Grein • Hápunktar úr styrkveitingum til túlkunar á vígvöllum 2021
Gert fyrir Fort Ticonderoga-samtökin
Í hugum bandarískra nýlendubúa var Ticonderoga-virki í norðurhluta New York-fylkis síðasta vígið gegn breskum hersveitum frá Kanada á árdaga bandaríska frelsisstríðsins.
Hið ógurlega Ticonderoga-virki gnæfir yfir Champlain-vatn í norðurhluta New York-fylkis, norðlægur varnargarður gegn breska Kanada í bandarísku byltingunni Með leyfi frá Carl Heilman II, Fort Ticonderoga
Fljótlega eftir orustuna við Lexington og Concord 1775 hertóku Benedict Arnold, Ethan Allen og Green Mountain Boys frá Vermont virkið af Bretum, komu þannig í veg fyrir aðgang þeirra að Hudson-ánni og tryggðu bandarísku nýlendurnar héldust heilar.
Ethan Allen og Green Mountain Boys taka Ticonderoga-virki frá Bretum, 1775
Gildi virkisins fólst þó ekki aðeins í staðsetningu þess.
Við undanhald sitt eftir misheppnaða innrás í Quebec árið 1775 leitaði meginlandsherinn skjóls innan veggja þess.
Auk þess sótti Henry Knox fallbyssur og önnur stórskotavopn úr virkinu og flutti þessi nauðsynlegu úrræði aftur til höfuðstöðva meginlandshersins í Massachusetts.
George Washington hershöfðingi notaði þessar fallbyssur á frægan hátt til að neyða Breta til að hörfa og batt þannig enda á umsátrið um Boston 1776.
Í október 2021 veitti American Battlefield Protection Program (Verndaráætlun bandarískra vígvalla) Fort Ticonderoga-samtökunum styrk til túlkunar á vígvöllum til að innleiða nýja túlkunaráætlun.
Eftir margra ára sagnfræði- og fornleifarannsóknir munu samtökin nota þetta fjármagn til að auka aðgengi að svæði þjóðsögulega minnisvarðans sem þekkt er sem „Liberty Hill“.
Verkefnishópurinn mun nýta sér langvarandi tengsl við háskóla og samfélög afkomenda til að skapa aðgengilega og víðtæka upplifun fyrir gesti.
Samtökin munu hefja viðræður við ættbálkasamfélög til að tryggja að sjónarhorn frumbyggja á sögu virkisins séu í fyrirrúmi.
Ability verkefnið við New York-háskóla tekur einnig þátt í verkefnishópnum til að þróa algildar hannaðar gönguleiðir og túlkunarskilti fyrir alla gesti.
Styrkir til túlkunar á vígvöllum frá NPS ABPP styrkja samstarfsaðila í verndun um allt land til að nútímavæða og efla túlkun á vígvöllum – til að vekja undrun, skilning og samkennd á þeim stöðum sem urðu vitni að sumum af erfiðustu atburðum þjóðarinnar.
Auk þess hefur áætlunin umsjón með þremur öðrum styrkjum til landakaupa á vígvöllum, til verndunar skipulags og nýlega heimiluðum styrkjum til endurreisnar vígvalla.
Þessi fjárhagsaðstoð skapar samfélagsdrifna umsjón með sögulegum auðlindum á vettvangi ríkja, ættbálka og sveitarfélaga.
Heimild: Reinterpreting New York’s Fort Ticonderoga (U.S. National Park Service)
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Þessi ljósmynd frá því snemma á 20. öld sýnir langa múlasnalest draga þungt hlaðna vagna eftir ójöfnum slóðum í nágrenni Rawhide í Nevada.
Um stutta stund árið 1907 fylltist Rawhide af von og miklum væntingum og laðaði að sér þúsundir manna sem voru sannfærðir um að eyðimerkurhæðirnar væru nógu auðugar til að breyta lífi þeirra.
Spenningurinn entist ekki lengi.
Um miðjan annan áratug 20. aldar gáfu námurnar minna af sér en lofað var og mannfjöldinn í bænum þynntist jafn hratt og hann hafði komið.
Það sem eftir stendur í dag eru dreifðar leifar, kirkjugarður á kyrrlátri hæð og opna náman.
Mynd fengin með leyfi frá UNLV Special Collections.
Breytingar og lagfæringar gerðar af Nevada Ghost Towns and Historic Sites.
Bærinn Rawhide í Nevada var einn af þessum bæjum sem spruttu upp í miðri auðninni.
Stutt myndband um sögu Rawhide (Hráhúðar)
Texti með myndbandi
Ólíkt mörgum bæjum á þeim tíma hafði Rawhide aldrei neina stóra námu sem bærinn sjálfur byggðist í kringum.
Þess í stað var Rawhide bær sem byggðist upp í kringum nokkrar smærri námur og ef hann hefði ekki verið kynntur sérstaklega hefði hann líklegast aldrei orðið til.
Þess má geta að kvikmyndaiðnaðurinn fjallaði um Rawhide og meðal leikara í því samhengi var Clint Eastwood.
Anne Rachelle var talin sannur íbúi Rawhide í Nevada.
Hún átti og rak nokkrar námur og veitingastað.
Heimild: Nevada Ghost Towns and Historic Sites Facebook
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Tímarit vagnsmiða í New York frá nóvember 1858. Bls 103 – 104.
KAFLI VI.
Talið er að stríðsvagnar hafi borist til Assýríu á þennan hátt: – Sigrar Sesostris og ótrúmennska bróður hans – Ítarleg lýsing á assýríska stríðsvagninum og samanburður við þann egypska – Munurinn á vögnum frá Khorsabad og Nimrud, þar sem þeir síðarnefndu líkjast tróverska stríðsvagninum – Brot úr hjóli sem fundust á staðnum þar sem hin forna Níneve stóð, að hluta til úr málmi – assýrískir vagnasmiðir ekki jafn færir og þeir egypsku.
