Tag: upplýsingar

New York-buggy með opinni framhlið frá herra Dusenbury og VanduzerNew York-buggy með opinni framhlið frá herra Dusenbury og Vanduzer

FrikkiFrikki 0 Comments
Mynd 1. (Plate 1)

Hinir víðfrægu framleiðendur hafa af sinni miklu góðvild leyft teiknara okkar að gera þessa skissu að afar léttum og, að okkar mati, glæsilegum vagni í fyrirtæki þeirra, sem við vonum að allir vinir nýja framtaks okkar taki vel.

Sennilega er ekki hægt að kalla hann alveg nýjan í strangasta skilningi þess orðs – eitthvað í líkingu við þetta hefur birst öðru hvoru áður en samt er hann nýstárlegur í sumum atriðum og þar að auki nokkuð vinsæll um þessar mundir hér í borginni og nágrenni.

Kassalaga vagninn, sem hefur verið í tísku um nokkurt skeið, virðist vera að syngja sitt síðasta, þar sem dömurnar – þið vitið að við verðum stundum að taka tillit til smekks þeirra og þæginda – eru eindregið á móti öllum farartækjum sem valda þeim miklum vandræðum við að fara í og úr, með háum hliðum – sérstaklega þær sem hafa klætt sig í krínólín.1

New York-vagninn okkar er því eins konar virðingarfyllt málamiðlun við þarfir þeirra, líklegur til að verða mjög vinsæll á þessu tímabili og er nú þegar mjög eftirsóttur.

Margir eru smíðaðir án yfirbyggingar, með spjaldsettum skottum aftan við sætið.

Hliðarnar eru gerðar úr einu stykki af hvítviði2 eða svartri valhnotu og mótaðar með meðhöndluðum spanskreyr3 o.s.frv., allt eftir smekk framleiðandans eða viðskiptavina hans.

Tískan hér er að nota minnstu mögulegu hjólanaf, segjum 3 (7,62 cm) og 3½ tommur (8,89 cm); teinar ⅞ (1.9812cm) og 1 tomma (2.54cm); hjól 1 (2.54cm) og 1⅛ (2.8575 cm) tomma; með hjólajárni fyrir vagna án yfirbyggingar, ½ (1,27 cm) x 7/16 (18,2033…cm) tommur.

Fyrir þessi hjólajárn hefur hr Saunders sýnt okkur frábæra tegund af stáli, nýlega fundið upp í Englandi, og það er alveg jafn auðvelt að beygja það og setja á hjólið og mýksta járn.

Smáatriði í áklæðum eru nokkurn veginn þau sömu og áður, en ef eitthvað er, þá með meira magni af hvítum saumum, sérstaklega á yfirbyggingunni.

Til fróðleiks fyrir suma fylgir hér tafla yfir áætlaðan stofnkostnað við að smíða fyrsta flokks verk af ofangreindri gerð: –

Yfirbygging – efni, þ.m.t. sæti $3,50. smíði, $8 Samtals: $11,50

Vagnpartur (þ.m.t. beislistengi): $7,50.

Hjólefni: $6,91; smíði, $4. 1 tommu öxlar, $7,50; fjaðrir, 34 pund, á 16c. 5,44. Samtals: $12,94.

Járn fyrir jafnvægi, þ.m.t. boltar, beislistengistengingar o.fl., $10,00

Járnsmíði, þ.m.t. samsetning á samskeytum $17,00. 130 fet af leðri, lakkað og glerungshúðað, á 18c. Samtals $23,40

4½ yard (4,148m) af klæði, fyrir þakfóður, á $2,25. Samtals: $10,13

4 yardar (3,6576m) af kögri, 50c; ½ yard af silki, fyrir gardínur, 90c. Samtals: $1,40

2⅛ yardar4 af breiðri blúndu, í þak, á 55c. Samtals: $1,17

Hár, mosi, beislisleður, tvinni, baldýring, muslin, stífingarefni, tölur o.fl. Samtals: $4,25

1 yard af olíudúk. Samtals: 50c

Teppi og kögur. Samtals: $1,50

Svunta, 1½ yard af glerungshúðuðum dúk. Samtals: $1,38

Bogar og rimlajárn, u.þ.b. Samtals: $1,00

Stuðningsjárn og húðaðar rær, 66c. beislistengisendar, 37c. Samtals: $1,03

Hnúðar, sylgjur, svuntukrókar o.fl. Samtals: $40

Ýmsir smáhlutir, ekki taldir upp hér að ofan. Samtals: $1,75

Laun bólstrara $18.00

Málun, $2,50. málning, $14. vinna. Samtals: $16,50.

