Category: New York

Ný túlkun á Fort Ticonderoga í New YorkNý túlkun á Fort Ticonderoga í New York

0 Comments

Grein • Hápunktar úr styrkveitingum til túlkunar á vígvöllum 2021

Gert fyrir Fort Ticonderoga-samtökin

Í hugum bandarískra nýlendubúa var Ticonderoga-virki í norðurhluta New York-fylkis síðasta vígið gegn breskum hersveitum frá Kanada á árdaga bandaríska frelsisstríðsins.

Hið ógurlega Ticonderoga-virki gnæfir yfir Champlain-vatn í norðurhluta New York-fylkis, norðlægur varnargarður gegn breska Kanada í bandarísku byltingunni
Með leyfi frá Carl Heilman II, Fort Ticonderoga

Fljótlega eftir orustuna við Lexington og Concord 1775 hertóku Benedict Arnold, Ethan Allen og Green Mountain Boys frá Vermont virkið af Bretum, komu þannig í veg fyrir aðgang þeirra að Hudson-ánni og tryggðu bandarísku nýlendurnar héldust heilar.

Ethan Allen og Green Mountain Boys taka Ticonderoga-virki frá Bretum, 1775

Gildi virkisins fólst þó ekki aðeins í staðsetningu þess.

Við undanhald sitt eftir misheppnaða innrás í Quebec árið 1775 leitaði meginlandsherinn skjóls innan veggja þess.

Auk þess sótti Henry Knox fallbyssur og önnur stórskotavopn úr virkinu og flutti þessi nauðsynlegu úrræði aftur til höfuðstöðva meginlandshersins í Massachusetts.

George Washington hershöfðingi notaði þessar fallbyssur á frægan hátt til að neyða Breta til að hörfa og batt þannig enda á umsátrið um Boston 1776.



Í október 2021 veitti American Battlefield Protection Program (Verndaráætlun bandarískra vígvalla) Fort Ticonderoga-samtökunum styrk til túlkunar á vígvöllum til að innleiða nýja túlkunaráætlun.

Eftir margra ára sagnfræði- og fornleifarannsóknir munu samtökin nota þetta fjármagn til að auka aðgengi að svæði þjóðsögulega minnisvarðans sem þekkt er sem „Liberty Hill“.

Verkefnishópurinn mun nýta sér langvarandi tengsl við háskóla og samfélög afkomenda til að skapa aðgengilega og víðtæka upplifun fyrir gesti.

Samtökin munu hefja viðræður við ættbálkasamfélög til að tryggja að sjónarhorn frumbyggja á sögu virkisins séu í fyrirrúmi.

Ability verkefnið við New York-háskóla tekur einnig þátt í verkefnishópnum til að þróa algildar hannaðar gönguleiðir og túlkunarskilti fyrir alla gesti.

Styrkir til túlkunar á vígvöllum frá NPS ABPP styrkja samstarfsaðila í verndun um allt land til að nútímavæða og efla túlkun á vígvöllum – til að vekja undrun, skilning og samkennd á þeim stöðum sem urðu vitni að sumum af erfiðustu atburðum þjóðarinnar.

Auk þess hefur áætlunin umsjón með þremur öðrum styrkjum til landakaupa á vígvöllum, til verndunar skipulags og nýlega heimiluðum styrkjum til endurreisnar vígvalla.

Þessi fjárhagsaðstoð skapar samfélagsdrifna umsjón með sögulegum auðlindum á vettvangi ríkja, ættbálka og sveitarfélaga.


Heimild: Reinterpreting New York’s Fort Ticonderoga (U.S. National Park Service)

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

Fallbyssuvagnar úr frelsisstríðinu endurgerð fyrir 250 ára afmæli USAFallbyssuvagnar úr frelsisstríðinu endurgerð fyrir 250 ára afmæli USA

0 Comments

Þegar 250 ára afmæli Bandaríkjanna nálgast minnumst við uppgjafar hermanna úr bandaríska frelsisstríðinu og fórnanna sem þeir færðu til að byggja upp okkar frábæru þjóð.

Margir mikilvægir atburðir áttu sér stað í frelsisstríðinu og einn merkasti sögustaðurinn er Fort Ticonderoga.

Virkið er hernaðarlega staðsett á milli Champlain-vatns og George-vatns í norðurhluta New York-fylkis og gegndi lykilhlutverki bæði í stríði Frakka og Indíána og í bandaríska frelsisstríðinu – einkum sem vettvangur fyrsta sóknarsigurs föðurlandsvinanna árið 1775, undir forystu Ethan Allen og Benedict Arnold, þar sem mikilvægum breskum fallbyssum voru herteknar.

Það var okkur heiður að fá það verkefni frá Fort Ticonderoga að endurgera nokkrar af þessum sögulegu fallbyssum, þar á meðal breska 6 punda fallbyssuvagna sem föðurlandsvinirnir hertóku.

Þetta voru meðal annars breskir ferðavagnar mjög breiðir, 11 feta langir (335.28 cm) og með 58 tommu hjólum (147.32 cm) , ásamt tveimur virkisvögnum sem smíðaðir voru til að verja virkið.

Þetta verkefni krafðist umfangsmikilla rannsókna til að tryggja sögulega nákvæmni. Það var áskorun að túlka breskar teikningar og forskriftir frá 18. öld og listaverk frá tímabilinu voru notuð ásamt varðveittum skjölum til að sannreyna smáatriði í gegnum smíðina.

Eiginleikar ferðavagnanna eru meðal annars:

Smíðaðir að öllu leyti úr hvítum aski

Handsmíðaður járnbúnaður

Hæðarfleygur

Geymslukassi fyrir smáverkfæri

Vel járnvarinn skutstykki fyrir tengingu.