„Að hafa numið göfugar listir af alúð mildar siðina og leyfir þeim ekki að vera villimannslegir.“
Næsta land þar sem stríðsvagninn naut mikilla vinsælda var konungsríkið Assýría, stofnað af Nimrod, hinum mikla veiðimanni, sextán árum fyrr en Egyptaland, að sögn Usher.
Mynd 1
Líklegt er að stríðsvagninn okkar hafi borist til Assýríu á mjög ungum aldri vegna einnar af þeim sérkennilegu aðstæðum sem oft verða til þess að tíska og venjur berast milli landa.
Assýrískur stríðsvagn
Í broti úr Sögu Manethos, sem varðveitt er hjá Jósefusi.
Contr., App. lib. 1, c. 14, 15 [A. M. 2513], kemur fram að „Sesostris, eftir að hafa skipað Armais,*1 bróður sinn, landstjóra yfir Egyptalandi, fór í herför gegn Kýpur og Fönikíu og háði stríð við Assýríumenn og Meda, sem hann sigraði alla, annaðhvort með hervaldi eða með sjálfviljugri uppgjöf af hreinum ótta við mátt hans.
Hugaður að þessum árangri hélt hann enn djarfar áfram og lagði undir sig löndin í austri.“
Á þessum tíma (1491 f.Kr.) hafði assýríska keisaradæmið staðið í 309 ár.
Þessi undirokun leiddi vafalaust til þess að stríðsvagninn var tekinn upp í hinu sigraða ríki.
Þegar við berum saman egypska og assýríska stríðsvagna frá síðari tímum, eins og þeim er lýst í fyrri grein og þessari, sjáum við að þar var
Greinilegur munur á þeim sýnir á sláandi hátt hugvit tveggja af merkustu þjóðum fornaldar og hvernig þær nýttu það á ólíkan hátt.
Að sumu leyti líktust vagnar þeirra mjög, sérstaklega hvað varðar upphengingu.
Mynd 2 af bls 86
Ef lesendur okkar bera þetta saman við teikningu af egypskum vagni á blaðsíðu 86 í þessu riti sjá þeir að smávægilegar endurbætur hafa verið gerðar með því að færa vagnkassann aftar á öxulinn.
Munurinn á léttleika þeirra er mjög áberandi þegar þeir eru bornir saman.
Egyptaland, sem var flatt og hentaði vel til ferðalaga, leyfði mjög létta smíði.
Assýría var hins vegar hrjóstrugt og fjöllótt land og krafðist því einhvers sterkbyggðara.
Sú staðreynd að listin á frumstigi sínu framleiðir þunga hluti, sem reynslan kennir síðan að megi gera léttari án þess að það komi niður á notagildi, sem hefur einnig sést í okkar eigin landi.
Berið bara saman núverandi vagna við þá sem voru notaðir fyrir fjörutíu árum! Eftir að hafa lýst assýrska vagninum munum við bera hann saman við þann egypska.
Fram af assýrska vagninum, eins og sýnt er hér að ofan, yfir eða á milli hestanna, hangir ríkulega útsaumaður aukahlutur sem virðist vera búnaður svipaður þeim sem notaður er á Indlandi til að koma í veg fyrir að hestarnir rekist saman.
Hnúaskjöldur konungsins er festur aftan á vagninn til frekara öryggis.
Að framan er kopar- eða járnstöng fest við vagnstöngina, líkt og á egypskum vögnum, og í einu dæminu endar stöngin í svanahöfði – í öðru í kúlu.
Spjótinu er stungið í sérstakt hólf aftan á vagninum sem skreytt er með mannshöfði.
Beisli og reiðtygi assýrskra og egypskra hesta eru nánast alveg eins.
Á hliðum hestsins hangir hringlaga skraut með skúfum, sambærilegt við það sem skiptist í þvengi á hlið egypska hestsins, og við teljum að það hafi verið ætlað til að auka hraða dýrsins, líkt og gaddakúlurnar sem festar eru við reiðtygi kappreiðahesta á Corso-götunni í Róm nútímans.
Í báðum dæmum liggja nokkrar ólar yfir bringuna, yfir herðar hestsins og tengjast við ólar sem festar eru við okið eða vagnstöngina.
Athyglisverð ól og þvengur, þar sem einn taumur fer í gegnum efri endann, er eins í báðum beislum.
Tagl assýrsku hestanna er þrengt saman á skrautlegan hátt í miðjunni en egypsku hestarnir eru með band um efri hluta eða rót taglsins.
Um háls assýrsku hestanna er hálsmen með stórum og litlum perlum til skiptis, sem virðast vera með fleygrúnum – hugsanlega röð verndargripa, í samræmi við sið margra austurlenskra þjóða enn þann dag í dag.
Skjaldberinn sést verja konung sinn með útréttum hnúaskildi. Í dæminu okkar eru tveir hestar en í sumum tilfellum voru þrír notaðir.
Ef við skoðum steinhellurnar með myndum af vögnum, sem Layard og fleiri hafa nýlega grafið upp bæði í Khorsabad og Nimrud, sjáum við greinilegan mun á þeim.
Vagnarnir frá eldri borginni eru sýndir á myndinni okkar og höfðu líklega verið í notkun um alla Asíu í langan tíma.
Talið er að á veggjum Nimrud séu dæmi um tróverska vagninn, millistigið milli þeirra sem sýndir eru í Khorsabad og þeirra sem Kýros innleiddi.
