Fékk svar við fyrirspurn um hvort heimilt væri vagnsmiðana vegan að þýða og byrta efnið!
RE: Restorations, Roundups & Shop Projects
sent af:
hansenwheel.com
Sæll Friðrik,
Kærar þakkir fyrir hlýleg skilaboð og fyrir að deila þýðingunni á vefsíðunni þinni.
Okkur þykir einstaklega vænt um að sjá þessari sögu deilt með öðrum og það er dásamlegt að vita að fólk á Íslandi sé líka að fræðast um hestvagna og sögu þeirra.
Bloggið þitt lítur frábærlega út og við kunnum svo sannarlega að meta þá vinnu sem þú leggur í að hjálpa til við að varðveita og miðla þessari sögu.
Við munum svo sannarlega hafa þig í huga þegar fleiri sögur sem gætu vakið áhuga lesenda þinna koma upp.
Takk aftur fyrir ígrundaða vinnu þína og fyrir að hafa samband við okkur – það er okkur mikils virði!
Með þökkum!
Bréfið á frummálinu
Hi Friðrik,
Thank you so much for your kind message and for sharing the translation on your website.
We love seeing this history being shared with others, and it’s wonderful to know that people in Iceland are also learning about horse-drawn vehicles and their stories.
Your blog looks fantastic, and we truly appreciate the effort you’re putting into helping preserve and pass along this history.
We’ll certainly keep you in mind as more stories come up that may be of interest to your readers.
Thank you again for your thoughtful work and for reaching out to us—it means a lot!
Höfundur bréfs: Hansen Wheel and Wagon Suður Dakota 40979 245th Street
Letcher, SD 57359
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Fjölskylda Targe G. Mandt kom til Ameríku frá Þelamörk í Noregi 1848 þegar hann var aðeins tveggja og hálfs árs gamall.
Targe G. Mandt
Þau settust að á bóndabæ í Pleasant Springs, um tíu kílómetra norðaustur af Stoughton í hinu nýstofnaða Wisconsin-ríki.
Þegar Targe óx úr grasi hjálpaði hann föður sínum á verkstæðinu við að snúa handknúnum rennibekk, fylgdist með honum vinna og lærði rétta notkun verkfæra.
Sextán ára gamall hafði hann smíðað hestvagn upp á eigin spýtur og masteraði bæði tré- og málmsmíðina.
Þegar borgarastyrjöldin braust út var Targe of ungur til að ganga í herinn og fór því til St. Joseph í Missouri þar sem hann vann í verksmiðju sem framleiddi vagna fyrir her sambandssinna.
Áður en hann varð nítján ára var hann orðinn verkstjóri.
Að stríðinu loknu sneri hann aftur til Stoughton, ákafur í að stofna sína eigin vagnaverksmiðju.
1865 átti hann hundrað dali og notaði hluta þeirra í útborgun á lóð við ána á South Street.
Hann keypti einnig gamalt vöruhús og flutti það á lóðina sína.
Fyrsta árið smíðaði hann fimm vagna og einn léttvagn (buggy).
1866 keypti hann aðra lóð og stækkaði járnsmiðjuna sína.
Það ár smíðaði hann tíu vagna, fjóra léttvagna (Buggy) og fimm sleða.
Á næstu þremur árum stækkaði hann verksmiðjuna sína tvisvar eða þrisvar sinnum.
Viðskiptin héldu áfram að vaxa og T.G.Mandt útvíkkaði viðskiptasvæði sitt til Minnesota og stórs hluta Dakóta-svæðanna.
En 1873 skall á kreppa í landinu.
1873, 1874 og 1875 voru erfið og bændur urðu fyrir barðinu á þurrkum og engisprettuplágum sem eyddu uppskerunni.
Bændur og almenningur höfðu ekki efni á að kaupa vagna á þessum erfiðu tímum.
Lánardrottnar Mandts komu saman og samþykktu að taka við 35 sentum fyrir hvern dal sem fullnaðargreiðslu fyrir allar skuldir hans, frekar en að loka verksmiðjunni og selja hana fyrir það sem fengist.
Um tíma batnaði ástandið.
Pantanir í vagna fóru aftur að streyma inn og viðskiptin jukust þar til 1883 þegar verksmiðjan hafði 225 starfsmenn og seldi vagna fyrir yfir 350.000 dali árlega.
En á ísköldum degi, 13. janúar 1883, kviknaði í vagnaverksmiðjunni.
Logarnir breiddust hratt út um timburbyggingarnar.
Eldurinn, sem kviknaði samhliða sterkum vindi sem bar logandi þakskífur meira en mílu leið, varð að stórslysi sem ógnaði öllu þorpinu.
Engin slökkviliðsstöð var í bænum en verkamennirnir unnu hetjulega að því að halda eldinum í skefjum.
Heppileg vindáttarbreyting bjargaði þorpinu.
En þegar tekist hafði að ná tökum á eldinum var verksmiðjan rústir einar.
Flestar byggingarnar brunnu til grunna.
Á næsta fundi sínum samþykkti bæjarráðið að kaupa slökkvivél með krók- og stigabúnaði.
Um tíma leit út fyrir að vagnaiðnaðurinn væri glataður fyrir Stoughton-samfélagið en 1884 var hlutafélag stofnað og skráð, T.G. Mandt Mfg. Co. Ltd., með 250.000 dala hlutafé.
T.G. Mandt var kjörinn forseti og enn á ný fóru
Stoughton-vagnar
að streyma frá verksmiðjunni.
1889 sleit Mandt hins vegar tengslum sínum við nýja fyrirtækið og eftir að hann fór var nafninu breytt í
The Stoughton Wagon Company.
Mandt hélt öllum einkaleyfisréttindum sínum og 1896 stofnaði hann „The T.G. Mandt Vehicle Company“ og hóf aftur framleiðslu á vögnum (sem þá voru kallaðir „The Genuine T.G. Mandt Wagon“), léttvögnum (Buggy), sleðum og öðrum landbúnaðartækjum.
Bæði fyrirtækin nutu mikillar velgengni.
Vagninn þýddi það sama fyrir Stoughton, það sem bíllinn er fyrir Detroit eða stálið fyrir Pittsburgh.
Þegar Mandt lést 28. febrúar 1902 fjölmenntu bæjarbúar til að votta innflytjendadrengnum, sem hafði gert svo mikið fyrir Stoughton, sína hinstu virðingu.
Stoughton
Innan fárra mánaða frá andláti hans seldu stjórnarmenn T.G. Mandt Vehicle Company eignarhlut sinn til Moline Plow Company og verksmiðjan hélt áfram með sívaxandi framleiðslu undir nafninu
The Moline Plow Company, T.G. Mandt Wagon Branch.
Í fyrri heimsstyrjöldinni er sagt að Moline-fyrirtækið hafi átt timbur í timburlagerum sínum að verðmæti yfir milljón dala.
Texti aðlagaður úr Oak Opening, The Story of Stoughton, eftir Ferd Homme, sem fæst í safnbúðinni okkar. Fæst líka á Amazon.
fundur á grafreit járnaldarsamfélags í Englandi hefur leitt í ljós marga forngripi, þar á meðal skartgripi og nælur, spjót, sverð, hundruð raf- og glerperla og leirmuni.
Fornleifafræðingar sem unnu fyrir verktaka á fyrirhuguðu byggingarsvæði í Pocklington í Austur-Yorkshire rákust á grafreitinn á síðasta ári og stöðvuðu framkvæmdir svo hægt væri að grafa svæðið upp.
Þeir hafa fundið 150 beinagrindur af fólki sem grafið var í 75 ferhyrndum grafhaugum eða gröfum.
Fornleifafræðingarnir áætla að líkin hafi verið grafin fyrir tæplega 2.000 árum af fólki sem tilheyrði Arras-menningunni á járnöld.
Fornleifafræðingar hafa fundið 150 beinagrindur af fólki sem grafið var í 75 ferhyrndum grafhaugum eða gröfum (David Wilson Homes).
Í grein í The Yorkshire Post segir að ein líkamsleifanna hafi verið með brotið sverð sér við hlið, fjögur spjót meðfram hryggnum og annað nálægt nára.
Hann var ungur stríðsmaður, um 17 til 23 ára gamall þegar hann lést, og var spjótlagaður samkvæmt helgisið til að frelsa anda hans, að sögn Post.
Önnur beinagrindin, sem var einnig af karlmanni, lá á skildi.
Sú beinagrind fannst á síðasta ári og Ancient Origins birti frétt um hana.
Sophie Coy, starfsmaður Map Archaeological Practice Ltd, heldur á spjótsoddi sem fannst á staðnum. (Yorkshire Post)
The Guardian segir sérfræðinga fagna fundinum sem einum stærsta og mikilvægasta fundi frá járnöld á síðustu árum.
Sérfræðingar segja að svæðið hafi alþjóðlegt gildi.
Járnöldin í Bretlandi stóð frá um 800 f.Kr. til landvinninga Rómverja árið 43 e.Kr.
Rannsakendur telja að svæðið hafi verið byggt á járnöld.
Næla úr bronsi með kóralskreytingu sem fannst á staðnum (MAP/PA Wire)
Við vonum að þessar niðurstöður varpi ljósi á greftrunarsiði á járnöld – og eins og við getum gert ráð fyrir út frá skjaldar- og sverðsgreftrunum voru þetta mikilvægir meðlimir samfélagsins, þannig að skilningur okkar á menningu og lykilpersónum þess tíma gæti aukist til muna,
sagði Paula Ware, yfirmaður svæðisins, í samtali við The Guardian.
Frú Ware sagði við The Yorkshire Post:
Við hefðum ekki vitað af þessum stað ef ekki væri fyrir þessa framkvæmd.
Framkvæmdaaðilar fá slæma umfjöllun, en sem fornleifafræðingar erum við þakklát því það er þannig sem við fáum vinnu.
Uppgraftarsvæðið.
Fornleifafræðingar munu verja nokkrum árum í að grafa upp og rannsaka svæðið, grafirnar og líkamsleifarnar til að ákvarða hvort fólkið hafi verið innfætt, hvað það borðaði og hvaða áföllum eða álagi það varð fyrir á lífsleiðinni.
DNA-greining mun leiða í ljós hvort fólkið var skylt.
Á vefsvæðinu WorldHistory.biz kemur fram að grafir af þessu tagi, í ferhyrndum grafhaugum, séu einstakar í Bretlandi.
Grafir Arras-menningarinnar eru frábrugðnar öðrum frá sama tíma í Bretlandi utan Yorkshire og líkjast gröfum La Tène-menningarinnar á meginlandi Evrópu.
Aðrar grafir Arras-menningarinnar í Yorkshire hafa verið í ferhyrndum grafhaugum og sumir mannanna voru grafnir með stríðsvögnum sínum.
Ólíkt því sem gerðist á meginlandi Evrópu voru stríðsvagnarnir hins vegar teknir í sundur.
Eins og í Pocklington spanna þessar grafir tímabilið frá um 500 f.Kr. til landvinninga Rómverja.
Í maí 2015 greindi Ancient Origins frá greftrunum frá Arras-menningunni í Pocklington, þar á meðal manninum sem var grafinn á skildinum.