Vagnarnir voru sendir ómeðhöndlaðir svo að enduruppsetningarfólk Fort Ticonderoga gæti borið á hefðbundna hörfræolíu – og þannig lokið síðasta skrefinu í að lífga þessa sögulegu gripi við.

Við hlökkum til að deila meiru frá Fort Ticonderoga þegar þeir halda áfram að segja sögu þessara fallbyssa í notkun.

Fort Ticonderoga til hliðar (on the side) Íslensk þýðing.


Heimild: Hansen Wheel and Wagon Shop

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

New York-buggy með opinni framhlið frá herra Dusenbury og VanduzerNew York-buggy með opinni framhlið frá herra Dusenbury og Vanduzer

0 Comments
Mynd 1. (Plate 1)

Hinir víðfrægu framleiðendur hafa af sinni miklu góðvild leyft teiknara okkar að gera þessa skissu að afar léttum og, að okkar mati, glæsilegum vagni í fyrirtæki þeirra, sem við vonum að allir vinir nýja framtaks okkar taki vel.

Sennilega er ekki hægt að kalla hann alveg nýjan í strangasta skilningi þess orðs – eitthvað í líkingu við þetta hefur birst öðru hvoru áður en samt er hann nýstárlegur í sumum atriðum og þar að auki nokkuð vinsæll um þessar mundir hér í borginni og nágrenni.

Kassalaga vagninn, sem hefur verið í tísku um nokkurt skeið, virðist vera að syngja sitt síðasta, þar sem dömurnar – þið vitið að við verðum stundum að taka tillit til smekks þeirra og þæginda – eru eindregið á móti öllum farartækjum sem valda þeim miklum vandræðum við að fara í og úr, með háum hliðum – sérstaklega þær sem hafa klætt sig í krínólín.1

New York-vagninn okkar er því eins konar virðingarfyllt málamiðlun við þarfir þeirra, líklegur til að verða mjög vinsæll á þessu tímabili og er nú þegar mjög eftirsóttur.

Margir eru smíðaðir án yfirbyggingar, með spjaldsettum skottum aftan við sætið.

Hliðarnar eru gerðar úr einu stykki af hvítviði2 eða svartri valhnotu og mótaðar með meðhöndluðum spanskreyr3 o.s.frv., allt eftir smekk framleiðandans eða viðskiptavina hans.

Tískan hér er að nota minnstu mögulegu hjólanaf, segjum 3 (7,62 cm) og 3½ tommur (8,89 cm); teinar ⅞ (1.9812cm) og 1 tomma (2.54cm); hjól 1 (2.54cm) og 1⅛ (2.8575 cm) tomma; með hjólajárni fyrir vagna án yfirbyggingar, ½ (1,27 cm) x 7/16 (18,2033…cm) tommur.

Fyrir þessi hjólajárn hefur hr Saunders sýnt okkur frábæra tegund af stáli, nýlega fundið upp í Englandi, og það er alveg jafn auðvelt að beygja það og setja á hjólið og mýksta járn.

Smáatriði í áklæðum eru nokkurn veginn þau sömu og áður, en ef eitthvað er, þá með meira magni af hvítum saumum, sérstaklega á yfirbyggingunni.

Til fróðleiks fyrir suma fylgir hér tafla yfir áætlaðan stofnkostnað við að smíða fyrsta flokks verk af ofangreindri gerð: –

Yfirbygging – efni, þ.m.t. sæti $3,50. smíði, $8 Samtals: $11,50

Vagnpartur (þ.m.t. beislistengi): $7,50.

Hjólefni: $6,91; smíði, $4. 1 tommu öxlar, $7,50; fjaðrir, 34 pund, á 16c. 5,44. Samtals: $12,94.

Járn fyrir jafnvægi, þ.m.t. boltar, beislistengistengingar o.fl., $10,00

Járnsmíði, þ.m.t. samsetning á samskeytum $17,00. 130 fet af leðri, lakkað og glerungshúðað, á 18c. Samtals $23,40

4½ yard (4,148m) af klæði, fyrir þakfóður, á $2,25. Samtals: $10,13

4 yardar (3,6576m) af kögri, 50c; ½ yard af silki, fyrir gardínur, 90c. Samtals: $1,40

2⅛ yardar4 af breiðri blúndu, í þak, á 55c. Samtals: $1,17

Hár, mosi, beislisleður, tvinni, baldýring, muslin, stífingarefni, tölur o.fl. Samtals: $4,25

1 yard af olíudúk. Samtals: 50c

Teppi og kögur. Samtals: $1,50

Svunta, 1½ yard af glerungshúðuðum dúk. Samtals: $1,38

Bogar og rimlajárn, u.þ.b. Samtals: $1,00

Stuðningsjárn og húðaðar rær, 66c. beislistengisendar, 37c. Samtals: $1,03

Hnúðar, sylgjur, svuntukrókar o.fl. Samtals: $40

Ýmsir smáhlutir, ekki taldir upp hér að ofan. Samtals: $1,75

Laun bólstrara $18.00

Málun, $2,50. málning, $14. vinna. Samtals: $16,50.

Nafhringir, $1,75, húðun á aurbretti. Samtals: $1,25

Húðun á öxulrær, 50c. Samtals: $3,50

Annar ófyrirséður kostnaður – þjalir, pökkun hjóla o.fl. o.fl. Samtals: $15,00

Alls $170,76

Vagn selst á $225 til $250, fer eftir frágangi.