Hjól assýrska vagnsins hafa athyglisvert einkenni sem er mjög frábrugðið hjólum egypska vagnsins. Ef lesandinn skoðar lágmyndirnar, eins og í okkar myndskreytingu mun hann taka eftir því að pílárarnir eru mjög fíngerðir í samanburði við aðra hluta hjólsins – aðstæður sem fá okkur til að álíta að þeir hafi verið úr málmi.
Á þessum tímapunkti fáum við hjálp úr sagnfræðinni frá broti úr litlum hring, sem án efa er hluti af vagnhjóli, sem fannst nýlega á hinum forna stað Níníve, en á íhvolfri hlið þess sjást enn rætur teinanna.
Lágmyndirnar sýna að hjólbarðarnir voru myndaðir úr tveimur hringjum sem lágu hvor ofan á öðrum, þar sem ytri hringurinn var tengdur við þann innri með breiðum flipum. Það er mjög sennilegt að Assýringar, sem áttu í miklum erfiðleikum með að tengja saman hina ýmsu hluta hjóls með nákvæmni, hafi hugsað sér að steypa innri hlutann í einu lagi – það er að segja nafið, píláranna og fyrsta hringinn, eða hjólbarðann – og síðan fullkomnað hann með öðrum viðarhring, þykkari og breiðari en þeim fyrsta, til að auka þvermál hjólsins og koma í veg fyrir að það sykki síður niður í blautu og gljúpu landi.
Í samanburði við egypska hjólið vekur það assýríska ekki mikla hrifningu hjá nútímavagnsmiðum hvað varðar assýríska list.
Allur vagninn er hrár og klunnalegur í útliti, langt á eftir þeim egypska eins og sýnt er í þessari sagnfræðilegu ritröð, og allt efnið býður upp á rannsóknarefni sem er afar áhugavert fyrir hugsandi fólk.
Þetta efni verður skýrt nánar í næsta kafla okkar, með stríðsvagni frá síðari tíma. (er svo) S.
* Á meðan Sesostris var fjarverandi misnotaði Armais traust hans með því að svívirða drottningu hans og fjölmargar hjákonur og að áeggjan vina sinna tók hann sér kórónuna og ögraði bróður sínum opinskátt. Eftir að hafa fengið fréttir af þessu frá yfirpresti sneri Sesostris aftur til Pelusium og endurheimti konungsríki sitt. Egyptaland dregur nafn sitt af Sesostris – rétt nafn hans var Egyptus. Hann ríkti í 38 ár. ↩︎
Heimild: Smithsonian, bókasafn
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Vagninn var pantaður af greifanum Grigory Orlov sem gjöf keisaraynjunnar frá Englandi!
Portrett af Katrínu II Rússland, 19. öld Óþekktur listamaður. Olía á striga.
Tveggja sæta sumarvagn, sem er einstakt listaverk, er eina sýnishorn sinnar tegundar.
Hinn afar glæsilegi vagn er í formi ítalskrar gondólu.
Hann er krýndur af mjúklega sveigðu þaki.
Hurðin samanstendur af samanbrjótanlegum framhluta, eða „svuntu“, með aðlaðandi efri hluta.
Vagninn er fullkomlega samsetur.
Skreytingarnar geisla einnig af göfugri fegurð og dýrð.
Notkun gylltra útskorinna mynda í djúptskornar og höggmyndasafn skapar afar glæsilegt skraut.
Útskornar og gylltar lárviðar- og eikargreinar ásamt friðsælum blómaskreytingum, raðaðar af mikilli smekkvísi og hlutfallsskyni, ramma inn hina lítillega sveigðu karnís, veggi og samanbrjótanlegu „svuntu“.
Þær veita vagninum glæsilegan léttleika og samhljóm.
Fíngerður útskurður og fagrar höggmyndir prýða fram- og afturhluta undirvagnsins og öxulliðinn.
Kúsksætið er stutt af útskornum örnum með útbreidda vængi; myndir af riddurum með hjálma og brynjum með spjót í höndum eru festar við afturhluta undirvagnsins.
Skýrslur frá hirðshesthússkrifstofunni frá 18. öld greina frá því að þessar myndir hafi verið gerðar í Rússlandi snemma á áttunda áratug 18. aldar.
Fótstigið er mótað eins og stór opin skel mynduð af þistillaufum. Það skreytir mikilvægan hluta í smíði vagnsins, staðsetningu fyrir þjónana.
Pílárar hjólanna eru riflaðir og fléttaðir með borðum.
Hinar fagurlaga bognu stangir eru einnig skreyttar með rifluðum útskurði og borðum.
Gúmmídekk komu á hjólin á 19. öld.
Útskurðarmeistararnir nýttu sér til fulls skreytimöguleika hlynsins.
Skrautútskurðurinn, sem tók þá næstum tvö ár að ljúka við, er svo listilega unninn að þykka gullhúðin lítur út eins og fíngerð málmsteypuafurð.
Málverk á vinstri hlið vagnsins. Sumarvagn. England, 1770-1779.
Leikur ljóssins á yfirborðinu og samspil gljáandi, matts og grænmálaðs gulls skapar aðlaðandi regnbogaáferð og eykur listræn áhrif verksins.
Hliðarnar á vagninum eru málaðir með olíumálningu og sýna atriði úr goðsögum.
Á afturhlutanum sjáum við Apollo gyðjur tónlistar og „muses“ gyðjur listar, vísinda og sköpunargáfu, byggt á fyrirmynd Rafaels.
Hliðarnar sýna Amfítrítu sjávarguð og konu Poseidon, sem er líka drottning sjávar með fylgdarliði sínu og Fortúnu, gyðju hamingjunnar og velgengninnar.
Hún er við fætur sitjandi konu. Öll samsetningin er lifandi, náttúruleg og full af hreyfingu.