Arras-menningin er nefnd eftir grafreit sem kallast Arras á bóndabæ í Austur-Yorkshire sem var grafinn upp á árunum 1815 til 1817 af hópi aðalsmanna og síðar af öðrum manni.
Meira en 100 grafhýsi fundust í Arras og í fjórum þeirra voru stríðsvagnar.
Talið er að tilgangur stríðsvagnanna hafi verið að flytja hinn látna – líklega einhvern háttsettan – til framhaldslífsins.
Aðrar grafir innihéldu beinagrindur ásamt grafgjöfum á borð við málmgripi, leirmuni og dýraleifar.
Einn merkilegasti fundurinn til þessa var stríðsmannagröf (karlmaður sem var jarðsettur með vopnum stríðsmanns) sem innihélt
líklega besta járnaldarsverð í Evrópu,
að sögn British Museum.
Þetta 2.300 ára gamla járnsverð, þekkt sem Kirkburn-sverðið, er með íburðarmiklu hjalti1 sem samanstendur af 37 aðskildum hlutum úr járni, bronsi og horni og er skreytt með rauðu gleri.
Greining á beinunum leiddi í ljós að þremur spjótum hafði verið stungið í brjóst stríðsmannsins.
Járnaldarsverðið sem fannst á uppgraftrarsvæðinu í Pocklington.
Valin mynd: Armband úr bronsi með kóralaskreytingu sem fannst á staðnum í Yorkshire.
Höfundur: Gary Manners ritstjóri, rithöfundur og efnisstjóri hjá Ancient Origins.
„Sérlega sjaldgæfur“ trésás/öxulstykki úr vagni frá járnöld hefur fundist í vatnsósa-gryfju í Eastbridge í Suffolk.
Brotið fannst við undirbúning trjáplöntunar fyrir Sizewell C-kjarnorkuversverkefnið.
Aldursgreining með geislakoli á Hezel1-ásnum hefur sýnt að hann var smíðaður á bilinu 400 f.Kr. til 100 f.Kr.
Það var Cotswold Archaeology sem gerði uppgötvunina árið 2021 og bættist í hóp fárra annarra frá síðari forsögulegum tíma í Bretlandi, eins og öxullinn sem fannst í Flag Fen í Peterborough.
Teymið hafði fundið dæmi um fornleifar frá forsögulegum tíma til miðalda, þar á meðal tvær gryfjur frá járnöld sem líklegast voru notaðar sem vatnsból fyrir búfé.
Báðar gryfjurnar voru vatnsósa, sem skapaði kjöraðstæður til varðveislu á viði, og það var á botni annarrar þeirra sem öxullinn fannst.
Tréöxullinn endurnýttur sem staur. (Cotswold Archaeology)
Sönnun þess að endurvinnsla, endurnýting og endurnotkun er ekkert nýtt
Samkvæmt BBC var brotið nýlega auðkennt með greiningu eftir aldursgreiningasérfræðinginn Michael Bamforth, sem er rannsóknarfélagi við Háskólann í York.
Ásinn var brotinn og brenndur í fornöld og fannst ásamt sviðnum borðum sem gætu hafa verið úr sama farartækinu.
Hann hafði þó verið endurnýttur í stauravirki sem kom í veg fyrir að vatnsbólið félli saman í sandbornum jarðvegi svæðisins.
Þessi ás er einstaklega sjaldgæfur fundur og bætist í hóp örfárra annarra frá síðari forsögulegum tíma í Bretlandi, eins og ássins sem fannst í Flag Fen í Peterborough.
Rannsóknir standa yfir til að varpa frekara ljósi á hvaða þýðingu þessi heillandi gripur hefur fyrir skilning okkar á forsögulegum farartækjum og samgöngum.
Tréöxullinn endurnýttur sem staur (Cotswold Archaeology)
Vísbendingar um fornar samgöngur
Fundurinn á þessum tréöxli er mikilvægur fyrir fornleifafræðina þar sem hann veitir innsýn í hvernig fornar siðmenningar í Bretlandi fluttu vörur og fólk.
Sú staðreynd að hann fannst í vatnsósa gryfju, ásamt sviðnum borðum, bendir til þess að hann hafi verið hluti af stærra farartæki, hugsanlega stríðsvagni eða almennum vagni.
Varðveisla viðarins er einnig mikilvæg þar sem hún gerir vísindamönnum kleift að rannsaka smíði og hönnun þessara fornu farartækja og veitir dýrmætar upplýsingar um tækni samgangna á fornum tímum.
Þekktustu dæmin um stríðsvagnagrafir í Bretlandi eru þær frá Wetwang í Austur-Yorkshire þar sem leifar af að minnsta kosti 17 stríðsvögnum hafa fundist.
Mynd af hestum og stríðsvagni sem fannst í Pocklington, Yorkshire árið 2018. (MAP Archaeological Practice)
Breskar stríðsvagnagrafir
Þótt þetta sé ekki hluti af greftrun má skoða það í samhengi við hinar frægu stríðsvagnagrafir frá járnöld í Bretlandi, eins og þær frá Wetwang í East Riding, þótt mikill munur sé á milli fundanna, meðal annars sá að enginn viður varðveittist í gröfunum.
Breskar stríðsvagnagrafir vísa til þess siðar að grafa stríðsvagna og tengda gripi á járnöld í Bretlandi, yfirleitt frá síðari hluta forsögulegs tíma, milli 800 f.Kr. og landvinninga Rómverja árið 43 e.Kr., en þá virðist siðurinn hafa fjarað út.
Ásamt stríðsvagninum gátu gripirnir verið beisli, hjól og annar búnaður, auk leifa af hestum og öðrum dýrum sem notuð voru til að draga vagninn.
Þessar grafir eru taldar hafa verið fyrir fólk af hárri stöðu og voru líklega aðeins ætlaðar yfirstéttarfólki á járnöld.
Önnur athyglisverð dæmi eru grafirnar í Barrow Clump í Wiltshire og Flag Fen í Peterborough.
Dæmið frá Pocklington í Yorkshire á myndinni hér að ofan er annað glæsilegt og vel varðveitt dæmi, sem innihélt einnig leifar hestanna sem notaðir voru til að draga farartækið.
Nýlega fundust málmbrot úr stríðsvagnahjóli sem hluti af stríðsvagnagröf í Pembrokeshire í Wales 2018.
Keltar: Endurgerð á stríðsvagni frá járnöld
Fundur á broti úr tréöxli í Eastbridge í Suffolk árið 2021 er talinn einstaklega sjaldgæfur fundur sem eykur við núverandi skilning á forsögulegum farartækjum og samgöngum í Bretlandi.
Efri mynd: Stríðsvagnsöxullinn og járnaldargryfjan sem hann fannst í.
1918 hélt Háskólinn í Nebraska í Omaha einstaka sýningu sem beindi sjónum að hjólagerðarmanninum (Wheewright), meistara í iðngrein sinni sem var lífsnauðsynleg fyrir samgöngur í upphafi 20. aldar.
Þessi viðburður, sem var festur á filmu á einstakri ljósmynd sem nú er varðveitt í Þjóðskjalasafninu, heiðraði þá flóknu færni sem fólst í því að smíða og viðhalda tréhjólum – ómissandi hluta af lífi bænda, landnema og dreifbýlissamfélaga um allt miðvestrið.
Hlutverk hjólagerðarmannsins
Hjólagerðarmaður sérhæfði sig í að smíða og gera við tréhjól fyrir vagna og önnur hestavagnafarartæki.
Starf þeirra krafðist einstakrar nákvæmni og sérþekkingar.
Sterkt hjól var ekki bara þægindi – það var lífæð fyrir samgöngur og verslun áður en bílar urðu allsráðandi.
Tréhjól þurftu að þola erfitt landslag, allt frá grýttum fjallastígum til leðjukenndra sléttuvega.
Hvert hjól var verkfræðilegt undur, smíðað úr endingargóðum harðviði fyrir pílára og naf, og oft með járngjörðum til að auka styrk.
Þessi færni gekk í arf milli kynslóða og tryggði að þekkingin á smíði áreiðanlegra hjóla varðveittist.
1918 Umbreytingatími
Þegar sýningin var haldin árið 1918 voru bílar að verða vinsælli en hestvagnafarartæki voru enn ómissandi fyrir marga.
Dreifbýlissamfélög, sérstaklega í miðvestrinu, reiddu sig mikið á vagna við bústörf, vöruflutninga og jafnvel fjölskylduferðalög.
Sýningin varpaði ljósi á hvernig hjólagerðarmenn studdu við þessi samfélög og blönduðu saman hefð og hagkvæmni á tímum örra tæknibreytinga.
Varðveisla sögu og menningar Ákvörðun Háskólans í Nebraska um að sýna handverk hjólagerðarmannsins var framsýn tilraun til að varðveita menningarlegt og sögulegt gildi þessarar iðngreinar.
Viðburðir sem þessir fræddu almenning um mikilvægi hefðbundinnar færni og heiðruðu þá iðnaðarmenn sem lögðu grunninn að vexti og landnámi Bandaríkjanna í vesturátt.
Arfleifð handverksins
Arfleifð hjólagerðarmannsins minnir okkur á hugvit og útsjónarsemi fyrri tíma bandarískra iðnaðarmanna.
Færar hendur þeirra mótuðu hjólin sem fluttu landnema vestur, fluttu vörur á markað og tengdu saman samfélög.
Í dag hjálpa sýningar eins og sú sem haldin var í Omaha okkur að meta og læra af þessum tímalausu iðngreinum.
Þegar við virðum fyrir okkur handverkið sem fangað var á ljósmyndinni frá 1918 heiðrum við ekki aðeins hjólagerðarmenn fortíðarinnar, heldur alla þá sem hafa varðveitt þekkingu og listfengi hefðbundinna iðngreina fyrir komandi kynslóðir.
Heimild: Historical Memories Facebook
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Höfundur: Wu Mingren (‘Dhwty’) Greinin var uppfærð 2014. Höfundur er með BA-gráðu í fornaldarsögu og fornleifafræði.
Í heimi nútímans þróast tæknin á áður óþekktum hraða.
Nýjasta tækið í dag er forngripur morgundagsins.
Vegna þessarar hröðu tækniþróunar tökum við oft hlutunum sem sjálfsögðum.
Eitt af því er hjólið.
Líttu í kringum þig og þú munt sjá hjól alls staðar, hvort sem er í formi dekkja eða í hversdagslegum vélbúnaði.
Hjólið hefur meira að segja fengið táknræna merkingu, og er ef til vill frægast sem myndlíking fyrir endalausa hringrás lífsins.
Uppfinningin hjólið og ferðalagið til siðmenningar!
Áhrif á fyrstu siðmenningarsamfélögin
Það kann að virðast freistandi að hugsa að hjólið sé aðeins lítilfjörleg eða jafnvel frumstæð uppfinning í samanburði við sumar af þeim flottu græjum sem við höfum í dag.
Engu að síður var hjólið sem farartæki í raun fundið upp seint á tímalínu í sögu mannkyns.
Elsta þekkta hjólið sem fundist hefur við fornleifauppgröft er frá Mesópótamíu og er talið vera frá um 3500 f.Kr.
Þetta tímabil var þekkt sem bronsöld sem er tiltölulega seinn kafli í þróunarsögu mannlegrar siðmenningar.