Heimild: The New York coach-maker’s magazine júní 1858. Bls 9.

Útgefin: Stratton, Ezra M., 1809-1883; Houghton, G. W. W. (George Washington Wright), 1850-1891

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)


  1. ↩︎
  2. Hvítviður er almennt heiti yfir ljósan við eins og greni og þin, ekki ákveðin viðartegund.
    Hann er mýkri, léttari og ódýrari valkostur en viðartegundir eins og rauðviður og er almennt notaður í innanhússsmíði, vörubretti, kassa og í „gerðu það sjálf“-verkefni þar sem mikil ending er ekki aðalatriðið. ↩︎
  3. ↩︎
  4. 1 yard = 0,9144 metrar. Yard varð að metrum, samkomulag þjóða síðan 1959. ↩︎

Vagnagerð í sögulegu samhengi með dæmum til skýringaVagnagerð í sögulegu samhengi með dæmum til skýringa

0 Comments

Tímarit vagnsmiða í New York frá nóvember 1858. Bls 103 – 104.

KAFLI VI.

Talið er að stríðsvagnar hafi borist til Assýríu á þennan hátt: – Sigrar Sesostris og ótrúmennska bróður hans – Ítarleg lýsing á assýríska stríðsvagninum og samanburður við þann egypska – Munurinn á vögnum frá Khorsabad og Nimrud, þar sem þeir síðarnefndu líkjast tróverska stríðsvagninum – Brot úr hjóli sem fundust á staðnum þar sem hin forna Níneve stóð, að hluta til úr málmi – assýrískir vagnasmiðir ekki jafn færir og þeir egypsku.

„Scilicet ingenuas didicisse fideliter artes, JEmollit mores, nee sinit esseferos.“

„Að hafa numið göfugar listir af alúð mildar siðina og leyfir þeim ekki að vera villimannslegir.“

Næsta land þar sem stríðsvagninn naut mikilla vinsælda var konungsríkið Assýría, stofnað af Nimrod, hinum mikla veiðimanni, sextán árum fyrr en Egyptaland, að sögn Usher.

Mynd 1

Líklegt er að stríðsvagninn okkar hafi borist til Assýríu á mjög ungum aldri vegna einnar af þeim sérkennilegu aðstæðum sem oft verða til þess að tíska og venjur berast milli landa.

Assýrískur stríðsvagn

Í broti úr Sögu Manethos, sem varðveitt er hjá Jósefusi.

Contr., App. lib. 1, c. 14, 15 [A. M. 2513], kemur fram að „Sesostris, eftir að hafa skipað Armais,*1 bróður sinn, landstjóra yfir Egyptalandi, fór í herför gegn Kýpur og Fönikíu og háði stríð við Assýríumenn og Meda, sem hann sigraði alla, annaðhvort með hervaldi eða með sjálfviljugri uppgjöf af hreinum ótta við mátt hans.

Hugaður að þessum árangri hélt hann enn djarfar áfram og lagði undir sig löndin í austri.“

Á þessum tíma (1491 f.Kr.) hafði assýríska keisaradæmið staðið í 309 ár.

Þessi undirokun leiddi vafalaust til þess að stríðsvagninn var tekinn upp í hinu sigraða ríki.

Þegar við berum saman egypska og assýríska stríðsvagna frá síðari tímum, eins og þeim er lýst í fyrri grein og þessari, sjáum við að þar var

Greinilegur munur á þeim sýnir á sláandi hátt hugvit tveggja af merkustu þjóðum fornaldar og hvernig þær nýttu það á ólíkan hátt.

Að sumu leyti líktust vagnar þeirra mjög, sérstaklega hvað varðar upphengingu.

Mynd 2 af bls 86

Ef lesendur okkar bera þetta saman við teikningu af egypskum vagni á blaðsíðu 86 í þessu riti sjá þeir að smávægilegar endurbætur hafa verið gerðar með því að færa vagnkassann aftar á öxulinn.

Munurinn á léttleika þeirra er mjög áberandi þegar þeir eru bornir saman.

Egyptaland, sem var flatt og hentaði vel til ferðalaga, leyfði mjög létta smíði.

Assýría var hins vegar hrjóstrugt og fjöllótt land og krafðist því einhvers sterkbyggðara.

Sú staðreynd að listin á frumstigi sínu framleiðir þunga hluti, sem reynslan kennir síðan að megi gera léttari án þess að það komi niður á notagildi, sem hefur einnig sést í okkar eigin landi.

Berið bara saman núverandi vagna við þá sem voru notaðir fyrir fjörutíu árum! Eftir að hafa lýst assýrska vagninum munum við bera hann saman við þann egypska.

Fram af assýrska vagninum, eins og sýnt er hér að ofan, yfir eða á milli hestanna, hangir ríkulega útsaumaður aukahlutur sem virðist vera búnaður svipaður þeim sem notaður er á Indlandi til að koma í veg fyrir að hestarnir rekist saman.

Hnúaskjöldur konungsins er festur aftan á vagninn til frekara öryggis.

Að framan er kopar- eða járnstöng fest við vagnstöngina, líkt og á egypskum vögnum, og í einu dæminu endar stöngin í svanahöfði – í öðru í kúlu.

Spjótinu er stungið í sérstakt hólf aftan á vagninum sem skreytt er með mannshöfði.

Beisli og reiðtygi assýrskra og egypskra hesta eru nánast alveg eins.

Á hliðum hestsins hangir hringlaga skraut með skúfum, sambærilegt við það sem skiptist í þvengi á hlið egypska hestsins, og við teljum að það hafi verið ætlað til að auka hraða dýrsins, líkt og gaddakúlurnar sem festar eru við reiðtygi kappreiðahesta á Corso-götunni í Róm nútímans.