Skrautskúlptúr á aftari hluta undirvagnsins. Sumarvagn. England, 1770-1779.
Ráðandi litir eru grænir og rauðir.
Gæði málverksins eftir þennan óþekkta listamann gera okkur kleift að fullyrða að hann hafi verið mikill meistari.
Efsti hluti samanbrjótanlegu „svuntunnar“ var málaður í Rússlandi á áttunda áratug 18. aldar með hernaðartáknum og blómakörfum.
Inni um borð er bólstrun úr grænu flaueli með gullborða og glæsilegur toppur með „regnboga“ fellingum undirstrikar enn frekar listræna kosti vagnsins.
Málverk á bakhlið yfirbyggingar vagnsins Spjald „Apollo og musan“ eftir teikningu R. Mengs, gylltur viðarskurður. Málverk á neðri hlutanum – Rússland, 18. öld. Tveggja sæta sumarvagn. England, 1770.
Form og skreytingar hjólanna sýna einkenni tveggja stíla: rókókó og klassíkur, sem að vissu leyti voru einkennandi fyrir enska vagna á áttunda áratug 18. aldar.
Ástæða er til að ætla að vagninn hafi verið smíðaður í London eftir teikningum S. Butler1 og I. Linell, þekktra vagnasmiða.
Bogadregnar stangir eru undir hvorri hlið vagnsins ætlaðar til fjöðrunar á öxulliði og láréttum lamenelurðum fjöðrum.
Þrepin/uppstigin eru utanvert á,,rockernun” (grindinni).
Skrautskreyting á framhluta undirvagnsins. Sumarvagn. England, 1770-1779.
Vagninn hefur einstakan sjarma og var ætlaður til notkunar á hlýjum árstímum.
Um leið er útlit hans í samræmi við hátíðlegt eðli hlutverks síns.
Í samtímaminnisbókum er að finna tilvísanir í ferðir Katrínar keisaraynju hinnar miklu og náins vinar hennar, greifynju P.S. Bruce, í vagninum.
Vagninn var pantaður af greifanum Grigory Orlov sem gjöf handa Katrínu keisaraynju.
S. Butler Wheelwrights er ekki algengt eða víðþekkt hugtak. Leitarniðurstöður beinast aðallega að almennri skilgreiningu á hjólasmiði, sem er handverksmaður sem smíðar eða gerir við tréhjól. Hjólasmiður hefur unnið með verkfærum eins og áttavitum, hefli, skafli og sögum. Hugtakið „wainwright“ er einnig nefnt og vísar til þeirra sem smíðuðu vagna og voru oft einnig hjólasmiðir. ↩︎
Heimild: https://www.kreml.ru/en-Us
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Þetta glæsiökutæki var gefið Elísabetu Petrovna keisaraynju af Kirill Razumovskíj árið 1754.
Neftóbaksdós með mynd af Elísabetu Petrovna keisaraynju Sankti Pétursborg (?), miður 18. aldar Keisaralega postulínsverksmiðjan (?). Postulín, gull; málun undir glerung, gyllingar, mótun, sizelering
Kirill Razumovskíj, bróðir Alexeys Razumovskíj sem var í miklu uppáhaldi hjá keisaraynjunni, naut verndar hennar.
Hann hlaut greifatitil árið 1744, varð síðan forseti Vísindaakademíunnar í Sankti Pétursborg árið 1746 og var skipaður herforingi Úkraínu árið 1750.
Vagninn er fjögurra sæta.
Yfirbyggingin mjókkar niður á við og neðri hluti fram- og afturhliðanna er sveigður.
Það eru fimm gluggar á fram- og afturhliðum. Gluggarnir og efri hluti hurðanna með myndskreyttu efra hlutanum innihalda rúðugler.
Hurðirnar eru lágar og samanbrjótanlega þrepið ganga inn í vagninn.
Glæsivagn frá París, meistari А. Drillerosse, 1753-1754. Eftir teikningu eftir N. Pineau (?); bronsskraut í stíl Philippe Caffieri; málverk eftir François Boucher. Hlynur, brons, flauel, járn; tréskurður, gyllingar á gifsi, olíumálun. Gjöf frá 1754 frá greifa Kirill Razumovsky til Elísabetar Petrovna keisaraynju. Vagninn var á Vagnasafninu í Sankti Pétursborg til ársins 1763 og var þá fluttur til Vagnasafnsins í Moskvu. Vopnabúrið fékk vagninn frá Vagnasafninu í Moskvu árið 1834.
Glæsilegur og gylltur vagn er eðlilega talinn eitt besta dæmið um farartæki í rókókóstíl, sem stendur enn ósigraður í heiminum.
Hópur viðurkenndra franskra meistara vann að sköpun þessa óvenjulega farartækis.
Hönnun hins stórbrotna forms vagnsins er unnin af franska arkitektinum Nicolas Pineau.
Á grundvelli þess smíðaði meistarinn Drillerosse vagninn og skreytti hann með glæsilegum gylltum útskurði.
Málverk á spjöldum voru gerð af hinum fræga franska listamanni François Boucher.
Við hönnun þessa einstaka vagns leitaðist Nicholas Pineau við að gefa honum ekki aðeins íburð, heldur einnig hátíðlega reisn „sem hæfir keisaraynju víðfeðms ríkis“.
Útskorið skraut á framhluta undirvagns París, meistari А. Drillerosse, 1753-1754.
Hann stækkaði vagninn eins mikið og mögulegt var og lagði sérstaka áherslu á áhrifaríka skreytingu þar sem gylltar tréútskurðarskreytingar með óvenjulega ríkulegri mótun eru ráðandi þáttur.
Hönnun hans var framkvæmd af hinum frábæra vagnsmið og skreytingameistara A.