Á þessum tíma voru menn þegar farnir að rækta nytjaplöntur, halda húsdýr og höfðu einhvers konar stigveldi í samfélaginu.
Mynd af vagni dregnum af villiasna á súmerska „orrustufána Úr“.
Ein af ástæðunum fyrir því að hjólið var ekki fundið upp fyrr en á þessum tímapunkti sögunnar er sú að það þurfti málmverkfæri til að tálga nákvæm göt og ása.
Þetta leiðir okkur að næstu ástæðu – hjólið var ekki bara sívalningur sem valt á röndinni.
Það var sívalningur sem var tengdur við stöðugan, kyrrstæðan pall.
Þessi hugmynd um hjól og ás var snilldarleg en það var áskorun að smíða slíkan búnað.
Endar ássins, sem og götin í miðju hjólanna, þurftu að vera næstum fullkomlega slétt og kringlótt.
Ef það tækist ekki yrði of mikill núningur á milli þessara hluta og hjólið myndi ekki snúast.
Þrátt fyrir að ásinn þyrfti að passa þétt í götin á hjólunum þurfti hann að hafa nægilegt pláss til að þau gætu snúist frjálslega.
Í grein okkar á Ancient Origins sýnum við hvernig ásinn á stríðsvagni frá járnöld er fágætt dæmi um forna tækni.
Þar sem samsetning hjóls og öxuls er flókin kemur það kannski ekki á óvart að hjólið hafi ekki upphaflega verið fundið upp til nota í samgöngum.
Þess í stað hefur því verið haldið fram að hjól hafi fyrst verið notuð af leirkerasmiðum.
Manstu eftir 5.500 ára gömlu hjóli frá Mesópótamíu?
Svo virðist sem það hafi verið renniskífa (notkun hjóla við leirkerasmíði gæti jafnvel náð lengra aftur, eða allt til nýsteinaldar.
Notkun hjóla í samgöngum virðist ekki hafa hafist fyrr en 300 árum síðar.
Talið er að elstu hjólin hafi verið notuð við leirkeragerð.
Þótt elsta hjól heims hafi fundist í Mesópótamíu fundust elstu myndirnar af hjólförnum vagna í Póllandi og víðar á evrasísku sléttunum.
Sumir hafa haldið því fram að vegna þeirrar gríðarlegu áskorunar sem uppfinning hjólsins var fyrir mannkynið hafi hún líklega aðeins átt sér stað einu sinni og breiðst út frá upprunastað sínum til annarra heimshluta.
Aðrir telja þó að hún hafi þróast sjálfstætt á ólíkum stöðum í heiminum á svipuðum tíma.
Sem dæmi má nefna að Ljubljana-mýrarhjólið er tréhjól sem fannst í höfuðborg Slóveníu árið 2002 og var aldursgreint til 3150 f.Kr.
Sem stendur er talið að fæðingarstaður hjólsins sé annaðhvort í Mesópótamíu eða á evrasísku sléttunum.
Þetta hjól með öxli frá Mýrunum við Ljubljana er elsta viðarhjól sem fundist hefur og er frá koparöld (3130 f.Kr.) (Petar Milošević/CC BY-SA 4.0).
Þrátt fyrir að Mesópótamía státi af elsta þekkta hjólinu eru málfræðileg rök notuð til að styðja þá fullyrðingu að hjólið eigi uppruna sinn á evrasísku sléttunum.
Þótt hjólið hafi valdið byltingu í ferðalögum og vöruflutningum í árdaga mannkyns var það ekki fullkomin uppfinning.
Til dæmis voru úlfaldar mun skilvirkari ferðamáti í eyðimerkurumhverfi í samanburði við hjólið.
Því hefur einnig verið haldið fram að á tímabilinu frá 2. til 6. aldar hafi úlfaldinn leyst hjólið af hólmi sem aðalferðamáti í Mið-Austurlöndum og Norður-Afríku.
Hjólið var þó enn notað til heimilisnota, svo sem við áveitur, mölun og leirkeragerð.
Þetta sýnir fjölbreytta notkun hjólsins og mikilvægi þess fyrir mannkynið.
Sennilega ættum við að breyta viðhorfi okkar til hjólsins og líta ekki á það sem einfalda uppfinningu „frumstæðs manns“.
Þess í stað ættum við að líta á það sem eitt af stóru afrekum mannlegs samfélags.
Heimild: https://www.ancient-origins.net/
Höfundur greinar: Wu Mingren (‘Dhwty’)
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Maine árið 1882, með augnabliks innsýn í strandlífið.
Hér er bóndi að hlaða þara á vagninn með heykvísl á ströndinni í York í Maine.
Bóndinn á uxa sem draga farartækið.
1882 iðaði hin hrikalega strandlengja Maine af takti sveitalífsins.
Við grýttar strendur York í Maine reiddu duglegir bændur og sjómenn sig á gjafir lands og sjávar til að framfleyta fjölskyldum sínum og samfélögum.
Ein slík sena sem fangar kjarna þessa tímabils er bóndi sem safnar þara meðfram ströndinni, með sterka uxa sína tilbúna til að draga hlassið inn í land.
Þarasöfnun var algeng í strandbæjum á 19. öld.
Bændur notuðu næringarríkan þarann sem náttúrulegan áburð til að auðga jarðveginn fyrir uppskeru.
Hann var sérstaklega gagnlegur við ræktun á kartöflum, maís og öðru grænmeti, sem voru undirstaða landbúnaðarhagkerfis Maine.
Þari var einnig notaður sem undirburður fyrir búfénað yfir harða vetrarmánuðina, sem sannaði gildi sitt utan akranna.
Uxarnir sem sjást á þessari mynd voru dýrmætasta eign bóndans.
Þessi kraftmiklu og áreiðanlegu dýr voru notuð til að plægja akra, draga vagna og flytja þunga farma eins og eldivið, hey og þara.
Uxar voru þekktir fyrir styrk sinn, þol og rólega lund, sem gerði þá ómissandi í daglegu lífi á bóndabænum.
York í Maine var 1882 rólegur en blómlegur bær.
Sjávarþorp voru á víð og dreif meðfram strandlengjunni, á meðan bóndabæir teygðu sig yfir hæðirnar inn til landsins.
Fjölskyldur unnu saman að því að halda við heimilum sínum og bæjarbúar komu oft saman til guðsþjónustu, á markaði og til samfélagshátíða.
Þrátt fyrir áskoranir vegna óútreiknanlegs veðurs og hrikalegs landslags voru íbúar Maine úrræðagóðir og stoltir af sjálfsþurftarbúskap sínum.
Fyrir börn sem uxu úr grasi á þessum tíma snerist lífið um húsverk, skóla og leik.
Þau gætu hafa hjálpað foreldrum sínum að safna eggjum, mjólka kýr eða safna eldiviði.
Á sumardögum könnuðu þau fjörulón, veiddu af bryggjunum eða hjálpuðu til við að safna þara meðfram ströndinni, líkt og bóndinn á þessari mynd.
Í dag er York í Maine vinsæll ferðamannastaður, þekktur fyrir fallegar strendur, vita og söguleg kennileiti.
Samt sem áður má enn sjá leifar af landbúnaðar- og sjávarútvegsarfleifðinni, sem minnir gesti á einfaldari tíma þegar náttúran og erfiðisvinna mótuðu líf íbúanna.
Þessi svipmynd frá 1882 endurspeglar ekki aðeins landbúnaðarsögu Maine heldur fagnar einnig þrautseigju strandsamfélaga sem enn blómstra í dag.
Heimild: Historical Memories Facebook
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Hestvagn í Fíladelfíu, PA (um það bil seint á 19. öld til snemma á 20. öld): Innsýn í fortíðina
Seint á 19. öld og snemma á 20. öld iðuðu götur Fíladelfíu í Pennsylvaníu af lífi. Innan um hófaskelli og iðandi mannfjölda stóð einn samgöngumáti upp úr – „hestvagninn“.
Áður en bílar og rafknúnir sporvagnar gjörbyltu samgöngum í borgum gegndu þessir hestvagnar mikilvægu hlutverki við að tengja saman fólk og staði í vaxandi borg.
Ominibus. Mynd fengin að láni frá Wikipedia.
Hestvagninn: Undur síns tíma
Hestvagnar voru merkilegt dæmi um hugvit 19. aldar.
Vagnarnir voru hannaðir til að flytja marga farþega og voru með löngum, lokuðum klefa með tveimur röðum af trébekkjum meðfram hliðunum.
Farþegar sátu andspænis hver öðrum á meðan vagninn skrölti eftir steinlögðum götum, dreginn af einum eða tveimur sterkbyggðum hestum.
Hnykkir á ferðinni voru örlítið mildari vegna gorma sem voru festir undir vagninn.
Að framan var upphækkað sæti fyrir vagnstjórann sem gerði honum kleift að stjórna hestunum á meðan farþegar nutu ferðarinnar í tiltölulegum þægindum.
Þrátt fyrir einfalda hönnun var hestvagninn mikil framför í almenningssamgöngum og gerði íbúum og gestum kleift að kanna borgina með auðveldum hætti.
Ominibus tveggja hæða í London. Mynd fengin að láni af Wikipedia.
Tveggja hæða hestvagnar: Næsta skref
Eftir því sem íbúum Fíladelfíu fjölgaði jókst þörfin fyrir stærri farartæki.
Þá komu tveggja hæða hestvagnarnir til sögunnar – nýjung sem bauð upp á sæti fyrir enn fleiri farþega.
Þessir tveggja hæða vagnar voru með opna efri hæð með bekkjaröðum sem buðu farþegum upp á víðáttumikið útsýni yfir borgina.
Til að komast upp á efri hæðina þurfti oft að ganga upp þröngan hringstiga aftan á vagninum.
Þótt sæti á efri hæðinni væru ódýrari þurftu farþegar að þola veður og vind – hvort sem var sólskin, rigning eða snjór.
Þrátt fyrir þessar áskoranir gerði nýjabrumið og hagkvæmnin tveggja hæða hestvagna að algengri sjón á fjölförnum götum Fíladelfíu.
Minni útgáfur: Einkavagnar og stöðvarvagnar
Þótt stóru borgarvagnarnir væru ráðandi í borgarsamgöngum voru minni útgáfur af þessum farartækjum – oft kallaðar „einkavagnar“ eða „stöðvarvagnar“ – notaðar í dreifbýli og á fínni hótelum.
Þessi litlu farartæki fluttu yfirleitt fjóra til sex farþega og voru hönnuð til að flytja gesti milli lestarstöðva, setra og hótela.
Þau voru búin geymsluplássi fyrir farangur og þjónuðu sem tenging milli járnbrauta og áfangastaða, sem gerði ferðalög þægilegri.
Wagonett í Argentínu í eigu sama eigand alla ævi hans.
Wagonette: Sveigjanlegur og hagkvæmur
Önnur útgáfa af hestvagninum var „wagonette“.
Hann var minni og fjölhæfari en borgarútgáfan, bauð upp á sveigjanlegt sætafyrirkomulag og hentaði vel fyrir stuttar ferðir eða einkaferðir.
Wagonette-vagnar voru fáanlegir bæði opnir og yfirbyggðir og voru vinsælir meðal fjölskyldna og stofnana vegna hagkvæmni og þæginda.
