriolet-vagnar smíðaðir með fjórum hjólum.
Þegar þeir voru notaðir sem leiguvagnar voru þeir oft með aukasæti eða hliðarsæti fyrir ökumanninn.
Seinna var orðið cabriolet, stytt í „cab“, notað yfir hvaða leiguvagn sem var, eins og hackney-vagn.
Árið 1830 var cabriolet vinsæll, tvíhjóla vagn fyrir einn hest.
Heimild: Horse -Drawn Vehicles Since 1760 höfundur: Arthur Ingram
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
Uppfærsla 21 júlí 2025
Þessi sérstaka ljósmynd eftir F. Jay Haynes, sem lengi er talin vera frá 1880 áratugnum, sýnir Gatling-vélbyssu og meðfylgjandi hermenn, stillta upp af mikilli nákvæmni.
Í mörg ár samþykktu sagnfræðingar þessa dagsetningu án efa, en nýlegar greiningar benda til þess að myndin gæti hafa verið tekin miklu fyrr – hugsanlega nær orrustunni við Little Bighorn árið 1876.
Fínar vísbendingar í einkennisbúningunum, búnaðinum og jafnvel gerð Gatling-vélbyssunnar sem sýnd er hafa leitt til endurmats á tímalínu hennar.
Ef ljósmyndin er reyndar eldri en fyrri ályktanir gæti hún haft dýpri sögulega þýðingu.
Gatling-fallbyssan, þótt hún hafi ekki verið notuð við Little Bighorn, var umdeilt í aðdraganda herferðarinnar.
Hershöfðinginn George Custer neitaði að taka Gatling-fallbyssur með 7. riddarasveitinni í þeirri trú að þær myndu hægja á för hans yfir hrjóstrugu slétturnar.
Þessi ákvörðun varð ásækin neðanmálsgrein í kjölfar bardagans, þar sem Custer og stór hluti af hersveitum hans voru yfirbugaðir af Lakota-, Cheyenne- og Arapaho-stríðsmönnum.
Að endurskoða dagsetningu þessarar myndar bætir nýju samhengi við skilning okkar á hernaðarviðbúnaði og hernaðarhernaði Bandaríkjanna í stríðunum við Indíána.
Hún sýnir einnig hlutverk F. Jay Haynes sem heimildarmyndagerðarmanns um landamæri Bandaríkjanna – þar sem hann fangar ekki aðeins stundir með formlegum atriðum heldur einnig með breytilegu sögulegu vægi.
Ljósmyndin, sem áður var talin vera venjuleg, endurspeglar nú spennuna í einum af mikilvægustu átökum samtímans.
Heimild: J Schwanke á Facebook
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
13 nóvember 2022
Írski hliðarsætavagninn. Bianconi hannaði þennan vagn. Myndirnar tvær að ofan. The Irish Outsite car
Áningarstaður Gweedore á langri leið um vesturhluta Donegalsýslu – þar sem ferðalangar drógu andann milli fjallshlíða og Atlantshafsstrandarinnar á myndinni frá Irish Roots.
Forveri vagnsins að ofan og eldri gerðin á Írlandi.
Eldri gerð hliðarvagnsins með hjólum úr heilu tré. Cushendall, Co Antrim um 1900.
Birt með leyfi Þjóðminjasafna Norður-Írlands.
Ef einn vagn ætti að vera fulltrúi eins lands væri það án efa þessi einstaki og vel hannaði tveggja hjóla vagn á myndinni.
Fallegur vagn sem verðskuldar réttan titil.
Írski vagninn með hliðarsætin.
Vagn sem sameinar bæði einkavagn og leiguvagn.
Í þessu tilviki getur Kúskurinn setið til hliðar og snúið fram á ská.
Til að bjóða fjórum farþegum far mætti hafa framvísandi sæti á miðju fremst og vagnasmiðir gætu útbúið afturvísandi sæti að aftan fyrir þjónustufólkið.
Vagnar til prívatnotkunar voru yfirleitt alltaf betur frágengnir en leiguvagnar með leðurhlíf framan, vönduðu áklæði í bólstruðum sætum, rafhúðuðu járnverki og lömpum.
Málsetningar hliðarsæta vagnsins
Heildarlengd með dráttarsköftum 9 fet og 7 tommur = 2.956.56 sentimetrar.
Heildarbreidd með uppstigum 6 fet og 10 tommur = 1.859.28 sentimetrar. Heildarhæð 4 fet og 11 tommur = 1.252.728 sentimetrar.
Hæð hjóla 3 fet og 0 tommur = 0,914.4 sentimetrar.
Lengd fjaðra 4 fet og 0 tommur = 1,219.2 sentimetrar. Sporvídd 3 fet og 9 tommur = 1,188.72 sentimetrar.
Önnur hönnun eða gerð sem var af írskri gerð var póstvagn kynntur af Bianconi. Sá vagn var verulega stækkuð gerð af hliðarsætavagninum og fjögurra hjóla vagni sem er ekki til upprunalega í dag. Mynd að neðan.