Drillerosse, sem reyndist vera afburðameistari á mörgum sviðum lista.
Stóru ósamhverfu skrautsveigirnir, skeljarnar og blómin, sem sýna óþrjótandi ímyndunarafl meistarans í skreytingunum, lúta heildarsamsetningunni.
Þeirra skringilega sveigðu línur minna á öldutoppa. Taktfast raðaðir skrautsveigirnir, skeljarnar og mjúklega sveigðir blómastilkarnir, sem mynda eina heild, falla vel að útlínum vagnhússins og gefa því fullkomið þrívíddaryfirbragð.
Allir burðarhlutar eru skreyttir með skurðlist: stólparnir á veggjamótunum, gluggaumgjarðirnar og dyrakarmarnir.
Djúpa skurðlistin er gyllt, en grinnri og fínni skurðlistin er varla sjáanleg. Ríkulegasta skurðlistin er á efri hluta vagnhússins, og þökk sé því má njóta háháu skurðlistarinnar frá öllum sjónarhornum.
Víðáttumikið yfirborð fram- og afturhluta undirvagnsins og dráttarskaftsins er skreytt með upphleyptu mynstri af stórum skrautbogum.
Gyllta útskurðurinn á hjólunum sker sig skýrt úr á móti hinum rauða bakgrunni.
Skrautleg bronssamsetning á fjöðrun Vagninum frá París, meistari А. Drillerosse, 1753-1754.
Meistarinn valdi hlynvið sem efni í útskorna skrautið og nýtti sér á kænsku mýkt hans til að skapa flókið plastískt mynstur sem virðist nánast mótað.
Hér er kunnátta útskurðarmeistaranna augljós, því hlynviður er erfiður í vinnslu og minnsta mistök í hreyfingum skilja eftir sig för.
Einn útskurðarhlutinn ber merkið
A’Drillerosse,
sem er nafn meistarans sem smíðaði vagninn.
Brons gegnir mikilvægu hlutverki í skreytingunum.
Sérstaklega áhugaverðar eru bronsrelíef plöturnar sem þekja uppspretturnar með myndum af englum að leika sér í bylgjum og blómum.
Englarnir eru mjög líflegir og alls ekki heftir eða hefðbundnir, á meðan blómin eru unnin í mikilli smáatriðavinnu.
Bronsskreytingarnar mynda aðskildar samsetningar og falla vel að heildarútlitinu.
Ástæða er til að ætla að þær hafi verið gerðar í verkstæði hins fræga gyllara og silfursmiðs, Philippe Caffieri, myndhöggvara Loðvíks XV. Frakklandskonungs.
Spjaldmálverk í útskornum ramma á hurðinni Vagninum frá París, meistari А. Drillerosse, 1753-1754.
Mjúkur, öldulaga taktur bronsins og tréskurðarins sameinast rókókó-eðli málverksins, sem er eftir François Boucher.
Hvert spjald á hliðum og hurðum minnir á málað spjald í íburðarmiklum rókókó-ramma.
Málverkið með goðsögulegum viðfangsefnum einkennist af ósamhverfum, mjúkum línum, gnægð smáatriða, daðurkenndri yndisþokka í hreyfingum englanna og fínlegum litasamsetningum.
Tjáningarríkar fígúrur englanna virðast geisla af mildu ljósi sem gerir alla samsetninguna hlýja og gleðiríka. Litaskalinn samanstendur aðallega af fölum bláum og bleikum tónum.
Þessir mildu pastellitir gefa vagninum sérstaka fágun. Fallegt upphleypt gullsaumsmynstur prýðir innra rautt flauelsbólstrið og skjaldarmerkið.
Glæsivagn frá París, smíðaður af meistara A. Drillerosse, 1753-1754. Eftir teikningu eftir N. Pineau (?); bronskraut í stíl Philippe Caffieri; málverk eftir François Boucher. Hlynur, brons, flauel, járn; tréskurður, gyllingar á gifsi, olíumálun. Gjöf frá 1754 frá greifa Kirill Razumovsky til Elísabetar Petrovna keisaraynju. Vagninn var á Vagnasafninu í Sankti Pétursborg til ársins 1763 og var þá fluttur í Moskvu-vagnasafnið. Vopnabúrið fékk vagninn frá Moskvu-vagnasafninu árið 1834.
Vagninn er búinn nýjustu tæknilausnum, nánar tiltekið fjöðrum, þróuðum öxulliðum og svanshálsi, auk þess sem hann er með sæti fyrir ökumanninn.
Vagninn ber einkenni rókókóstílsins, þótt einkenni nýs stíls, klassíkur, hafi byrjað að birtast í skreytingum Parísarvagna frá þessum tíma.
Form þeirra var rólegra og útskurðurinn fíngerðari.
Hugsanlegt er að vagninn hafi verið skreyttur í rókókóstíl samkvæmt fyrirmælum frá rússneskum viðskiptavini, því þessi stíll var að verða hátískutíska í Rússlandi.
Saga frá árdögum skógarhöggs í Minnestota skrifað af Joseph Ansel DeLaittre
Við erum spennt að deila nýlegu uppgerðarverkefni sem blés nýju lífi í geira af sögu skógarhöggs.
Teymið okkar endurgerði vandlega sögulegan trjáflutningasleða og kom honum aftur í upprunalegt notkunarstand.
Sleðinn er frá sirka 1900 og verulega sjaldgæfur og einstakur, sagði Hr. Doug Hansen mér í rafpósti.
Svo sagði hann að sleðinn væri ekki verksmiðjusmíðaður heldur smíðaður af einstakling eða einstaklingum.
Þessir sleðar gegndu mikilvægu hlutverki í skógarhöggi í Norð-Vestur hluta USA, Kyrrahafsmengin.