Hvort sem þeir voru notaðir til að sinna erindum, í skoðunarferðir eða til að flytja hópa á viðburði, buðu wagonette-vagnar upp á persónulega samgönguupplifun.
Hnignun hestvagna
Snemma á 20. öld leiddu tækniframfarir til tilkomu rafknúinna sporvagna og bensínknúinna farartækja, sem smám saman leystu hestvagna af hólmi.
Þægindi og hraði vélknúinna farartækja gerðu hestvagna fljótt úrelta.
Um miðja 20. öld heyrði hestvagninn sögunni til – lifði aðeins áfram á ljósmyndum, safnsýningum og í sögulegum heimildum.
Samt sem áður lifir arfleifð þeirra áfram sem tákn um tíma þegar samgöngur voru hægari, hljóðlátari og nátengdar takti borgarlífsins.
Varanleg arfleifð
Hestvagnar Fíladelfíu voru meira en bara leið til að komast frá A til B – þeir táknuðu nýsköpun og aðlögun á tímum hraðrar borgarþróunar.
Þeir lögðu grunninn að nútíma almenningssamgöngum og ruddu brautina fyrir strætisvagna, sporvagna og neðanjarðarlestir sem fylgdu í kjölfarið.
Í dag vekur myndin af hestvögnum upp fortíðarþrá eftir einfaldari tíma, þegar götur borgarinnar ómuðu af hófaskellum og vagnhjólum.
Þessi merkilegu farartæki minna okkur á hversu langt við höfum komist – og hvernig samgöngur hafa alltaf gegnt hlutverki í að móta borgirnar sem við köllum heimili okkar.
Með síðustu tveggja hæða Ominibus vögnunum í London.
Hestvagn, London, 1914
Áður en vélarhljóð og bensínlykt tóku yfir endurómuðu borgargötur af hófataki.
Hestvagninn var lausn 19. aldarinnar á almenningssamgöngum, stór, yfirbyggður vagn sem var hannaður til að flytja farþega á þægilegan hátt um iðandi bæi og borgir.
Þessi glæsilegu farartæki voru vinsæl víðs vegar um Evrópu, Bandaríkin og víðar og voru burðarásinn í borgarsamgöngum löngu áður en vélknúnir strætisvagnar tóku við.
1860 átti London General Omnibus Company (LGOC) 75% af strætisvögnum Lundúna og 1860 fluttu þeir 40 milljónir manna árlega.
Síðasti skrásetti hestvagninn í Lundúnum var Tilling-vagn sem ók síðast á milli Peckham og Honor Oak Tavern þann 4. ágúst 1914.
Sönn áminning um þann tíma þegar ferðast var á brokkhraða!
Heimild: Great British Tea Party Facebook
Ljósmyndari: Unbekannt
Heimild: Historical Memories Facebook (fyrir ofan London 1914)
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Sauðfjárbúið var hornsteinn fortíðar dreifbýlisins
Falin í hjarta vesturhluta Nýja Suður-Wales er Brenda-búið/stöðin meira en bara bújörð.
Hún er kafli úr arfleifð áströlsku öræfanna/dreifbýlisins (outback).
Brenda var stofnuð um miðja 19. öld og varð ein af stærstu sauðfjárbúum svæðisins, þekkt fyrir gríðarstórar hjarðir sínar, þrautseiga verkamenn og harðgert, sólbrunnið land.
Staðsett nálægt Goodooga, á bökkum Bokhara-árinnar, var Brenda mikilvægur hluti af blómstrandi ullarframleiðslu Ástralíu á tímabili þegar merínóull var gull og fjárrekstrarmenn voru lífæð landsins.
Lífið á Brenda var aldrei auðvelt.
Það einkenndist af einangrun, hugvitssemi og hreinni þrautseigju.
Hjarðmenn unnu frá sólarupprás til sólarlags, smöluðu á hestbaki, rúðu undir bárujárnsþökum í 40 stiga hita og börðust við flóð, elda og þurkka.
En þetta var líka staður órofa tengsla milli manns, hunds og hests og vitnisburður um seiglu dreifbýlissamfélaga sem byggðu Ástralíu upp frá grunni.
Saga Brenda snýst ekki bara um sauðfé og kjarr heldur fjallar hún um fólkið sem þraukaði, nýskapaði og miðlaði áfram hefð þrautseigju og stolts.
Hvort sem þú manst eftir Brenda frá rúningsdögum, póstferðum eða fjölsögum sem sagðar voru við arineldinn, er eitt víst að nafnið er ritað í rauða moldina í sögu dreifbýlisins (the outback).
Mallina-býlið/stöðin
Mallina-stöðin er beitarland sem var eitt sinn sauðfjárbú en er nú rekið sem nautgripabú í Vestur-Ástralíu.
Ull lestuð á Malina-stöðinni um 1910.
Mallina-stöðin er beitarland í Vestur-Ástralíu sem var eitt sinn sauðfjárbú en er nú rekið sem nautgripabú. Hún er staðsett við Peawah-ána í Pilbara-héraðinu í Vestur-Ástralíu.
Stöðin var ein af elstu beitarlöndunum í norðvesturhlutanum, en Withnell-fjölskyldan tók landið á leigu seint á áttunda áratug 19. aldar eða snemma á þeim níunda.
Gull fannst á eigninni í janúar 1888. Jimmy og Harding Withnell voru að vinna á landinu þegar þeir sáu hrafn sitja í nestisboxinu sínu.
Jimmy tók upp stein til að kasta í hrafninn og tók eftir ljósi sem endurkastaðist af gullögnum. Þetta var einn af fyrstu skráðu gullfundunum í norðvesturhlutanum.
Árið 1910 stóð rúningartímabilið yfir í 9 vikur og framleiddi 450 ullarbagga og það var síðasta árið sem handklippur voru notaðar á Malina-stöðinni (SLWA).
Hreyfing á Claverton-býlinu/stöðinni
Claverton-stöðin er sögufræg 20.077 hektara (49.610 ekra) eign við Warrego-ána, staðsett við Mitchell-þjóðveginn 22 km sunnan við Wyandra og 75 km norðan við Cunnamulla í Queensland.
Allt að fimmtán hestar drógu flatan tréfleka hlaðinn að minnsta kosti 35 böggum af rúlluðri merínóull. Þessir baggar eru jafnt og þétt pakkaðir í risastóra saumabagga og festir með sterkum reipum. Umbúðirnar voru merktar með nafni þeirrar stöðvar þar sem ullin var framleidd.
Bæjarnafnið Cunnamulla er dregið af Cunnamullah sem Samuel Smith stofnaði árið 1863 en það er frumbyggjanafn á djúpri tjörn í Warrego-ánni. Mynd: Ullarbaggar frá Claverton-stöðinni hlaðnir á vagna með verkamönnum í nágrenninu – um 1897. Heimild: Queensland ríkisskjalasafnið
Ómerktar almennar myndir af ullarflutningi
Heimild: Australian Stockman’s Hall of Fame and Outback Heritage Centre Facebook
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Dwayne Cullers, lesandi Ummerkja Texas, fór að grúska og fann þessa glæsilegu mynd af manni í El Paso með fallegan hvítan hest og „píanókassa“ hestvagn.
Ég hafði aldrei heyrt um píanókassa hestvagn áður, svo ég leitaði að upplýsingum um hann.
Í ljós kom að píanókassa hestvagn var tegund af hestvagni sem var gríðarlega vinsæl í Bandaríkjunum á seinni hluta 19. aldar og byrjun þeirrar 20.
Nafnið kemur frá sérstöku lagi vagnsins, sem líkist mjög stórum uppréttum píanókassa – ferkantaður, með flötum hliðum og tiltölulega hár með beinum línum og kassalaga útliti.
Líkindin eru svo áberandi að hugtakið „píanókassi“ varð viðurkennd leið til að lýsa einstöku formi ökutækisins.
Þessir hestvagnar voru almennt einfaldir og hagnýtir í hönnun, með einu bekkjarsæti fyrir einn eða tvo farþega og fjórum hjólum, þar sem þau fremri voru minni til að auðvelda beygjur.
Vagnyfirbyggingin sat hátt yfir hjólunum og vagninn var oft dreginn af einum hesti.
Ólíkt fínni vögnum sem ætlaðir voru til að sýna sig í félagslegu samhengi var píanókassahestvagninn vinnuhestur í dreifbýlissamgöngum – ódýr, hagnýtur og vel til þess fallinn að nota í daglegu lífi, sérstaklega í bændasamfélögum.
Þeir voru Volkswagen-bjöllur síns tíma.
Heimild: Traces of Texas á Facebook, Dwayne Cullers
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Vagninn var pantaður af greifanum Grigory Orlov sem gjöf keisaraynjunnar frá Englandi!
Portrett af Katrínu II Rússland, 19. öld Óþekktur listamaður. Olía á striga.
Tveggja sæta sumarvagn, sem er einstakt listaverk, er eina sýnishorn sinnar tegundar.
Hinn afar glæsilegi vagn er í formi ítalskrar gondólu.
Hann er krýndur af mjúklega sveigðu þaki.
Hurðin samanstendur af samanbrjótanlegum framhluta, eða „svuntu“, með aðlaðandi efri hluta.
Vagninn er fullkomlega samsetur.
Skreytingarnar geisla einnig af göfugri fegurð og dýrð.
Notkun gylltra útskorinna mynda í djúptskornar og höggmyndasafn skapar afar glæsilegt skraut.
Útskornar og gylltar lárviðar- og eikargreinar ásamt friðsælum blómaskreytingum, raðaðar af mikilli smekkvísi og hlutfallsskyni, ramma inn hina lítillega sveigðu karnís, veggi og samanbrjótanlegu „svuntu“.
Þær veita vagninum glæsilegan léttleika og samhljóm.
Fíngerður útskurður og fagrar höggmyndir prýða fram- og afturhluta undirvagnsins og öxulliðinn.
Kúsksætið er stutt af útskornum örnum með útbreidda vængi; myndir af riddurum með hjálma og brynjum með spjót í höndum eru festar við afturhluta undirvagnsins.
Skýrslur frá hirðshesthússkrifstofunni frá 18. öld greina frá því að þessar myndir hafi verið gerðar í Rússlandi snemma á áttunda áratug 18. aldar.
Fótstigið er mótað eins og stór opin skel mynduð af þistillaufum. Það skreytir mikilvægan hluta í smíði vagnsins, staðsetningu fyrir þjónana.
Pílárar hjólanna eru riflaðir og fléttaðir með borðum.
Hinar fagurlaga bognu stangir eru einnig skreyttar með rifluðum útskurði og borðum.
Gúmmídekk komu á hjólin á 19. öld.
Útskurðarmeistararnir nýttu sér til fulls skreytimöguleika hlynsins.
Skrautútskurðurinn, sem tók þá næstum tvö ár að ljúka við, er svo listilega unninn að þykka gullhúðin lítur út eins og fíngerð málmsteypuafurð.
Málverk á vinstri hlið vagnsins. Sumarvagn. England, 1770-1779.
Leikur ljóssins á yfirborðinu og samspil gljáandi, matts og grænmálaðs gulls skapar aðlaðandi regnbogaáferð og eykur listræn áhrif verksins.