Í báðum dæmum liggja nokkrar ólar yfir bringuna, yfir herðar hestsins og tengjast við ólar sem festar eru við okið eða vagnstöngina.

Athyglisverð ól og þvengur, þar sem einn taumur fer í gegnum efri endann, er eins í báðum beislum.

Tagl assýrsku hestanna er þrengt saman á skrautlegan hátt í miðjunni en egypsku hestarnir eru með band um efri hluta eða rót taglsins.

Um háls assýrsku hestanna er hálsmen með stórum og litlum perlum til skiptis, sem virðast vera með fleygrúnum – hugsanlega röð verndargripa, í samræmi við sið margra austurlenskra þjóða enn þann dag í dag.

Skjaldberinn sést verja konung sinn með útréttum hnúaskildi. Í dæminu okkar eru tveir hestar en í sumum tilfellum voru þrír notaðir.

Ef við skoðum steinhellurnar með myndum af vögnum, sem Layard og fleiri hafa nýlega grafið upp bæði í Khorsabad og Nimrud, sjáum við greinilegan mun á þeim.

Vagnarnir frá eldri borginni eru sýndir á myndinni okkar og höfðu líklega verið í notkun um alla Asíu í langan tíma.

Talið er að á veggjum Nimrud séu dæmi um tróverska vagninn, millistigið milli þeirra sem sýndir eru í Khorsabad og þeirra sem Kýros innleiddi.

Hjól assýrska vagnsins hafa athyglisvert einkenni sem er mjög frábrugðið hjólum egypska vagnsins. Ef lesandinn skoðar lágmyndirnar, eins og í okkar myndskreytingu mun hann taka eftir því að pílárarnir eru mjög fíngerðir í samanburði við aðra hluta hjólsins – aðstæður sem fá okkur til að álíta að þeir hafi verið úr málmi.

Á þessum tímapunkti fáum við hjálp úr sagnfræðinni frá broti úr litlum hring, sem án efa er hluti af vagnhjóli, sem fannst nýlega á hinum forna stað Níníve, en á íhvolfri hlið þess sjást enn rætur teinanna.

Lágmyndirnar sýna að hjólbarðarnir voru myndaðir úr tveimur hringjum sem lágu hvor ofan á öðrum, þar sem ytri hringurinn var tengdur við þann innri með breiðum flipum. Það er mjög sennilegt að Assýringar, sem áttu í miklum erfiðleikum með að tengja saman hina ýmsu hluta hjóls með nákvæmni, hafi hugsað sér að steypa innri hlutann í einu lagi – það er að segja nafið, píláranna og fyrsta hringinn, eða hjólbarðann – og síðan fullkomnað hann með öðrum viðarhring, þykkari og breiðari en þeim fyrsta, til að auka þvermál hjólsins og koma í veg fyrir að það sykki síður niður í blautu og gljúpu landi.

Í samanburði við egypska hjólið vekur það assýríska ekki mikla hrifningu hjá nútímavagnsmiðum hvað varðar assýríska list.

Allur vagninn er hrár og klunnalegur í útliti, langt á eftir þeim egypska eins og sýnt er í þessari sagnfræðilegu ritröð, og allt efnið býður upp á rannsóknarefni sem er afar áhugavert fyrir hugsandi fólk.

Þetta efni verður skýrt nánar í næsta kafla okkar, með stríðsvagni frá síðari tíma. (er svo) S.


  1. * Á meðan Sesostris var fjarverandi misnotaði Armais traust hans með því að svívirða drottningu hans og fjölmargar hjákonur og að áeggjan vina sinna tók hann sér kórónuna og ögraði bróður sínum opinskátt. Eftir að hafa fengið fréttir af þessu frá yfirpresti sneri Sesostris aftur til Pelusium og endurheimti konungsríki sitt. Egyptaland dregur nafn sitt af Sesostris – rétt nafn hans var Egyptus. Hann ríkti í 38 ár. ↩︎

Heimild: Smithsonian, bókasafn

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

Handvagn kartöflusölumanns #7Handvagn kartöflusölumanns #7

0 Comments

Þið takið eftir að ljóskerin á vagninum eru líklega eftirlíkingar úr tré! Hvers vegna?

Þessi einstaka ljósmynd frá 1892 fangar götusala á Manhattan sem selur heitar kartöflur sem voru algengt og vinsælt götubiti við upphaf 20. aldarinnar.


Þessar gufusoðnu kartöflur voru oft kallaðar „Mickies“, gælunafn sem tengdist írskum uppruna þeirra.

Nafnið kom frá írska kartöfluafbrigðinu sem var notað og í gömlum New York-slangri var „Mick“ hugtak (oft niðrandi) fyrir írska innflytjendur, sérstaklega mótmælendur.

Það sem er kaldhæðnislegt er að þetta sama kartöfluafbrigði var orsök hinna miklu írsku hungursneyða (1845–1849)1, harmleiks sem rætti upp milljónir.

Hungursneyðin mikla

Á árunum 1845-52 gekk Írland í gegnum tímabil hungursneyðar, sjúkdóma og fólksflutninga sem varð þekkt sem „Mick“-hungursneyðin.

Kartöfluuppskeran, sem þriðjungur íbúa Írlands reiddi sig á til matar, sýktist af sjúkdómi sem eyðilagði uppskeruna.

Áður höfðu komið fyrir uppskerubrestir en á tímum hungursins brást uppskeran um allt land og endurtók sig í nokkur ár.