Að vetri til og drógu gríðarlega þunga timburfarma gegnum snæviþakktan skóga þegar aðrar flutningsleiðir voru ófærar.
Auk þess að sýna þennan uppgerða sleða köfum við dýpra í sögu þessara ótrúlegu verkfæra.
Við deilum myndum, sögum og innsýn í hvernig þessir sleðar voru notaðir, sem gefur þér nánari sýn á hugvitið og erfiðisvinnuna sem fór í skógarhöggið að vetrarlagi.
Við vonum að þú njótir þessarar ferðar til fortíðar jafn mikið og við nutum þess að gefa þessum sleða nýtt líf!
Taktu eftir keðjubindistönginni á myndinni hér að ofan?
Þetta einfalda en afar áhrifaríka verkfæri hjálpaði til við að festa þunga farma, sem sýnir hugvitssemi skógarhöggsmanna fyrri tíma.
Vetrarskógarhögg: Frásögn Tyke Frost
Sleðar úr tré voru smíðaðir í nokkrum mismunandi útfærslum eftir aðstæðum.
Meiðarnir voru breiðir og lágir, en háir og mjóir meiðar voru notaðir á ís og í blönduðum aðstæðum.
Krosskeðjusleðar voru notaðir á bugðóttum vegum.
Krosskeðjusleðar tengdu framhluta vinstri aftari meiðar við afturhluta hægri frammeð, og eins fyrir hægri aftari meiða við vinstri frammeð.
Krossfestingarnar ollu því að aftari hluti sleðans beygði í gagnstæða átt við framhlutann.
Hægt var að stjórna sveigjuhreyfingum með því að herða eða losa keðjurnar.
Krosskeðjusleðar gátu sveigt fram hjá trjám eða hindrunum.
Sleða- eða vagndráttur var notaður fyrir eldiviðarflutninga.
Dráttur samanstendur af tveimur löngum stöngum, þar sem annar endinn er festur á sleða eða hjólasett.
Hinn endi stangnanna dregst eftir jörðinni.
Ækin eru auðveldir í hleðslu, þurfa ekki festingar fyrir farminn og renna ekki á hestana þegar farið er niður brekkur.
Í skógarhöggsbúðum í Maine höfðu kúskarnir sérstaka svefnskála aðskilda frá öllum öðrum.
Á hverju kvöldi hengdu kúskarnir hestakragana (reyðtigi) og teppi hestanna sinna upp í svefnskálanum til þurrkunar.
Stundum var gufan svo þykk að maður þurfti að þreifa sig áfram og hinn sterki fnykur var aðeins þolanlegur fyrir kúskana.
Hestarnir á fyrstu myndinni eru með trjábolabúnað.
Þeir eru með hlífar á beislinu til að koma í veg fyrir að snjór og ís komist undir beislispúðana.
Dráttarólarnar eru sterkbyggðar og aftursætin eru léttbyggð körfuaftursæti.
Tanksleðinn var úr gegnheilum tré og með þrífót ofan á.
Með því að nota þrífótinn, reipi og fötu dró einn hestur fulla vatnsfötuna upp úr ánni til að fylla tankinn.
Viðarrenna (á stærð og í lagninu eins og þakrenna) með litlum götum boruðum í botninn var fest aftan á tankinn fyrir neðan tappa þvert.
Þegar komið var á veginn sló kúskurinn tappann úr og úðaði vatninu á veginn. Þegar kom að því að „vökva veginn“, baðstu til almættisins að sá sem var að úða á undan þér hefði tæmt allan tankinn, þannig að þú úðaðir á réttum tíma og stað á veginn.
Furutrjábolir af lágum gæðum voru lagðir meðfram vegunum og notaðir sem
höggdeyfar.
Furubolirnir gerðir vatnsósa til að halda þeim á sínum stað.
Í bröttu brekkunum voru notaðar
hemlunarkeðjur
eða
beisliskeðjur
til að halda aftur af farmunum.
Beisliskeðja samanstóð af U-laga stálstykki.
Tveggja eða þriggja feta löng keðja var tengd við aðra hlið „U-sins“.
Keðjuhlekkir stækkuðu smám saman frá litlum í stóra og svo aftur í litla.
Rennitengi og festibúnaður tengdu keðjuna við hina hlið
U-sins.
Kúskurinn myndi stöðva farminn þegar hann væri í jafnvægi efst á hæð.
Farmurinn þyrfti að vera nógu langt yfir hæðina svo hestarnir næðu sleðanum með farminum af stað aftur.
Ökumaðurinn staðsetti ‘U’-ið yfir fremri hluta sleðans hægra megin, með keðjuna undir sleðanum og lausahlekkinn að utanverðu.
Keðjan myndaði núning til að hægja á farminum.
Nálægt botni hæðarinnar myndi kúskurinn nota bólukrók1 til að losa lausahlekkinn og leyfa keðjunni að teygja sig og dragast meðfram sleðanum.
Kúskar/vagnstjóri gátu ekki stöðvað á jafnsléttu vegna þess að hestarnir gátu ekki sjálfir komist af stað með hlass.
Á hleðslustöðum notuðu hleðslumennirnir/kúskarnir langa ‘bungu’ og stangir til að hjálpa hestunum að koma hlassinu af stað.
Öðrum enda stangarinnar var stungið undir aftari hluta og hinn endinn hvíldi á öxl hleðslumannsins og vogaraflinu beitt.
Kúskurinn myndi þá hvetja með því að góla og stýra teyminu til að losa fremri sleðann.
Eftir að hafa kallað
haw,
hvatti kúskurinn teymið áfram og hleðslumennirnir
humpuðu
farminn.
Þegar farmurinn var kominn af stað var það í höndum ökumannsins að halda honum á hreyfingu.