Hliðarnar á vagninum eru málaðir með olíumálningu og sýna atriði úr goðsögum.
Á afturhlutanum sjáum við Apollo gyðjur tónlistar og „muses“ gyðjur listar, vísinda og sköpunargáfu, byggt á fyrirmynd Rafaels.
Hliðarnar sýna Amfítrítu sjávarguð og konu Poseidon, sem er líka drottning sjávar með fylgdarliði sínu og Fortúnu, gyðju hamingjunnar og velgengninnar.
Hún er við fætur sitjandi konu. Öll samsetningin er lifandi, náttúruleg og full af hreyfingu.
Skrautskúlptúr á aftari hluta undirvagnsins. Sumarvagn. England, 1770-1779.
Ráðandi litir eru grænir og rauðir.
Gæði málverksins eftir þennan óþekkta listamann gera okkur kleift að fullyrða að hann hafi verið mikill meistari.
Efsti hluti samanbrjótanlegu „svuntunnar“ var málaður í Rússlandi á áttunda áratug 18. aldar með hernaðartáknum og blómakörfum.
Inni um borð er bólstrun úr grænu flaueli með gullborða og glæsilegur toppur með „regnboga“ fellingum undirstrikar enn frekar listræna kosti vagnsins.
Málverk á bakhlið yfirbyggingar vagnsins Spjald „Apollo og musan“ eftir teikningu R. Mengs, gylltur viðarskurður. Málverk á neðri hlutanum – Rússland, 18. öld. Tveggja sæta sumarvagn. England, 1770.
Form og skreytingar hjólanna sýna einkenni tveggja stíla: rókókó og klassíkur, sem að vissu leyti voru einkennandi fyrir enska vagna á áttunda áratug 18. aldar.
Ástæða er til að ætla að vagninn hafi verið smíðaður í London eftir teikningum S. Butler1 og I. Linell, þekktra vagnasmiða.
Bogadregnar stangir eru undir hvorri hlið vagnsins ætlaðar til fjöðrunar á öxulliði og láréttum lamenelurðum fjöðrum.
Þrepin/uppstigin eru utanvert á,,rockernun” (grindinni).
Skrautskreyting á framhluta undirvagnsins. Sumarvagn. England, 1770-1779.
Vagninn hefur einstakan sjarma og var ætlaður til notkunar á hlýjum árstímum.
Um leið er útlit hans í samræmi við hátíðlegt eðli hlutverks síns.
Í samtímaminnisbókum er að finna tilvísanir í ferðir Katrínar keisaraynju hinnar miklu og náins vinar hennar, greifynju P.S. Bruce, í vagninum.
Vagninn var pantaður af greifanum Grigory Orlov sem gjöf handa Katrínu keisaraynju.
S. Butler Wheelwrights er ekki algengt eða víðþekkt hugtak. Leitarniðurstöður beinast aðallega að almennri skilgreiningu á hjólasmiði, sem er handverksmaður sem smíðar eða gerir við tréhjól. Hjólasmiður hefur unnið með verkfærum eins og áttavitum, hefli, skafli og sögum. Hugtakið „wainwright“ er einnig nefnt og vísar til þeirra sem smíðuðu vagna og voru oft einnig hjólasmiðir. ↩︎
Heimild: https://www.kreml.ru/en-Us
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Stríðsvagn sem sannar tengingu á járnöld við meginland Evrópu
Skrifað af: Wu Mingren
Wu Mingren („Dhwty“) er með BA-gráðu í fornaldarsögu og fornleifafræði.
Þótt megináhugi hans beinist að fornum menningarheimum Mið-Austurlanda hefur hann einnig áhuga á öðrum landsvæðum og tímabilum.
Mingren hefur tekið virkan þátt í vettvangsrannsóknum í fornleifafræði og hefur starfað við uppgröft víða um heim, meðal annars í Bretlandi, Egyptalandi og á Ítalíu.
Newbridge-vagn er nafnið sem gefið var leifum af keltneskum vagni sem fannst í Edinborg í Skotlandi.
Gröfin er talin vera frá um 5. öld f.Kr. og tilheyrir þar með járnöld.
Newbridge-vagninn er mikilvægur þar sem hann er sá fyrsti sinnar tegundar sem grafinn hefur verið upp í Skotlandi og gæti bent til þess að Skotar á járnöld hafi haft nánari tengsl við Evrópu en áður var talið.
Því hefur verið velt upp að þessi vagn tengist greftrun og að einhver af háum stöðum hafi verið jarðsettur nálægt þeim stað þar sem vagninn fannst.
Áætlað var að hefja byggingu nýju Edinburgh-skiptistöðvarinnar árið 2001.
Newbridge-vagninn fannst við fornleifarannsókn sem gerð var áður en hafist var handa við byggingu Edinburgh-skiptistöðvarinnar, mynd (CC by SA 2.0 / Derek Ferris)
Áður en hægt var að hefja byggingarframkvæmdir á staðnum þurfti þó að fara fram fornleifarannsókn á svæðinu samkvæmt fyrirmælum borgarráðs Edinborgar.
Þetta var vegna þess að byggingarsvæðið var staðsett nálægt Huly Hill, bronsaldargrafhaug með þremur standandi steinum, í Newbridge, nokkra kílómetra vestur af miðborg Edinborgar og nálægt Edinburgh-flugvelli.
Fornleifafræðingar frá Headland Archaeology og Þjóðminjasafni Skotlands sáu um uppgröft á staðnum.
Rómverskir rithöfundar skráðu að keltneskir stríðsmenn hefðu notað stríðsvagna í hernaði.
Hver stríðsvagn samanstóð af vagni sem dreginn var af tveimur hestum og mannaður af tveggja manna liði, ökumanni og stríðsmanni.
Ein af þeim aðferðum sem stríðsvagnaliðin notuðu var sem nokkurs konar farartæki fyrir stríðsmanninn.
Stríðsvagninum var ekið inn á vígvöllinn og stríðsmaðurinn steig af til að berjast sem fótgönguliði.
Þegar stríðsmaðurinn þreyttist gat hann stigið aftur upp í stríðsvagninn og yfirgefið bardagann. Önnur aðferð sem var notuð var að láta stríðsvagninn hreyfast um vígvöllinn og þaðan voru spjót kastað að óvininum.
Einnig var sagt að hávaðinn frá stríðsvögnunum hefði ógnað óvinunum
Upphaflega var talið að Newbridge-vagninn væri frá um 250 f.Kr. Hjólbarðar og ytra borð hjólanna voru úr járni og vegna tæringar varðveittust nokkur viðarbrot úr hjólunum.
Þessi brot fundust við uppgröft hjólsins á rannsóknarstofu og voru notuð til að aldursgreina ökutækið með geislakolsaðferð.
Niðurstaða þessarar greiningar bendir til þess að vagninn hafi verið smíðaður á bilinu 475 til 380 f.Kr., sem gerir hann elsta vagn sem fundist hefur í Bretlandi.
Járnhjólbarðarnir gerðu einnig kleift að endurbyggja hjól vagnsins nákvæmlega, þar sem staðsetning og lögun hjólanna höfðu varðveist.
Frekari upplýsingar um vagninn, sem fengust við uppgröftinn, gerðu það mögulegt að framkvæma fullkomna endurgerð Newbridge-vagnsins árið 2007.
Þessi eftirlíking er nú í eigu Þjóðminjasafna Skotlands.
Robert Hurford vagnasmiður fer með okkur í gegnum uppbyggingu og endurgerð vagnsins á ensku!
Hurford segir að hvernig hjólin eru gerð eða uppbyggð taki Rómverjum fram. Allur hringurinn/hjólbarðinn er beigður í heilu lagi t.d.
Newbridge-vagninn veitir einnig upplýsingar um Kelta sem bjuggu í Skotlandi og þá sem bjuggu í öðrum hlutum Evrópu.
Til dæmis benda sumar tæknilegar upplýsingar, eins og hvernig hjólin voru smíðuð og skortur á fjöðrunarbúnaði, til þess að Newbridge-vagninn hafi verið frábrugðinn evrópskum hliðstæðum sínum.
Hins vegar var aðferðin við að grafa vagninn í Newbridge nákvæmlega eins og þær sem notaðar voru í Belgíu og Frakklandi, þar sem heill vagn var grafinn.
„Skotland er oft álitið vera á jaðri járnaldarinnar í Evrópu, einangrað frá meginstraumnum,“ sagði dr. Stephen Carter, framkvæmdastjóri Headland Archaeology í Edinborg [samkvæmt The Megalithic Portal].
„Þessar vísbendingar minna okkur á að það voru mikil tengsl milli Skotlands og Evrópu á forsögulegum tíma, sérstaklega sjóleiðis.“
Yfir 2.000 ára gamalt hjól fannst meðal fornminja nálægt Inverness í Skotlandi
Skrifað af: Sarah Kuta – fréttaritara Daily
Sarah Kuta er rithöfundur og ritstjóri búsett í Longmont, Colorado. Hún fjallar um sögu, vísindi, ferðalög, mat og drykk, sjálfbærni, hagfræði og önnur viðfangsefni.
Fornleifafræðingar voru að grafa á svæði á hálendi Skotlands í undirbúningi fyrir byggingu nýs golfvallar nærri Inverness í Skotlandi þegar þeir rákust á stóran málmhlut.
Í fyrstu héldu þeir að þetta væri bara gamalt landbúnaðargræja en þegar þeir skoðuðu það nánar áttuðu þeir sig á því að þeir höfðu eitthvað mjög sérstakt í höndunum: sjaldgæft járnaldar1 stríðsvagnshjól.
Þó að svipaðir gripir hafi fundist í Englandi hafa mjög fáir fundist í nágrannalandi þess, Skotlandi. Fornleifafræðingar telja einnig að þetta sé fyrsta stríðsvagnshjólið sem hefur nokkurn tímann fundist á hálendi Skotlands.
„Þetta eru svo sjaldgæfir hlutir,“ segir Andy Young, aðalfornleifafræðingur hjá Avon Archaeology Highland, fyrirtækinu sem stóð að uppgreftrinum, við BBC Scotland News. „Enginn okkar hafði í raun séð svona áður hvað varðar að grafa eitthvað upp. Við vorum svolítið ráðvillt.“
Þeir fundu einnig 3.500 ára gamla bronsaldar2 líkbrennsluörk, flíntuverkfæri og að minnsta kosti 25 nýsteinaaldar viðarbyggingar.
Að auki komu upp við uppgröftinn skreyttar leirgerðarvörur, sem og vísbendingar um miðalda akurkerfi, dýrahólf og kornþurrkofna.
Þar sem enginn í teyminu hafði nokkurn tímann grafið upp stríðsvagnshjól áður, voru fornleifafræðingarnir í fyrstu efins en þegar þeir áttuðu sig loksins á því hvað þetta var, voru þeir „mjög undrandi,“ segir Young við tímaritið Smithsonian í tölvupósti.
Samkvæmt Young hefði hjólið verið utan um tréhjól.
Það er gert úr smíðajárni, sem þýðir að það var líklega smíðað af mjög færum járnsmið, segir hann.
Járnsmiðurinn safnaði líklega nokkrum ræmum af bræddu járni og smíðaði þær svo saman á steðja.