Nafhringir, $1,75, húðun á aurbretti. Samtals: $1,25

Húðun á öxulrær, 50c. Samtals: $3,50

Annar ófyrirséður kostnaður – þjalir, pökkun hjóla o.fl. o.fl. Samtals: $15,00

Alls $170,76

Vagn selst á $225 til $250, fer eftir frágangi.

Heimild: The New York coach-maker’s magazine júní 1858. Bls 9.

Útgefin: Stratton, Ezra M., 1809-1883; Houghton, G. W. W. (George Washington Wright), 1850-1891

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

  1. ↩︎
  2. Hvítviður er almennt heiti yfir ljósan við eins og greni og þin, ekki ákveðin viðartegund.
    Hann er mýkri, léttari og ódýrari valkostur en viðartegundir eins og rauðviður og er almennt notaður í innanhússsmíði, vörubretti, kassa og í „gerðu það sjálf“-verkefni þar sem mikil ending er ekki aðalatriðið. ↩︎
  3. ↩︎
  4. 1 yard = 0,9144 metrar. Yard varð að metrum, samkomulag þjóða síðan 1959. ↩︎
Lesa áfram ...Lesa áfram ...

Píanókassabuggy #1Píanókassabuggy #1

FrikkiFrikki 0 Comments

Buggy kom í ýmsum útgáfum og nafngiftum!

Dwayne Cullers, lesandi Ummerkja Texas, fór að grúska og fann þessa glæsilegu mynd af manni í El Paso með fallegan hvítan hest og „píanókassa“ hestvagn.

Ég hafði aldrei heyrt um píanókassa hestvagn áður, svo ég leitaði að upplýsingum um hann.

Í ljós kom að píanókassa hestvagn var tegund af hestvagni sem var gríðarlega vinsæl í Bandaríkjunum á seinni hluta 19. aldar og byrjun þeirrar 20.

Nafnið kemur frá sérstöku lagi vagnsins, sem líkist mjög stórum uppréttum píanókassa – ferkantaður, með flötum hliðum og tiltölulega hár með beinum línum og kassalaga útliti.

Líkindin eru svo áberandi að hugtakið „píanókassi“ varð viðurkennd leið til að lýsa einstöku formi ökutækisins.

Þessir hestvagnar voru almennt einfaldir og hagnýtir í hönnun, með einu bekkjarsæti fyrir einn eða tvo farþega og fjórum hjólum, þar sem þau fremri voru minni til að auðvelda beygjur.

Vagnyfirbyggingin sat hátt yfir hjólunum og vagninn var oft dreginn af einum hesti.

Ólíkt fínni vögnum sem ætlaðir voru til að sýna sig í félagslegu samhengi var píanókassahestvagninn vinnuhestur í dreifbýlissamgöngum – ódýr, hagnýtur og vel til þess fallinn að nota í daglegu lífi, sérstaklega í bændasamfélögum.

Þeir voru Volkswagen-bjöllur síns tíma.

Heimild: Traces of Texas á Facebook, Dwayne Cullers

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

Lesa áfram ...Lesa áfram ...
Formáli að ensku bændavögnunum

Formáli að ensku bændavögnunumFormáli að ensku bændavögnunum

FrikkiFrikki 0 Comments

Þessir vagnar urðu svo með tímanum samþykktir sem hefðarhönnun hvers lands og landsvæðis.

Fyrstu rituðu heimildirnar eru frá 1440.

Í sumum löndum urðu til tvær eða þrjár gerðir vagna sem voru samþykktar sem hefðarhönnun meðan í öðrum löndum urðu mun fleiri sem uppfylltu samþykktar hefðir.