Hestarnir voru með hvöss skaflajárn og ökumenn unnu hart að því að koma í veg fyrir að hestarnir skæru/rispuðu fætur sína á hvössum skaflajárnunum.
Sleðar sem runnu í stjórnleysi eða brotnar bindingar leiddu yfirleitt til dauða hesta og kúska.
Ég hef séð ökumenn nota „staurabinding“, sem er grænn trjásproti beygður yfir trjábolina.
Eftir síðustu ferð dagsins þurfti einn kúskur að beisla hest fyrir viðartank á sleða, fara að ánni eftir vatni og síðan væta aðalvegina. Bakleið var aðeins vökvuð af og til.
Hér er gömul mynd af sleðadragi sem við notuðum fyrir eldiviðinn og pappírsviðinn.
Þetta er mjög gömul mynd, en það eru 11 1/2 kúbikmetrar af viði á þessum sleða
Naut voru notuð til að þjappa vegina eftir mikla snjókomu og stundum voru þau notuð til að draga trjáboli.
Faðir minn var meistari í að valta yfirfennta vegi.
Djúpur snjór er erfiðastur að valta því hann hefur tilhneigingu til að þjappast saman fyrir framan valtarann. Góður ökumaður getur komið valtaranum upp á snjóinn og þjappað honum niður.
Miklar þakkir til Tyke Frost fyrir að deila sögum sínum, minningum og myndum með okkur!
Það er alltaf ánægjulegt að heyra um reynslu og sögu sem berst til okkar í gegnum aðra.
Við kunnum sannarlega að meta að þú hafir gefið þér tíma til að deila þessum fjársjóðum fortíðarinnar með okkur!
Elísabet Petrovna keisaraynja hafði vagninn til afnota
Vagninn er tveggja sæta.
Yfirbyggingin mjókkar niður á við og neðri hluti afturhliðarinnar er sveigður.
Fimm gluggarammar og efri helmingur hurðanna með myndskreytingu og plötugleri.
Hurðarþröskuldurinn er lágur og auðvelt að stíga upp í vagninn.
Berlín, 1740; flauel – Ítalía, 18. öld Askur, flauel, brons, járn; olíumálun, tréskurður, gyllingar á gifsi. Þetta tilheyrði Elísabetu Petrovna keisaraynju, dóttur Péturs mikla. Árið 1768 var það flutt frá Sankti Pétursborg til vagnaskemmu Moskvu. Upplýsingar frá vopnabúri Moskvu til vagnageymslu sömu borgar 1834.
Listræn meðhöndlun vagnsins endurspeglar greinilega smekk fyrir fágun og léttleika sem einkennir rókókóstílinn.
Þetta er sérstaklega áberandi í hinum ríkulegu og fjölbreyttu skrauttréútskurði.
Gylltur skurður, gerður bæði í háum og lágum upphleypingum, er ríkulegur á kransalistanum, veggjasamskeytum, gluggaumgjörðum og dyrakörmum.
Skreytingin samanstendur af kerabum1, fuglum, skjaldarmerkjum, skrautrenningum og laufmynstrum sem mynda fínleg og glæsileg mynstur, auk vinsælasta skrautmótífs rókókóstílsins, nánar tiltekið stíliseraðu skeljarinnar eða
rocaille
sem gaf stílnum nafn sitt.
Útskurður og málun á vinstri hlið yfirbyggingarinnar; bronsútskurður á fjöðrinni Coupé. Berlín, 1740; flauel – Ítalía, 18. öld.
Útskornu skrautverkin eru nokkuð yfirlestuð og meðferð skrautmyndanna örlítið dönnuð.
Samsetningin inniheldur höggmyndamótív sem virðast vaxa út úr skringilega samfléttuðu grasi eða breytast í akanthuslauf2 og sniglana efst á súlum (volutes)3.
Fágun vagnsins er undirstrikuð með málningu í pastelljósum bláum og bleikum tónum sem einkenna rókókóstílinn.
Hver spjaldhluti minnir á mikið skreytta fulningasamstæðu (dessus-de-porte)4, í útskornum römmum.
Þeir sýna goðsögulegar senur, flestar tengdar Apolló.
Málverk á hurð Coupé. Berlín, 1740; flauel – Ítalía, 18. öld.
Listræn meðhöndlun vagnsins felur í sér bronsskraut sem er unnið af mikilli nákvæmni.
Bronsplöturnar sem hylja fjaðrirnar eru svo listilega útskornar að sjá má fínt samspil ljóss og skugga á upphleyptu yfirborðinu.
Skrautið úr stórum og litlum nöglum á þakinu fellur vel að heildarútlitinu.
Fram- og afturhluti undirvagnsins er þétt þakinn gylltum tréskurði í formi handritauppvafninga (scrolls) og rókókóstíls í smágerðu mynstri.
Undir kúsksætinu á vagngrindinni (rocker) er áhrifarík kringlótt höggmynd í formi vandlega mótaðra táknrænna karlkyns fígúra.
Hjólin eru máluð bleik og að hluta til þakin útskornum gyllingunum í lágmynd.
Innri bólstrunin og skjaldarmerkið á kúsksætinu eru úr aðlaðandi appelsínugulu flaueli með upphleyptu mynstri.
Litur þess fellur vel að heildarútliti vagnins.
Vængirnir á skjaldarmerkinu eru listilega útsaumaðir með gullþræði og skreyttir blómum, skeljaformum og frjálslega bugðóttum stofni í miðjunni.
Vagninn er búinn endurbættu beygjukerfi og fjöðrun, og eðli skreytinganna bendir til þess að hann sé upprunninn í Berlín.