Hann kann að hafa sett nýsmíðaða járnhringinn utan um tréhjól, hitað upp og kælt málminn hratt til að „rýrnunarfesta“ hann við hjólið, segir Young.
Fornleifafræðingar bíða enn eftir niðurstöðum geislakolsaldursgreiningar. En Young segir að hjólið sé frá járnöld, sem stóð frá um 500 f.Kr. til 500 e.Kr. í Skotlandi. Hann telur að það gæti verið frá um 200 f.Kr., sem myndi gera það um 2.2002 ára gamalt.
Hjólið virðist hafa verið grafið í gryfju ásamt brenndum mannaleifum, grófum leirmunum og dýrabeinum.
Gryfjan var líklega umlukin trégrindverki, sem hluti af svæði sem kallast „stauragerðishringur“, samkvæmt BBC Scotland News.
Tvö stríðsvagnshjól voru líklega upphaflega grafin hér en hitt var líklega grafið upp eða eyðilagt af nútímaplógi, segir Young við tímaritið Smithsonian.
Rannsakendurnir endurgrófu athafnahringinn, í samræmi við bestu starfsvenjur í skoskri fornleifafræði.
Þeir eru að gefa hina gripina til safna í Inverness og Edinborg.
„Þetta hefur verið ótrúleg ferð frá fornsögulegum tímum til nútímans, hér rétt hjá okkur,“ segir Stuart McColm, varaforseti golfþróunar hjá Cabot, fyrirtækinu sem er að byggja nýja golfvöllinn, í yfirlýsingu.
„Það er auðmýkjandi að hugsa til þess að nýi meistaravöllurinn okkar… muni hvíla á svo sögulega ríkum grunni.“
Þar sem járnhjól hefðu verið gríðarlega dýr í framleiðslu, segir Young að einstaklingurinn sem var grafinn í gryfjunni hafi líklega verið „nokkuð mikilvægur,“ hugsanlega ættbálkshöfðingi.
Inverness, Skotlandi.
Þótt svipaðir fornmunir hafi fundist í Englandi hafa mjög fáir fundist í nágrannalandi þess, Skotlandi.
Fornleifafræðingar telja einnig að þetta sé fyrsta vagnhjólið sem nokkurn tíma hefur fundist á skosku hálöndunum.
„Þetta eru svo sjaldgæfir hlutir,“ segir Andy Young, aðalfornleifafræðingur hjá Avon Archaeology Highland, fyrirtækinu sem stóð fyrir uppgreftrinum, við BBC Scotland News.
„Enginn okkar hafði í raun séð svona áður hvað varðar að grafa eitthvað upp. Við vorum svolítið ráðvillt.“
Rannsakendur fundu vagnhjólið, ásamt fjölda annarra fornmuna, við undirbúning fyrir byggingu nýs golfvallar nálægt Inverness.
Þeir fundu einnig 3.500 ára gamla bronsaldar líkbrennsluörk, flíntuverkfæri og að minnsta kosti 25 nýsteinaaldar viðarbyggingar.
Að auki komu upp við uppgröftinn skreyttar leirgerðarvörur, sem og vísbendingar um miðalda akurkerfi, dýrahólf og kornþurrkofna.
Þar sem enginn í teyminu hafði nokkurn tíma grafið upp vagnhjól áður, voru fornleifafræðingarnir upphaflega efins.
En þegar þeir gerðu sér loks grein fyrir hvað þetta var, urðu þeir „ansi undrandi,“ segir Young við tímaritið Smithsonian í tölvupósti.
Þar sem járnhjól hefðu verið gríðarlega dýr í framleiðslu, segir Young að einstaklingurinn sem var grafinn í gryfjunni hafi líklega verið „ansi mikilvægur“, hugsanlega ættbálkshöfðingi.
Rannsakendurnir endurgrófu helgihringinn í samræmi við bestu starfsvenjur í skoskri fornleifafræði.
Þeir eru að gefa afganginn af fornleifunum til safna í Inverness og Edinborg.
Járnöldin var síðasta tækni- og menningarskeið í röð steinaldar, bronsaldar og járnaldar. Tímasetning fullrar járnaldar, þar sem þetta málm að mestu leyti leysti brons af hólmi í áhöldum og vopnum, var mismunandi eftir landsvæðum. Hún hófst í Mið-Austurlöndum og Suðaustur-Evrópu um 1200 f.Kr. en í Kína ekki fyrr en um 600 f.Kr. Heimild: Britannica.com ↩︎
Bronsöld, þriðja stig í þróun efnismenningar meðal fornra þjóða Evrópu, Asíu og Miðausturlanda, á eftir steinaldar- og nýsteinaldartímabilunum (gömlu steinöld og nýju steinöld, í þeirri röð). Hugtakið vísar einnig til fyrsta tímabilsins þar sem málmur var notaður. Dagsetningin þegar öldin hófst var mismunandi eftir svæðum; í Grikklandi og Kína til dæmis hófst bronsöldin fyrir 3000 f.Kr., en í Bretlandi hófst hún ekki fyrr en um 1900 f.Kr. Heimild: Britannica.com ↩︎
https://arkeonews.net/ Segir í sinni grein að hjólbarðinn sé 3500 ára. ↩︎
Heimild: https://www.smithsonianmag.com/
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Þessi fjögurra sæta vagn geislar af yndislegri fágun.
Portrett af Katrín II keisaraynju. Rússland, 19. öld, óþekktur listamaður. Olíumálverk á striga.
Lítil yfirbygging (hlutfallslega), sporöskjulaga í neðri hlutanum, hefur rólegar línur og fínleg hlutföll sem eru enn frekar undirstrikuð af mýkt hins gyllta útskurðar.
Hinn skýri og rólegi útskurður inniheldur lauf, fléttur, hringlaga skraut, fornaldarlegar blómaskreytingar og smágerð líkneski.
Vagninn byggir á taktföstum endurtekningum sama mynsturs.
Samhverfa ræður ríkjum í skreytingunum.
Útskurðurinn er fíngerður og blúndulíkur, unninn af mikilli færni.
Málverkið með sínum fágaða litaskala er í samræmi við hinn vandaða útskurð.
Málverk með goðsögulegum þemum, eitt af aðalatriðum í listrænu yfirbragði vagnsins, þekur nánast alla yfirbygginguna.
Blómstrandi og blíð náttúra myndar yndislegan landslagsbakgrunn.
Málverkið sýnir þroskaða færni og fínlega hönd listamannsins, en nafn hans er enn óþekkt.
Einnig er mikið notað af bronsi í skreytingunum.
Meðfram þakbrúninni eru bronsskreytingar í formi knippis af stilkum og útskornir bronsborði/renningur.
Þótt þær séu undirskipaðar heildarsamsetningunni eru þær gerðar í lágmynd, fínlega unnar og skartgripalíkar.
Perlumóðursskraut, sem myndar hringlaga skrautmyndir, er notað í listrænum skreytingum fram- og bakhliða og hurða.
Berlíner frá París, meistari Breighteil (?), 1763-1765; flauel – Rússland, 18. öld, 19. öld. Askiviður, flauel, perlumóðir, brons; olíumálun, gyllingar á gifsi og tréskurður. Vagninn tilheyrði Katrínu keisaraynju II. Á 19. öld var hann til sýnis í Hesthúsasafni hirðarinnar í Sankti Pétursborg. Árið 1917 var hann fluttur í Vagnasafnið, þar sem það var til sýnis þar til safninu var lokað.
Gluggarnir og hurðirnar innihalda vel fægða glerplötu með vandlega slípuðum fleti.
Vandlega unnin litasamsetning innréttingarinnar og skjaldarmerkisins samanstendur af gullsaumi í upphleyptum saumi (á hliðunum inni í vagninum), frönskum köntum og skúfum ásamt rauðu flaueli.
Undirvagninn er skreyttur með upphleyptu skrauti og er, ásamt grindinni og hjólunum, þétt gylltur þannig að hægt er að sjá hinar fágætu útlínur hins glitrandi gullvagns langt að.
Skrá frá 19. öld í vopnabúrsskjalasafninu hefur hjálpað til við að staðfesta að upphaflega var allur undirvagninn og hjólin gyllt.
Málverk og útskorið skraut á hurð yfirbyggingarinnar Berliner. frá París, 1763-1765.
Hjólin fengu sitt núverandi útlit (máluð rauð) þegar vagninn var gerður upp 1881.
Við smíði vagnsins notaði franski meistarinn Breighteil nýjustu tækniframfarir síns tíma, nánar tiltekið lagskiptar (fjaðrablöð) hálfmánalagaðar fjaðrir, stöng á hvorri hlið vagnsins sem dró verulega úr höggum og veltingi, og útitröppu.
Vagninn var pantaður fyrir Katrínu miklu frá Breighteil 1763 og fluttur til Rússlands af verslunarumboðsmanni 1765.
Vitað er að þetta var uppáhaldsferðavagn Katrínar og hún notaði hann til daglegra útréttinga.
Á flestum stöðum Norður Ameríku eru tengingar við vagnasögnuna enda hefur mikið af efni verið haldið til haga eða varðveitt aftur í tímann!
Frá ýmsum höfundum | 21. feb. 2025 | Ferðalög & varðveisla, Sannir vestrænir bæir
Brautryðjandinn og sagnfræðingurinn Sharlot Hall horfði á stórkostlegustu undur Arizona árið 1928.
Formáli
Frá sólbrenndum eyðimörkum Arizona til ótaminnar villtrar náttúru Wyoming fanga sögufrægar landamærabæir Ameríku hinn varanlega anda villta vestursins.
Þessir sögulegu áfangastaðir taka ferðalanga með í tímaferðalag og veita innsýn í spennandi tímabil kúreka, útlaga og landnema.
Gakktu eftir götum Arizona sem eru þéttsettar sölum, uppgötvaðu námuarfleifð Colorado og sögur af Doc Holliday, eða kannaðu Kansas, þar sem nautgriparekstrar og alræmdir byssubardagar hafa skilið eftir sig óafmáanleg spor á sléttunni. Víðáttumikið landslag Montana bergmálar af draumum gullæðisins, á meðan Hill Country í Texas blandar saman ríkulegri arfleifð og hrjúfri fegurð.
Á sama tíma lífgar Wyoming upp á goðsagnir um Buffalo Bill og Butch Cassidy.
Hver bær geymir brot af landnámssögu Ameríku og skapar þannig vegferð sem er gegnsýrð af sögu, ævintýrum og táknrænum vestrænum sjarma.
Útsýni yfir gamla námubæinn Jerome, sem stendur á Kleópötrufjalli og gnæfir yfir Verde-dalinn í Yavapai-sýslu í Arizona. Á blómaskeiði hinna auðugu koparnáma á þriðja áratug 20. aldar fundu meira en 10.000 manns sér búsetu þar. Árið 2010 var íbúafjöldinn kominn niður í 444, en bærinn fyllist af ferðamönnum marga daga ársins.
Arizona
Þjóðvegir verða til: Könnun á Villta vestrinu í gegnum sögufrægar bæi Arizona
Námugröftur Jerome lauk og skildi eftir sig frægasta draugabæ Arizona.