Á þessu tímabili var áfram flutt út mikið magn af matvælum, aðallega til Stóra-Bretlands, þrátt fyrir kartöflupestina.

Heimild: Breska þingið. https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliamentandireland/overview/the-great-famine/

En í New York borg varð það uppspretta hlýju og huggunar, í bókstaflega talað.

Á þessum tíma borðaði fólk ekki bara heitar kartöflur.

Þau báru þær í vösum sínum á hinum hörðu vetrum og notuðu þær sem handahitara.

Bæði hagnýtt og mettandi.

Í dag er þetta áminning um hvernig eitthvað jafn einfalt og kartafla getur innihaldið mörg lög af sögu um fólksflutninga, lifun, seiglu og aðlögun.


Heimild: Classic Screen, Facebook

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

  1. Er svo ↩︎

Götuþvottavagn í New York #1Götuþvottavagn í New York #1

0 Comments

1905 er hestvagn að störfum við götuhreinsun á annasömum götum New York-borgar.

Senunni er lýst á tíma áður en nútíma vélbúnaður tók við slíkum verkefnum, þegar hestvagnar voru enn almennt notaðir í opinberri þjónustu eins og götuhreinsun.

Starfsmaðurinn, sem stýrir hestinum og hreinsibúnaðinum, er hluti af viðleitni borgarinnar til að viðhalda hreinlæti í hratt vaxandi borgarumhverfi.

Á þessum tíma var New York að ganga í gegnum miklar breytingar, með ört vaxandi íbúafjölda og borgina að stækka bæði að stærð og flækjustigi.

Göturnar voru þéttsetnar hestvögnum, götusölum og gangandi vegfarendum, sem gerði það nauðsynlegt að halda aðalgötunum eins hreinum og mögulegt var.

Starf götuhreinsarans, þótt mikilvægt væri, var langt frá því að vera glæsilegt, þar sem það krafðist langra vinnustunda og líkamlegrar vinnu við að sópa upp hestaskít, rusl og annan úrgang.

Þessi ljósmynd veitir innsýn í borgarlífið við upphaf 20.

aldarinnar og fangar augnablik áður en þróaðri tækni var tekin í notkun í hreinlæti borgarinnar.

Hestvagninn við götuhreinsun táknar fyrri aðferðir við að viðhalda hreinlæti í einni stærstu borg heims.

Þetta er áminning um hversu langt borgir hafa náð í innviðum og tækni, og einnig vitnisburður um hina harðduglegu menn og hesta sem héldu götum New York borgar í röð og reglu áður en nútíma götuhreinsivélar komu til sögunnar.


Heimild: Brantley Fuller Facebook

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

Strætismynd frá Panama, NY á póstkortiStrætismynd frá Panama, NY á póstkorti

0 Comments

Nafnið var innblásið af klettamyndunum

Ódagsett mynd af póstkorti sem sýnir götumynd í Panama, NY.

Saga Panama-þorps

Þorpið Panama var opinberlega stofnað árið 1861.

Nafnið „Panama“ var fyrst notað opinberlega þegar bandaríska pósthúsið var stofnað árið 1826.

Nafnið var innblásið af klettamyndunum sem minntu snemmbúa á þær sem sáust á Panamaskaganum.

Talið er að Moses Cushman Marsh, fyrsti póstmeistari þorpsins og rekstraraðili verslunarfélags á staðnum, kunni að hafa átt þátt í nafngiftinni vegna fyrri viðskipta sinna á Kúbu og hugsanlegra ferða yfir Panamaskagann.

Fyrstu landnemar

Einn af merkum fyrstu landnemum í Panama var George Hawkins.

Fæddur árið 1802 í Oneida-sýslu, New York, keypti George lóð 50 í þorpinu árið 1825.

Um 1827 giftist hann Rhode Powers, sem fædd var árið 1806.

Hjónin unnu saman að því að ryðja land sitt og byggja upp lífsviðurværi.

George Hawkins lést árið 1883 og Rhoda fylgdi á eftir árið 1900. Þau eru grafin í Panama Union-kirkjugarðinum og deila einnig legsteini.

Fjölskyldubakgrunnur

Faðir Rhodu Powers, Simeon Powers, gegndi mikilvægu hlutverki í trúarlífi Panama á fyrstu árunum með því að stofna baptistakirkju á svæðinu.

Ættir og bakgrunnur foreldra George Hawkins eru óþekkt, sem bætir dulúð við fjölskyldusögu hans.

Fyrstu ár sögu Panama benda til þeirra algengu áskorana og viðleitni sem 19. aldar landnemar stóðu frammi fyrir við að skapa samfélög og þróa innviði á nýjum svæðum.


Heimild: Historical Memories á Facebook

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is

Pæton Irvings garðsins #20Pæton Irvings garðsins #20

0 Comments

Irving´s Park Pæton

Þessi glæsilega hönnun var send okkur af Bridgeport-fréttaritara okkar, Joseph Irving.

Við teljum vagninn sérstaklega fínan.

Hlið aftursætsins er mynduð úr reyrverki.

Fram- og afturstuðningsjárnin standa á glæsilegu fimmta hjóls braketi að framan og á fallegu grunnskrauti að aftan.

Aftari panilinn er með laufútskurð sem endurtekur sig á barnasætinu á minna fremra þilinu.

Þegar öllu er á botninn hvolft er þetta ein besta hönnun sem við höfum hingað til myndskreytt.

Framlag Sec Brown í járndeildinni.


Heimild: The Coach Makers Magazine á Internet Archive 1857.

Þýddi og skráði: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is

Viktoría lokaður langferðavagn #23Viktoría lokaður langferðavagn #23

0 Comments

 01 06 1857.