Heimild: Horse -Drawn Vehicles Since 1760. Höfundur Arthur Ingram
Þýðandi og skrásetjari: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is
Nátengt efni!
Engar upplýsingar fylgja þessum myndum þanning að ýmundunaraflið tekur við. Staðsettur í Portúgal samkvæmt upplýsingum um málafarið.
Súper vel uppgerð Viktoría, í toppstandi, fallega bólstruð.
Lítið og sætt sæti fyrir blómastúlku og dreng í fremri hluta farþegarýmis.
Smíðaár er ekki tilgreint né framleiðandi eða vagnsmiður.
Sérstaklega passlegur vagn í brúðkaup, skrúðgöngur og kynningarviðburði.
Sérstakt verð líka eða £3450.
Er staðsett í Blackpool.
Það vita kannski flestir en Viktoria var skírð eftir Viktoríu fyrrverandi Englandsdrottningu.
Reisn og stíll yfir þessum fallega vagni.
Hér sjáum við niðurfellanlega barnasætið fyrir aftan kúsksætið.
T.d. er Milod með svipað sæti og Pæton svo einhverjar tegundir séu nefndar.
Glæsileiki!
Fer vagninum vel að hafa „húddið“ (blæjuna eða skerminn) uppi.
Hér er Viktorían fyrir uppgerð og hafa sennilega verið notaðir tveir vagnar í að endurbyggja hana því á bílkerrunni er önnur Viktoría.
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is
Í gröf Tutankhamuns voru 2 stórir viðhafnarvagnar, annar minni, verulega skreyttur og þrír aðrir léttari gerðir til daglegra nota.
Vagn Tutankhamons Faraó hafði fellanlegan tjald himinn #2
Í burðargrindinni voru tvö hjól en við þau var tengdur dráttarpóstur sem tveir hestar voru tengdir við.
Farartækin tóku allt fram í verkfræði sem Faróarnir tóku sér fyrir hendur í þeirri fræðigrein.
Vagninn var vel hannaður og glæsilegur að horfa á, gulllitaður og smíðaður úr tré.
Flestir gripirnir voru skreyttir gulli og á hálfeðalsteinum, leirflísum og lituðu gleri.
Hjólin voru hönnuð með nútímalegu móti, úr sveigjanlegu tré sem gat aðlagast ójöfnu yfirborði jarðvegs.
Smíðin á vögnunum var sambland af handverki sem sjaldan var sameinað í eina iðngrein.
Vegna þess varð að vinna úr margvíslegum efnum eins og tré, bronsi eða eir, gulli, líni og leðri o.s.frv.
Margir hæfir handverksmenn hljóta að hafa tekið þátt í ýmsum stigum smíðinnar.
Vagnarnir á myndunum voru aðallega úr tré og gyllingu.
Þessir þrír vagnar voru aðallega notaðir til að sýna Faróinn við opinberar athafnir.
Þótt einn vagninn sé ekki jafn glæsilegur og þeir sem hér hefur verið lýst má túlka að hann hafi verið notaður í almennum tilgangi, til dæmis til veiða og í útilegur.
Þetta þýðir að Forn-Egyptar kunnu til verkfræði.
Það táknar að þar sem verkfræði var stunduð til fleiri en einnar aldar var iðnaður háður efnisvali vegna þess að við smíði á vörum skipti ógallað efni mestu máli.
Það má líka lesa úr þessu að stríðsvagnar voru tákn um virðingu, þar sem þeir táknuðu auð og voru notaðir meðal ríkra manna í valdastöðum.
Í Egyptalandi til forna var gullna hásætið tákn valds og sýndi þjóðfélagsstöðu.
Þetta undraverða húsgagn er það forgengilegasta af öllum þeim hásætum sem fundist hafa frá hinu forna samfélagi.
Það fannst í Annexe-héraði í grafhýsi Tutankhamans.
Hann var smíðaður af mikilli leikni og notað í efni eins og gull til að skapa þessa undraverðu list.
Heimild: Golden Chariot – TUTANKHAMUN’S WORLD (weebly.com)
Þýðandi og skrásetjari: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is
Við hjá Hansen Wheel & Shop vorum að enda við að lúka smíði þessa fangavagns fyrir viðskiptavin. Strákarnir okkar hika ekki við að læsa inni reglubrjóta sem kunna að verða á vegi þeirra. Einhverjir hafa meira að segja skartað fangamarkið sitt inni í vagninum, þið vitið til að hjálpa til við auðkenninguna.
Falleg vinna á þessum vagni, eins og öllu frá Hansen!
Hér eru svo fangamörkin sem minnst er á undir fyrstu myndinni efst.
Meira af fangamörkum í bókstaflegum skilningi!
Snyrtilegur og vel smíðaður fram úr hófi. Passlega fínn og eða grófur! Er byggður á hjólasamstæður fjögurra hjóla eins og hefð var fyrir í USA (Gear).
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