Arizona er ríki þar sem andi villta vestursins lifir enn, allt frá rykugum eyðimörkum til hrjúfra fjalla. Þetta er land ríkt af sögu, allt frá arfleifð frumbyggja Ameríku og landkönnun Spánverja til kúrekasagna og námugraftaruppgangs.
Ef þú vilt fara í ferðalag aftur í tímann eru sögufrægir bæir Arizona fullkomnir áfangastaðir. Hvort sem um er að ræða heimsókn á fræga bardagastaði villta vestursins, gönguferð niður götur með gömlum börum og verslunum, eða skoðun safna sem segja sögur landnema og útlaga, þá býður Arizona upp á ógleymanleg ferðalög inn í fortíðina.
Hér er leiðarvísir að nokkrum sögufrægum bæjum ríkisins sem vekja villta vesturið til lífs.
Cave Creek: Draumur kúrekans
Framlínubæir óbyggðanna í Cave Creek halda anda Villta vestursins á lofti enn í dag.
Í hlíðum Sonoran-eyðimerkurinnar býður Cave Creek upp á sanna upplifun af villta vestrinu. Bærinn, sem er þekktur fyrir andrúmsloft villta vestursins, laðar að sér gesti sem leita að kúrekamenningu og sögu.
Bærinn er frægur fyrir honky-tonk staðina Harold’s og The Buffalo Chip, en þeir sem vilja versla ættu að heimsækja Watson’s Hat Company og Cave Creek Cowboy Company til að fá ekta kúrekaklæðnað.
Ef þú ert að leita að hlut úr arfleifð vestursins til að taka með heim, þá eru tugir verslana meðfram aðalgötunni sem bjóða upp á list, söguleg verðmæti og rústík heimilisskraut.
Cave Creek-safnið býður upp á áhugaverða sýn á sögu bæjarins, með sýningum um fyrstu landnemana, námugröft og menningarlegu áhrifin sem mótuðu svæðið. Með sínum vestrænu verslunum, gömlum börum (saloon) og stórfenglegri eyðimerkurnáttúru, að ógleymdum goðsagnakenndum veitingastöðum eins og Big Earl’s Greasy Eats og Cryin’ Coyote Barbecue, er Cave Creek fullkominn upphafspunktur fyrir alla þá sem vilja upplifa kúrekasögu Arizona.
Bisbee: Námubær með sál
Bisbee, sem var eitt sinn einn stærsti námubær Bandaríkjanna, er fallega varðveitt sýnishorn af sögu Arizona.
Bærinn er þekktur fyrir iðandi listasenu og sögulega byggingarlist og býður upp á einstaka innsýn í námufortíð ríkisins.
Bærinn var stofnaður seint á 19. öld þegar kopar fannst á svæðinu og varð fljótt eitt af velmegunarmestu námusetrum landsins.
Í dag geta gestir skoðað Námu- og sögusafn Bisbee, sem segir sögu koparblómatímans og innflytjendanna sem byggðu bæinn.
Heimsókn í Queen Mine-sýninguna býður upp á beina innsýn í neðanjarðarlíf námuverkamanna. Myndrænar, hlykkjóttar götur Bisbee, kantraðar af viktoríönskum húsum og sérstökum verslunum, gefa bænum sérstakan sjarma sem blandar saman sögu og nútímalegri sköpun.
Heimsókn væri ekki fullkomin án þess að kíkja á eða gista á sögufræga Copper Queen-hótelinu.
Camp Verde: Mót menningar-heima
Camp Verde, sem stendur við Verde-ána, er ríkt af sögu frumbyggja Ameríku og hersögu.
Bærinn, sem eitt sinn var herstöð á tímum Indíánastríðanna, hefur þróast í sögulegan áfangastað með sterk tengsl við fortíð sína.
Fort Verde ríkissögusafnið varðveitir upprunalega virkið og gestir geta fræðst um hermennina og landnemana sem bjuggu og börðust á svæðinu. Virkið hýsir einnig Verde Valley fornleifa-fræðisetrið, sem sýnir fornminjar frumbyggja Ameríku og forsögulega sögu svæðisins.
Camp Verde er frábær staður til að kanna samspil sögu frumbyggja Ameríku, hersögu og sögu villta vestursins, um leið og notið er hinnar fögru náttúru Verde-dalsins í Arizona.
Póstvagn í Tumbstone
Tombstone: Bærinn sem var of þrautseigur til að deyja
Engin ferð um vesturhluta Bandaríkjanna er fullkomin án þess að stoppa í Tombstone, bænum sem varð frægur fyrir skotbardagann við O.K. Corral.
Tombstone, sem er þekktur sem „Bærinn sem var of þrautseigur til að deyja“, var eitt sinn ein löglausustu staða vestursins og heimili frægra persóna eins og Wyatt Earp, Doc Holliday og Clanton-gengisins.
Í dag geta gestir stigið aftur í tímann með skoðunarferð um Big Nose Kate’s og The Crystal Palace Saloon, þar sem litríkar persónur Tombstone söfnuðust eitt sinn saman.
Bird Cage-leikhúsið, upprunalegt leikhús villta vestursins, er ómissandi viðkomustaður sem veitir innsýn í þá skemmtun sem eitt sinn blómstraði hér. O.K. Corral eru sögufrægar götur, ekta bar (saloon).
Jerome: Endurfæddur draugabær
Jerome, sem stendur á hlíð Kleópötrufjalls, er fyrrverandi námubær sem hefur breyst í blómlegt listamannasamfélag.
Bærinn, sem eitt sinn var þekktur sem „syndugasti bær Vestursins“, blómstraði á dögum koparvinnslu seint á 19. öld og snemma á þeirri 20.
Á blómaskeiði sínu var Jerome auðugasta náma í heimi í eigu eins manns, en þegar námurnar lokuðu á sjötta áratugnum varð bærinn nánast að draugabæ.
Í dag er Jerome staður þar sem saga og list mætast. Jerome State Historic Park býður upp á innsýn í námusögu bæjarins og er til húsa í fyrrum höll sem eitt sinn var heimili námuframkvæmdastjórans.
Gestir geta einnig kannað Jerome Historical Society Mine Museum til að fræðast um uppgang og hnignun sem einkenndi bæinn.
Þröngar, bugðóttar götur Jerome eru nú þaktar listgalleríum, sérverslunum, vínsmökkunarstofum og veitingastöðum, sem gerir hann að sérstökum og heillandi áfangastað með litríka sögu.
Kingman: Klassískur áfangastaður á Route 66
Kingman, heimabær Bob Boze Bell, framkvæmdastjóra True West, er ein af klassísku borgunum meðfram hinni goðsagnakenndu Route 66. Bærinn er fullur af sögu villta vestursins og nostalgísku aðdráttarafli með fortíð sinni úr villta vestrinu og líflegri Route 66 menningu.
Mohave-safnið um sögu og listir er frábær staður til að byrja á, þar sem gestir geta fræðst um sögu frumbyggja svæðisins, námuvinnslu og járnbrautir. Sögusafn Mohave-sýslu er einnig ómissandi viðkomustaður.
Fyrir aðdáendur hins sögufræga þjóðvegar veitir Route 66 safnið ítarlega innsýn í arfleifð Þóðvegarins og hlutverk hans í þróun ameríska vestursins.
Sögulegt miðbæjarsvæði Kingman býður upp á frábært úrval af gömlum matsölustöðum, verslunun með fornmuni og mótelum sem láta manni líða eins og maður hafi stigið aftur í tímann.
Þótt Scottsdale sé þekkt fyrir lúxushótel sín og fínar verslanir býður gamli bæjarhlutinn í Scottsdale upp á innsýn í rætur bæjarins frá villta vestrinu.
Scottsdale var stofnað á níunda áratug 19. aldar og var upphaflega landbúnaðarsamfélag sem þróaðist síðar í mikilvægan bæ fyrir nautgripabændur.
Í dag er gamli bæjarhlutinn í Scottsdale lifandi blanda af sögulegum byggingum, listgalleríum og verslunum í vestrænum stíl.
Sögusafn Scottsdale veitir innsýn í fyrstu daga bæjarins, þar á meðal tengsl hans við frumbyggjamenningu Hohokam-fólksins, landbúnaðarfortíð hans og hlutverk sem samkomustaður fyrir nautgriparekstur. Hápunkturinn er safnið Western Spirit: Scottsdale’s Museum of the West, sem býður upp á sýningar um sögu ameríska vestursins, þar á meðal kúrekamenningu, muni frumbyggja og vestræna list.
Prescott: Villta vestrið lifir hér
Bronsstytta eftir Bill Nebeker stendur á Prescott Courthouse Plaza og heiðrar lögreglumenn Arizona.
Prescott er oft nefndur „Heimabær allra“ og er ómissandi viðkomustaður fyrir þá sem hafa áhuga á sögu villta vestursins í Arizona.
Prescott var stofnuð á sjöunda áratug 19. aldar, varð höfuðborg Arizona-svæðisins og gegndi lykilhlutverki á fyrstu árum ríkisins.
Sögufræga Whiskey Row-bærinn, sem eitt sinn hýsti 40 krár og spilavíti sem lögreglumenn og útlagar sóttu, þar á meðal Doc Holliday og Wyatt Earp, er nú þekkt fyrir lifandi tónlistarsenuna, listgallerí, sælgætisbúðir og að sjálfsögðu sínar frægu krár, þar á meðal hina goðsagnakenndu ,,Palace Restaurant & Saloon“.
Sharlot Hall-safnið býður upp á ítarlega skoðun á sögu svæðisins, með áherslu á menningu frumbyggja, fyrstu landnemana og stofnun Prescott.
Bærinn er einnig frægur fyrir að halda „Frontier Days“, elstu rodeókeppni heims. Fyrir áhugafólk um list villta vestursins sýnir Phippen-safnið suma af bestu kúreka- og vestrænni list í ríkinu. Söguleg hús Prescott, gamlar kirkjur og heillandi bæjartorg veita innsýn í líf í Arizona á 19. öld.
Wickenburg: Eyðimerkurbær með ríka arfleifð
Wickenburg er heillandi eyðimerkurbær með djúpar rætur í námu- og búskaparsögu. Upphaflega var Wickenburg námubær, stofnaður á sjöunda áratug 19. aldar, en varð síðar þekktur fyrir nautgriparækt og hestasölu.
Desert Caballeros Western Museum er lykilviðkomustaður fyrir alla sem hafa áhuga á sögu svæðisins og býður upp á sýningar um menningu frumbyggja, snemmbúið búskaparlíf og sögu bandaríska kúrekans.
Í Wickenburg er einnig að finna Vulture-námuna, gamla gullnámu sem var ein sú auðugasta í Arizona, og gestir geta farið í skoðunarferðir til að læra um uppgang og hrun námuvinnslu á svæðinu.
Sögulegt miðbæjarsvæði bæjarins er fullt af vestrænum sjarma, með verslunum og veitingastöðum sem endurspegla kúrekasögu þess.
Dvöl á Rancho de los Caballeros, Flying E gestaranchi eða The Kay El Bar, elsta gestaranchi Wickenburg, mun gera ferð þína til Wickenburg enn eftirminnilegri.