Viktoría, lokaður langferðavagn.

Herra Saladee: — Ég hef nýlega fengið teikningu frá vini mínum í London.

Rétta teikningu af vagninum sem smíðaður var fyrir Viktoríu Englandsdrottningu.

Úr henni hef ég gert teikninguna sem ég sendi þér hér fyrir Magazínið.

Sá hluti sem táknar efsta hluta sætis, aftan, er skorinn út og festur á yfirbygginguna; svo líka pílárarnir.

Teikningin mun gefa verkamanninum/smiðnum rétta hugmynd um smíði vagnsins.

Spara mér þannig vandræðalega vinnu við að segja lesendum þínum með langri og gagnslausri útskýringu.

M. M. T.


Heimild: The Coach Makers Magazine á Internet Archive 1857.

Þýddi og skráði: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is

Hansom á tímamótum í New York #2Hansom á tímamótum í New York #2

0 Comments

Uppfært 9. mars 2026.

1905 var New York borg á mörkum hestdreginna vagna ásamt Hansom og vélknúinna farartækja.

Bílar á götunum voru 23.000 talsins samkvæmt www.scaleleap.com

og tilkoma leigubílsins markaði verulega breytingu í borgarsamgöngum.

Hinn táknræni guli leigubíll sem við þekkjum í dag átti enn eftir að koma á fót en hestdregnu leiguvagnarnir og fyrstu vélknúnu farartækin voru farin að ráða yfir götunum.

Þessi umbreyting endurspeglaði öran vöxt borgarinnar og aukna eftirspurn eftir hagkvæmum samgöngumöguleikum þar sem íbúafjöldi hennar jókst og iðandi borgarumhverfi þróaðist.

Leigubílainnréttingar frá 1905 voru oft með áberandi hönnun, með rúmgóðri til að hýsa farþega og eigur þeirra.

Þessir fyrstu leigubílar voru venjulega málaðir í líflegum litum, skreyttir koparfestingum og tjaldhimnum til að verja farþega frá veðuröflunum.

Farartækin voru tákn framfara og veittu New York-búum nýfengið frelsi til að ferðast auðveldara um borgina.

Þessi samgöngumáti varð samheiti við hraðskreiðan lífsstíl borgarbúa, sem gerði þeim kleift að fara yfir fjölfarnar leiðir borgarinnar og falin húsasund.

Þegar leigubíllinn náði vinsældum varð hann nauðsynlegur þáttur í sjálfsmynd New York borgar.

Um 1910 myndu nýjungar í bílatækni og uppgangur leigubílafyrirtækja umbylta samgöngum í þéttbýli enn frekar.

Guli leigubíllinn, sem er undirstaða landslags borgarinnar, myndi brátt koma fram og treysta stöðu leigubílsins sem helgimyndatákn New York.

Þessi þróun mótaði ekki aðeins hvernig New York-búar hreyfðu sig heldur setti einnig grunninn að hinu flókna og kraftmikla samgöngukerfi sem er í borginni í dag.


Ágrip af upprunasögu Hansom!

Heimild: Fengið að láni frá History pictures Facebook

Þýddi og skráði: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is

Park Drag #1Park Drag #1

0 Comments

Heimild: The Antique Carriage Collectors Club Facebook

Park Drag. Upprunninn í Englandi. Smíðaður af Brewster & Co. í New York. Raðnúmer 19786. Teikning númer 4207. Þessi vagn var upphaflega seldur J.H. Shults of NY árið 1893. Mr. Shults rak eitt stærsta bakaríið í Brooklyn að nafni John H. Shults Bakery Co. Vagninn var keyptur af Robinson-fjölskyldunni í Pennsylvaníu á uppboði og fór í uppgerð. Hann var endurmálaður í upprunalegum litum eins og upprunalega teikningin segir. Innréttingunni frá Brewster var haldið upprunalegri. Póstvagninn er seldur með lömpum, fimm dráttarjafnvægisbitum, dráttarþverbita, dragskóm, regnhlífarkörfu, uppstigs úr innan við hjól, samsettri svipu og fótbrettislampa framan. Hliðarljósin, stöngin og dragskórinn hafa fylgt vagninum frá upphafi. Vagninn var byggður á teikningu númer 4207 (er neðarlega á bls.) og ég hef hengt við mynd af þeirri teikningu sem er á skrá hjá Metropolitan Museum of Art í NYC. Carriage Journal til að fá grein eftir Merri Ferrell um teikningu númer 4207 og fleiri framúrskarandi verk, sem hefur verið fest aðeins nokkrum sinnum síðan það var endurreist. Til sölu og verðs sé þess óskað.






Yfirlestur: malfridur.is

Texti og þýðingar: Friðrik Kjartansson

Rockaway með 1/4 aukaplássi #113Rockaway með 1/4 aukaplássi #113

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Rockaway kvart pláss auka. Engin lýsing í sölubæklingnum. Sporöskjulaga gluggar báðum megin aftarlega á yfirbyggingunni. Aftur draganlegur toppur. Toga skal í steng með dúskinn á endanum, til að draga toppinn aftur. S- laga járn sem áður voru hné til að opna toppa eru notuð sem ornament . Lampar, hlíf framan (dash), fagurlega skreytt uppstig. Vagninn byggður á körfu (perk). Fjaðrabúnaðurinn er langsum að framan tvær fjaðrir en þversum að aftan ein fjöður. Sarven nöf. Útskurður er ekki mikill en samt sjáanlegur. Bremsur eru ekki sjáanlegar.