Þeim tuttugu og fjórum plötum ( plates ) í réttum litum er ætlað að gefa innsýn í vídd og útbreiðslu vagnanna eins og mögulegt er landfræðilega.

Þetta verkefni inniheldur lýsingu á vögnunum, byggða á persónulegum og upplýsingum sem koma víða að.

Smíði vagnanna er lýst fyrst og fremst vegna þess að höfundurinn (James Arnold) er ekki vagnasmiður (wheelwright) og í öðru lagi vegna þess að höfundur vill ekki troða sér inn á svið bókar sem nú þegar hefur verið gefin út sem lýsir öllu ferlinu frá því áður en tréð er fellt til lokaafurðar, meðfylgjandi sú tilfinning að sú útgáfa sé fullnægjandi og verði ekki endurbætt.

Í þá bók, The Wheelwrights heildsala George Sturt, sem gefin var út af Cambridge University Press, verður vitnað nokkrum sinnum.

Eins er saga vagnanna (History of waggons).

Bók sem fjallar um frumstætt flutningaáframhald (the primitive transport onward) er ekki meðal tilvísunarbóka.

Vegna þess að hún hefur verið tekin fyrir af Geraint Jenkins í bókinni enski búvagninn (the English farm wagon) útgefin af David og Charles ásamt Landbúnaðarflutningar í Wales (Agricultural Transport in Wales), útgefin af Þjóðarsafni Wales (National Museum of Wales).

Verkefninu gæti verið best lýst sem samantekt til 25 ára af heimildaöflun, allt saman framkvæmt með mikilli notkun á hjólhesti.

Jafnvel að stríði loknu var nóg af vögnum til.

Suma fundum við á ótrúlegustu stöðum og enn í notkun, aðrir voru svo langt gengnir að aðeins var hægt að draga af þeim verðmætar upplýsingar.

Teikningarnar hafa verið unnar úr skissum af vögnum víðs vegar í umhverfi sveitanna og annarra aðstæðna.

Mikil rannsóknarvinna liggur að baki og heldur áfram að vera framkvæmd því viðfangsefnið er nánast óþrjótandi.

Höfundurinn mun alltaf vera djúpt þakklátur fyrir allar upplýsingar og lán á myndum, gömlum listum og svo framvegis.

Þær upplýsingar sem stundum þykja léttvægar geta sannað sig til að vera ómetanlegar að verðmætum.

Eitt af verðmætustu hlutum í fórum höfundar er bréf frá Járnsmið á eftirlaunum frá áttunda áratugnum skrifað með vandlátri hendi.

Þýtt úr formála (Preface) bókarinnar The farm waggons of England and Wales, fyrst útgefin 1969 og svo núna endurprentuð með leiðréttingum 1974.

Fíll dregur vagnn!

Skrásett og þýtt af Friðriki Kjartanssyni

Yfirlestur: malfridur.is

Notaðu hlekkina hér fyrir neðan og lestu um vagnana og hönnun þeirra ásamt sögu!

Hlekkir á vísindalegar greinar um ensku bændavagnana!

Hestvagninn frá Kent Teikning í lit og greinarstúfur!

Lesa áfram ...Lesa áfram ...
Waggon frá Kent #1

Waggon frá Kent #1Waggon frá Kent #1

FrikkiFrikki 0 Comments

Waggon´s í Bretlandi svipar saman

Vagnana (Waggons) frá Kent má kannski setja í flokka í einfalda, en einfalt hefur sinn sjarma.

Þeir voru vel hannaðir með tilliti til notkunargildis og burðarstyrks ásamt endingu í þeim þungu og erfiðu verkefnum sem þeim var ætlað að leysa af hendi.

Yfir allt Bretland var smá mismunur í smáatriðum en gróflega séð var samt föst hefð fyrir hönnuninni.

Vagnarnir voru byggðir í mörgum stærðum til að bera frá 30 cwt á 2 tommu hjólum til allt að 5 tonna á 4 1/2 tommu hjólum og þeim stærstu var ætlað að vera dregnir af fjórum hestum fullhlaðnir korni.