Williams: Hlið að Grand Canyon
Williams, sem liggur meðfram sögufrægu Route 66, er oft kallað „Hliðið að Grand Canyon“ vegna þess að það þjónar sem miðstöð fyrir ferðamenn á leið til einnar frægustu náttúruundurs heims. Andrúmsloft Villta vestursins í Williams endurspeglast í gömlum húsaframhliðum, matsölustöðum og mótelum. Hápunktur Williams er Grand Canyon-járnbrautin, sem býður upp á skemmtilega lestarferð til Grand Canyon og veitir ógleymanleg tækifæri til að upplifa óbyggðir Arizona. Bærinn er einnig með Williams-lestarstöðina, sögufræga járnbrautarstöð þar sem gestir geta fræðst um mikilvægi járnbrautarinnar fyrir sögu bæjarins. Williams býður upp á fullkomna blöndu af sjarma villta vestursins og náttúrufegurð, sem gerir hann að frábærum viðkomustað fyrir alla sem kanna sögu Arizona.
Heimild: True West. History of the American Frontier
Sannur póstvagn er þyngri, traustari og betur smíðað farartæki með gegnheilum hliðum úr harðviði, harðviðarhurðum og mun meiri vörn gegn veðri og vindum.
Leðjuvagnarnir voru minni, léttari, ódýrari og með einfaldari hliðar með einföldum segldúks gardínum sem vörn gegn veðri og ryki.
Leðjan frá Hjólunum gat slest inn á farþegana í blautu veðri, þaðan kemur nafnið.
Leðjuvagnar voru góð farartæki fyrir grófa, bratta fjallavegi vegna lægri þyngdarpunkts og minni þyngdar. Leðjuvagnarnir voru venjulega notaðir á styttri leiðum.
Heimild: Bill Manns á Facebook
Þýðendur og skráning: Friðrik Kjartansson og erlendur.is
Portrett af Elísabetu Petrovna keisaraynju. Rússland, fyrsti fjórðungur 19. aldar Höfundur: óþekktur listamaður Viður: olía á striga
Þessi tveggja sæta vagn er glæsilegt dæmi um hátíðarvagna og áhafnarúrval rússnesku keisaraynjunnar Elizavetu Petrovnu.
Slíkir vagnar voru ávallt pantaðir frá bestu evrópsku meisturunum.
Vagninn er með lameneraðar (samlímdar) fjaðrir, öxulás og trönuháls.
Eins og í öðrum svipuðum vögnum úr safni Vopnabúrsins eru þröskuldarnir í vagninum lágir (lágt uppstig) og niðurfellanleg þrepin eru inni í vagninum.
Yfirbyggingin mjókkar niður og neðri hluti bakhliðarinnar sveigist mjúklega. Það eru þrír gluggar á framhlið og hliðum.
Gluggarnir og efri helmingur hurðanna með myndskreyttum efri hluta með rúðugleri.
Útskorið skraut skipar veglegan sess í heildarsamsetningunni, á listrænu útliti vagnsins.
Coupé frá Vín, 1740; flauel – Frakkland, 18. öld. Askur, flauel, brons, járn; tréskurður, olíumálun, gyllingar á gifs.Vagninn til handa Elísabetu Petrovna keisaraynju, dóttur Péturs mikla. Árið 1797 var vagninn fluttur frá Sankti Pétursborg til vagnaskemmu Moskvu. Vopnabúrið fékk svo vagninn frá vagnaskemmu Moskvu árið 1834.
Samskeyti hliðanna eru þakin gylltum útskurði sem undirstrikar fínlegar línur yfirbyggingarinnar.
Þungt gylltar laufmyndir og rokókóskraut, skrautlegir rollur (uppvafin handrit) og málrænar samsetningar blómavendir málaðir í pastellitum vefja sig um kranslistann, hurðina og gluggakarmana og alla hluta fram- og afturhluta undirvagnsins.
Útskurðurinn er afar mótandi og kröftugur.
Lögun og skreyting yfirbyggingar Coupé. Vín, 1740. Frakkland, 18. öld.
Tákrænu fígúrurnar sem prýða fram- og afturhluta undirvagnsins sýna mikla fagmennsku og fínlega, mjúka mótun.
Allt úsar af yndislegum rókókóstíl með ákveðinni fágun sem meistararnir í Vín bættu við.
Hliðar og hurðir yfirbyggingarinnar eru skreyttar með málverkum af goðsögulegum viðfangsefnum – vatnadísum, sjávarguðum og ástarguðum í gullgrænum litbrigðum.
Málverk á hlið yfirbyggingarinnar Coupé. Vín, 1740.
Bólstrunin um borð og skjaldarmerki eru úr hvítu frönsku upphleyptu flaueli með bláum og rauðum blómum.
Mynstrið fellur vel að útskornu skrautinu og litir þess falla vel að heildarlitatónum vagnsins.
Hjólin eru máluð græn.
Ákveðinn agi í formi, skortur á óhóflegum skreytingum og kænleg samsetning upphleyptra mynstra með fíngerðum skrautmyndum af grafískum toga eru allt einkenni þessa fallega coupé-vagns sem vitnar um háþroskað listrænt stig ökutækja frá Vín á þessum tíma.
Útskorið skraut á yfirborðinu Cupé. Vín, 1740.
Vagninn var smíðaður í Vínarborg árið 1740 fyrir Elizavetu, dóttur Péturs mikla, samkvæmt pöntun frá rússneska hirðinum.
Elísabet Petrovna keisaraynja hafði vagninn til afnota
Vagninn er tveggja sæta.
Yfirbyggingin mjókkar niður á við og neðri hluti afturhliðarinnar er sveigður.
Fimm gluggarammar og efri helmingur hurðanna með myndskreytingu og plötugleri.
Hurðarþröskuldurinn er lágur og auðvelt að stíga upp í vagninn.
Berlín, 1740; flauel – Ítalía, 18. öld Askur, flauel, brons, járn; olíumálun, tréskurður, gyllingar á gifsi. Þetta tilheyrði Elísabetu Petrovna keisaraynju, dóttur Péturs mikla. Árið 1768 var það flutt frá Sankti Pétursborg til vagnaskemmu Moskvu. Upplýsingar frá vopnabúri Moskvu til vagnageymslu sömu borgar 1834.
Listræn meðhöndlun vagnsins endurspeglar greinilega smekk fyrir fágun og léttleika sem einkennir rókókóstílinn.
Þetta er sérstaklega áberandi í hinum ríkulegu og fjölbreyttu skrauttréútskurði.
Gylltur skurður, gerður bæði í háum og lágum upphleypingum, er ríkulegur á kransalistanum, veggjasamskeytum, gluggaumgjörðum og dyrakörmum.
Skreytingin samanstendur af kerabum1, fuglum, skjaldarmerkjum, skrautrenningum og laufmynstrum sem mynda fínleg og glæsileg mynstur, auk vinsælasta skrautmótífs rókókóstílsins, nánar tiltekið stíliseraðu skeljarinnar eða
rocaille
sem gaf stílnum nafn sitt.
Útskurður og málun á vinstri hlið yfirbyggingarinnar; bronsútskurður á fjöðrinni Coupé. Berlín, 1740; flauel – Ítalía, 18. öld.
Útskornu skrautverkin eru nokkuð yfirlestuð og meðferð skrautmyndanna örlítið dönnuð.
Samsetningin inniheldur höggmyndamótív sem virðast vaxa út úr skringilega samfléttuðu grasi eða breytast í akanthuslauf2 og sniglana efst á súlum (volutes)3.
Fágun vagnsins er undirstrikuð með málningu í pastelljósum bláum og bleikum tónum sem einkenna rókókóstílinn.
Hver spjaldhluti minnir á mikið skreytta fulningasamstæðu (dessus-de-porte)4, í útskornum römmum.
Þeir sýna goðsögulegar senur, flestar tengdar Apolló.
Málverk á hurð Coupé. Berlín, 1740; flauel – Ítalía, 18. öld.
Listræn meðhöndlun vagnsins felur í sér bronsskraut sem er unnið af mikilli nákvæmni.
Bronsplöturnar sem hylja fjaðrirnar eru svo listilega útskornar að sjá má fínt samspil ljóss og skugga á upphleyptu yfirborðinu.
Skrautið úr stórum og litlum nöglum á þakinu fellur vel að heildarútlitinu.
Fram- og afturhluti undirvagnsins er þétt þakinn gylltum tréskurði í formi handritauppvafninga (scrolls) og rókókóstíls í smágerðu mynstri.
Undir kúsksætinu á vagngrindinni (rocker) er áhrifarík kringlótt höggmynd í formi vandlega mótaðra táknrænna karlkyns fígúra.
Hjólin eru máluð bleik og að hluta til þakin útskornum gyllingunum í lágmynd.
Innri bólstrunin og skjaldarmerkið á kúsksætinu eru úr aðlaðandi appelsínugulu flaueli með upphleyptu mynstri.
Litur þess fellur vel að heildarútliti vagnins.
Vængirnir á skjaldarmerkinu eru listilega útsaumaðir með gullþræði og skreyttir blómum, skeljaformum og frjálslega bugðóttum stofni í miðjunni.
Vagninn er búinn endurbættu beygjukerfi og fjöðrun, og eðli skreytinganna bendir til þess að hann sé upprunninn í Berlín.
Í 18. aldar færslubók frá skrifstofu hirðar hesthúsanna eru upplýsingar um að vagninn hafi verið smíðaður í Berlín árið 1740 fyrir Elísabetu Petrovna keisaraynju og fluttur til Rússlands í gegnum verslunarumboðsmann.
Vagninn var einnig notaður eftir 1740 í fjölmargar ferðir Elísabetar keisaraynju á valdatíma hennar, eins og sjá má á koparstungum frá þeim tíma.
1899 var olíuflutningur í Eckman, McDowell-sýslu og um allt fjallaríkið enn framkvæmdur með fjórhjóla vögnum.
Þessir sterkbyggðu vagnar voru notaðir til að flytja og afhenda brennsluolíu og steinolíu frá járnbrautarstöðvum til viðskiptavina fram á þriðja áratug 20. aldar.
Samkvæmt Henry Ford-safninu voru sumir þessara vagna með þrjú aðskilin hólf til að geyma steinolíu, smurolíu og bensín.
Í Petroleum History Almanac kemur einnig fram að
tankvagnar voru algengir í þéttbýli og dreifbýli frá síðari hluta 10. áratugar 19. aldar fram á þriðja áratug 20. aldar.
Í bók hans frá 1977, Discovering Horse-Drawn Commercial Vehicles, segir höfundurinn D.J. Smith að slíkir tankvagnar hafi verið notaðir af stórum olíu- og jarðolíufyrirtækjum á fyrstu árum 20. aldar.
Hins vegar voru þeir nógu fjölhæfir til að flytja ýmsa vökva í lausu, þar á meðal vatn og paraffín.
Eckman, óskipulagt samfélag í McDowell-sýslu, Vestur-Virginíu, er staðsett meðfram U.S. Route 52, vestan við Keystone.
Það var áður þekkt sem Shawnee Camp.
Texti fenginn að láni: Hatfield and McCoy Feud Facebook Heimild: WVRHC; Mynd birt af Vicki Thomas frá West Virginia History, Heritage and
Þýðing og skráning: Friðrik Kjartansson og erlendur.is