Yfirlestur: yfirlestur.is

Texti og þýðingar: Friðrik Kjartansson

Rockaway með útskiptanlegt Kúsksæti #112Rockaway með útskiptanlegt Kúsksæti #112

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Rockaway með útskiptanlegu Kúsksæti. Engin lýsing fylgir vagninum í bæklingnum. Vagninn er með uppstig og aftur dreginn topp. Aftan á yfirbyggingunni er strengur með dúsk á endanum. Toga skal í til að draga toppinn aftur. Lampar eru til staðar og svo er Rockaway skreyttur á hurðum eða boðið upp á skjaldarmerki. Báðum megin aftarlega er gluggi sem er sporöskulaga og gefur vagninum sérstakt útlit. Vagninn er hengdur á þver fjöðrun aftan og tvær fjaðrir langsum að framan. Undir vagninum er slá á milli öxlanna sem kölluð er karfa og málvenja að segja vagninn byggðan á körfu. Sarven nöf eru til staðar. Aðaleinkenni Rockaway er að þakið er látið ná fram yfir kúskinn en í þessu tilfelli nær það aðeins yfir aftar kúsksætið. Gardínur eru til staðar. Fallegar bogalínur eru í gólfi yfirbyggingarinnar sem gefa vagninum fallegri blæ. Undirhlaup er fyrir framhjólin til að geta beygt krappar.Lítið Hammerklæði prýðir líka Kúsksætið. Engar bremsur.

Yfirlestur: yfirlestur.is

Texti og þýðingar: Friðrik Kjartansson

Langferða leigu vagn #111Langferða leigu vagn #111

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Langferðavagn til leigu. Er vandaður að sjá og hefur líklega verið það. Vagninn er byggður á körfu. Það er bogadregna sláin undir yfirbyggingunni milli öxla. Afturdraganlegur toppur. Sjá streng efst aftan á yfirbyggingunni. Hlíf er að framan ljósker eru og töluvert af skrauti og útskurði. S-skraut á aftari hliðum ofarlega eða ornament. Vagninn er búinn Sarven nöfum sem voru nýjung á þessum tíma. Virðist vera mjög vandaður vagn hér á ferð, Listaverk. Bremsur ekki sjáanlegar.

Yfirlestur: yfirlestur.is

Texti og þýðingar: Friðrik Kjartansson

Léttur Coupé #108Léttur Coupé #108

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Léttur Coupe. Engin lýsing er við vagninn í auglýsingunni. En samt sjáum við að vagninn er mikið skreyttur og útskorinn og töluvert lagt í hann. Afturdraganlegur toppur sjá streng aftast á yfirbyggunni. Yfirbyggingin er bogadregin að neðan uppstig, ljósker, hlíf (dash) framan, byggður á körfu Perk sem er beygða járnstöngin milli öxlanna. Svo er S laga skraut (ornament) á aftari hluta efri hliða. Bremsur eru ekki sjáanlegar. Vagninn er búinn nýjunginni sem var um þriggja ára þarna eða Sarven nöfum. Listaverk er eins orðið sem manni kemur í hug. Vagninn er á þver fjöðrum að framan og aftan. Langsum fjaðrir urðu ofan á í hönnun síðar.

Yfirlestur: yfirlestur.is

Texti og þýðingar: Friðrik Kjartansson

Fjölskyldu langferðavagninn #105Fjölskyldu langferðavagninn #105

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Fjölskyldu vagninn er ekki með neina textalýsingu í sölubæklingnum. Skrýtið þar sem þessi vagn er algör listasmíð. Við sjáum að hann er ríkulega útskorinn fyrir ofan glugga og verulega mikið í það lagt ásamt skrauti. Uppstingin er meira að segja úr fallegu smíðajárni með blóma eða laufamynstri, sennilega er allt járn rafhúðað. Aftur draganlegur toppur til opnunar. Sjá streng efst aftast á yfirbyggingunni. Járnboginn S -laga á hliðunum en ekki möguleiki á opnun. Verulega sterkbyggður vagn. Bremsur ekki sjáanlegar. Lamparnir eru ríkulegir og sóma sér vel þar sem þeir eru staðsettir, hreint listaverk allt saman. Svo er vagninn byggður á körfu (Peark) járnsláin sem sést á milli hásinganna sem tók af vagnaskröltið og gaf vagninum líka stöðugleika. Tók af hliðarhreyfinguna. Vagninn skartar líka Sarven nöfum sem voru ný uppfinning!

Yfirlestur: yfirlestur.is

Texti og þýðingar: Friðrik Kjartansson

C fjaðra vagninn #103C fjaðra vagninn #103

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Langferðavagn C fjarða án textalýsingar. Við sjáum annars tvö handföng annað fyrir dyrnar inn i vagninn og hinar fyrir geymslu (skott) undir sæti vagnsins. Líklega er toppurinn opnaður með strengnum aftast og efst á yfirbyggingunni. C fjaðrirnar eru náttúrlega bara listform í þessum vagni, viðhafnarklæði eða Hammer klæði eru á Kúsksætinu. Alveg aftast sést móta fyrir tengdar mömmusæti (rattlingseat); en þetta er pallur til að standa á fyrir fylgdarmenn og eða þjóna. Fyrir ofan glugganna eru leðursvuntur sem geta verið rúllað niður og til að veita meira skjól. Þessi vagn er hrein dásemd og listaverk. Bremsur eru ekki sjáanlegar. Sarven nöf prýða vagninn líka og var nýjung á þessum tíma.