Þrátt fyrir að vagnasmiðirnir gerðu ráð fyrir tveimur dráttarsköftum var yfirleitt bara eitt notað tengt við fremri undirvagninn með pinna (splitti).

Hin miðlungsdjúpa yfirbygging/skúffa/miðlungsdjúpi pallur nýttist illa vegna þverbitanna þriggja sem voru lagðir í hliðarnar.

Út frá almennri venju hækkaði efri hluti skjólborðanna fram og aftur í svo að segja beina línu; í flestum vögnum er þetta mjúkur bogi.

Efri mörk skjólborðanna voru ákvörðuð af uppistöðum þeirra og járnramma sem var í laginu eins og N og veitti aukinn stuðning sem var nauðsynlegur.

Undantekningalaust voru allir vagnar með eina uppistöðu úr viði í hverju bili á milli járnramma og járnstyrkingar.

Viðaruppistaða fyrir miðju var aldrei hluti af stöðlum/hefðum nema í blönduðum (hybrid) vögnum en spjaldborðin voru látin halda sér í sömu stöðu að framan.

Skjólborðin voru með 10 – 12 viðaruppistöðum, flötum á hvorri hlið og 3 – 4 að framan.

Enginn vagn frá Kent var með lokuðum palli/skúffu að aftan en þó var þverbiti þar aftan á festur með pinnum/dílum úr tré.

Undir aftasta bitanum var komið fyrir kaðalrúllu svo hægt væri að kasta kaðli yfir og herða vel að með aðstoð hennar.

Allir vagnar voru byggðir með skjólborð sem viðarborðin voru klædd með.

Á fulllestuðum vagni var hlassið skorðað með lóðréttum póstum sem komið var fyrir í járnrömmum í hornunum.

Til þægindaauka var vagnkassi venjulega settur á framborðið en stundum nálægt, rétt fyrir miðju samkvæmt stöðlum.

Allir vagnar höfðu 12 pílára í framhjólum og 14 í afturhjólum.

Á meðan meirihluti vagnanna var með fjögurra tommu hjólabreidd voru næstum jafn margir með 3½ tommu hjól.

Höfundur þessarar bókar hefur engar heimildir um 90 vagna sem skráðir voru hvort væru með breiðari eða mjórri gerð hjóla.

Flestir þeirra voru með öxla sem smurðir voru með dýrafitu en Pope of Chiddingstone smíðaði vagna sem smurðir voru með olíu en ekki dýrafitu.

Þeir öxulendar voru stimplaðir með nafni hans. Fáir, mjög gamlir vagnar voru skrásettir með viðaröxum.

Sem dæmi um blendinga má nefna að W. J. Tedham frá Bodiam í Sussex smíðaði vagna sína í samræmi við hönnunina frá Kent, án hefðbundinna staðla.

Þar fyrir utan voru vagnarnir frá Kent og Sussex venjulega málaðir með lit sem einhvers staðar var á milli þess að vera rjómalitaður og gulur eða brúnn, eða út í rauðan, en í raun var liturinn í 25% skráninga sá sami blái og á Sussex-vögnunum.

Allir vagnar voru með rústrauða undirvagna eða örlítið ljósari lit.

Öll samskeyti í málningu skorti, bæði á yfirbyggingu og undirvögnum.

Varla var þekkt að á efsta borði væri að finna vörumerkið Heathfield en Ashford gerðu á því undantekningu þegar þeir smíðuðu vagn fyrir J. Henley á Pattenden-býlinu í Goudhurst.

Vagnarnir frá Kent báru aldrei nafn eiganda sinna á svörtu plötunni, eins og í flestum öðrum löndum, en allar upplýsingar var að finna á Sans-Serif leturfæti í samfelldri línu á miðjubita eða jafnvel efst á skjólborði.

Heimild: The Farm Waggons of England and Wales, bls. 24 og 25. Útg. John Baker. London.

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Miðeind)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Miðeind)

Til baka á formála og hlekkjasíðu

Lesa áfram ...Lesa áfram ...