Í 18. aldar færslubók frá skrifstofu hirðar hesthúsanna eru upplýsingar um að vagninn hafi verið smíðaður í Berlín árið 1740 fyrir Elísabetu Petrovna keisaraynju og fluttur til Rússlands í gegnum verslunarumboðsmann.
Vagninn var einnig notaður eftir 1740 í fjölmargar ferðir Elísabetar keisaraynju á valdatíma hennar, eins og sjá má á koparstungum frá þeim tíma.
Smíðaður í Frakklandi hjá Dufour Frere & Fils a Perigueux
Omnibus er staðsettur í Danmörku en smíðaður hjá Dufour freres & Fils í Perigueux í Frakklandi. Smíðaár er ekki nefnt.
Myndarlegur og snyrtilegur strætó fyrri tíma.
Takið eftir afturljósinu vinstra megin og það er að sjálfsögðu með rauðu gleri. Svo eru afturfjaðrirnar sérstaklega fallegar og gefa vagninum sérstakan blæ.
Vagninn er ágætlega bólstraður og snyrtilegur að innan. Það er skemmtilegt „kýrauga“ í hægra framhorninu. Sennilega er svona gluggi í hægra framhorninu líka!
Grein frá 1884 þar sem trésmiðurinn spyr útgefanda nafsins (the Hub, the Nave) áhugaverðra spurninga!
Að sjóða nafið!
Millville, O, March 1884 Spyrjandi
Spurning trésmiðs:
Hver er þín skoðun á að sjóða nafið (the hub) í léttari farartækjum þar sem hægt er að hafa efnið þykkara (öflugra)? Hvort getur orðið að betra hjóli, 1 tommu pílári rekinn í þurrt naf eða sama píláraþykkt rekin í soðið naf, og virkar límið eins vel í soðnu nafi?
Hvaða gerð af lími er best að nota hvítt eða gult? (Ekki er vitað hver munurinn er á hvítu og gulu lími sem notað var 1884).
Yðar einlægur trésmiðurinn.
Við trúum ekki á það að sjóða nafið, né mælum við með að hafa nafið of þurrt. Ef nöfin eru soðin er hægt að reka pílárana í þau af meira afli, þar sem þau eru mýkri og teygjanlegri, en eftir að pílárinn er rekinn í mun náið þorna í fyrri náttúrlega stærð og pílárarnir munu valda yfirálagi sem veldur svo aftur klofningi á nafinu.
Okkar bestu hjólasmiðir hafa nafið eins þurrt og hægt er áður en þeir reka pílárana í nafið; gæta skal að nákvæmri þyngd slaga í að reka pílárana í náið í þurru ástandi og er það þannig bara fyrir þjálfaða smiði. Til að þurfa ekki að hafa áhyggjur af því að nafið klofni er gott að dýfa nafinu í heitt vatn smá stund til að taka þurrkinn úr yfirborði nafsins.
Annar leiðinlegur þáttur þess að sjóða nafið er það að límið vill ekki loða eins vel við og við í þurrum viði þegar efnið harðnar, svo sem í álmi eða valhnotu, límið leysist einfaldlega upp í vatninu á náinu og verður því ónothæft. Gott lím er það lím sem er með bestu viðloðunina. Við höfum séð bæði hvítt og gult lím jafn lélegt í þessum tilfellum. Við mælum með að velja besta límið sem markaðurinn býður upp á, sjóðið svo tvo valhnotubúta og límið þá saman, látið bíða í 24 tíma og þá rífið þá í sundur á límingarsvæðinu.
Þá sjáið þér hvort límið er fyrsta flokks eða ekki. (Mun líklega ekki gefa sig á límfletinum ef límið er gott).
Heimildir: The Carriage Monthly, april 1884 (útgefin í heimildarbókinni) Wheelmaking wooden wheel design & construction
Í árdaga hestdreginna vagna og handvagna var öxulinn eingöngu úr harðvið, helst eik. Endi öxulsins, eða nafið, var svipað og stálöxlar eru í dag, en að auki var það tekið niður að ofan og á ská niður í enda nafsins.
Hvað er „diskun“?
Myndin sýnir „diskun“ á vagnhjólinu sem stendur nákvæmlega ljóðrétt á hlutanum sem er fyrir neðan nafið, en fyrir ofan fer það yfir á gráðurnar sem það er diskað í upphafi.
Það er diskað til að fá meiri styrk í það yfirleitt og til að það beri meiri þunga.
Þessi diskun er framkvæmd þegar járngjörðin (the tire) er hituð og snöggkældur utan um það.
Þá veldur úrtaka í holunum fyrir pílárunum eða þá skásnið á enda pílárunum því að það fellur í þessar gráður eins og diskur; vegna þess að „veggir“ holunnar eða pílárarnir eru (skornir) hoggnir í þá gráðu sem óskað er eftir.
Á myndunum hér má sjá hvernig það lítur út og er tekinn skái aftan úr píláranum í þessu tilviki.
Á ensku kallast það ,,Disch the wheel”.
Ég leyfði mér að færa það yfir á íslensku og kalla þetta „diska“ hjólið.
Ég veit að þetta er meira en um öxla en það er ekki hægt að skilja þarna á milli vegna þess að þetta er hannað svona í sömu andrá, gráðan á öxlinum og gráðan á pílárunum í hjólinu.
„Diskun“ var umdeild lengi og nýungar eins og „Patent“ komu fram svo sem uppfinningin að járnflansinum ( The Sarven hub var t.d. ein gerðin kom fram 1857 ) sem klæddist utan um nafið og féll upp á pílárana svo sú styrking varð nóg og ekki þurfti lengur að „diska“ hjólið. T.d. notuðu bílaframleiðendur þennan flans lengi fram eftir 20. öldinni. Smurt er með dýrafitu.
Heimildir: Carriage and Wagon axles bók, útgefin af Safn Ameríku