Yfirlestur: yfirlestur.is

Texti og þýðingar: Friðrik Kjartansson

Coupe Rockaway #102Coupe Rockaway #102

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Coupe Rockaway er ekki með textalýsingu í sölubæklingnum.

Opnanlegur toppur dreginn aftur.

Strengur aftast og efst á yfirbyggingunni.

Uppstig, lampar, skrautlykkja aftan yfir fjöðrinni sem er stífa í leiðinni og hlíf framan (dash).

Vagninn er byggður á körfu (perk).

Járnslá sem tengir fram og aftur öxul.

Svo er sporöskjulaga gluggi aftast á yfirbyggingunni og annar skreyttur efst í hurðinni.

Skraut (onamet) aftan og ofan við sporöskulaga gluggann, líklega bara til skrauts.

Fellanleg tjöld beggja megin við ekilsætið til skjóls.

Bremsur eru ekki sjáanlegar.

Veglegur vagn og listaverk.

Vagninn er á þverfjöðrum framan og aftan.

Langsum fjaðrir urðu svo ofan á í hönnun síðar.

Vagninn er á Sarven nöfum sem var nýjung 1860.


Yfirlestur: yfirlestur.is

Texti og þýðingar: Friðrik Kjartansson

Veltisætis vagninn #70Veltisætis vagninn #70

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Veltisætis vagninn hefur engan texta í sölubæklingnum. Vagninn er búinn uppstigi, hlíf framan (dash). Fjögra boga toppur, bremsur ekki sjáanlegar. Litla teikning efst í aðalteikningunni er af veltisætinu. Vagninn er á þver fjöðrum að framan og aftan. Langsum fjaðrir urðu svo ofan á í hönnun síðar. Sarven nöf í miðju hjólanna. Útskurður til skrauts er greinilegur enda vagninn vandaður í heild. Svo er vagninn byggður á körfu (Perk) sem kallað er stöngin undir vagninum

Carbriolet búinn fullvöxnum topp #69Carbriolet búinn fullvöxnum topp #69

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Carbriolet með fullvaxna toppnum hefur enga textalýsingu í sölubæklingnum. Við sjáum á myndinni að hann er með uppstig, hlíf framan, sæti fyrir fjórar manneskjur og svo er hann byggður á körfu stöngin sem er neðst undir vagninum. Ég tel fullvíst að vagninn sé á Sarven nöfum þótt teikningin sé ónákvæm með það. Engar bremsur eru sjáanlegar. Þessir vagnar er á þver fjöðrum að framan og aftan. Langsum fjaðrir urðu svo ofan á í hönnun síðar.

Hestasendiferðavagn með ískubba #1Hestasendiferðavagn með ískubba #1

0 Comments

Konurnar á myndinni flytja stóra ískubba í hús til Manhattan. Fólk notaði ísinn til að kæla matvöru, eldaða eða óeldaða. Eftir því sem kæliskápar og frystir urðu algengari dó þessi þjónusta smám saman út.

Margt íssendiferðafólksins átti uppruna sinn á Suður-Ítalíu. Innflytjendur til BNA voru margir með litla menntun og/eða viðskiptakunnáttu. Margir fóru þá að vinna við sína kunnáttu sem var ísheimsendingarþjónustan í New York. Borgarlífið hafði þessa þjónustu í nokkra áratugi frá miðri nítjándu öld til um 1950. Á nítjándu öldinni var ísinn unninn úr tjörnum og vötnum og geymdur í íshúsum fyrir flutning til borgarinnar.

Eftir að bíla tíminn hélt innreið sína fækkaði hestvögnum smá saman í þessari þjónustu. Stór fyrirtæki keyptu upp þjónustu hestvagna ís flutninga á níunda og tíunda áratug nítjándu aldar auk ísvéla fyrir veitingastaði og bari. Verkfæri ís flutninga mannsins voru vírar, krókar, töng og ís pinnar. Vírinn var til að binda fyrir ís kökurnar; en það voru minni ísmolar saman í pokum til að halda kulda á stóru ísmolunum í flutningi.

Vinnudagur ísflutningsfólks byrjaði klukkan fjögur og endaði ekki fyrr en síðla kvölds, allt eftir árstíð eða vikudegi. Ísflutningafólk vann sjö daga vikunnar án fría. Arthur Miller rifjar upp í ævisögu sinni: Ísmenn voru í leðurvestum með blautan sekk yfir hægri öxlina. Þegar þeir höfðu rennt ísnum í kassann biðu þeir með vatnsdreypandi sekkinn og biðu eftir greiðslunni sinni. Tilvitnunin endar. Ísþjónustan lifði lengur í gegnum Amish-samfélögin, þar sem ís er venjulega afhentur í nútímanum með vörubílum til að kæla mat og annað viðkvæmt.

Heimild: https://en.wikipedia.org/wiki/Iceman_(occupation)
Meira um þetta efni á ,,Ice trade” og ,,Ice cutting” Wikipedia.org

Bækur um efnið: Joseph C. Jones, J.R.: America’s Icemen: An Illustrative History of the United States Natural Ice Industry 1665-1925. Humble, TX: Jobeco Books 1984

Þýddi og skrásetti: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is

Hálfmána vagninn #68Hálfmána vagninn #68

0 Comments

G. & D. Cook & co sölubæklingur hestvagna 1860


Hálfmánavagninum fylgir engin lýsing en við sjáum að hann er með uppstig, hlíf frama og svo fimm toppboga vandaðan topp. Sarvin nöf, Engar bremsur sjáanlegar og vagninn er byggður á körfu (perk) Þessir vagnar er á þver fjöðrum að framan og aftan. Langsum fjaðrir urðu svo svo ofan á í hönnun síðar