Heillandi svarthvítar myndir sýna líf farandfólksins á Corke’s Meadow sem settist að í Kent á sjötta áratugnum
Heillandi myndir og raunsannar fanga líf farandfólks sem bjó í Kent á sjötta áratugnum og eru lýsandi dæmi um þann stað sem fólkinu var ætlað í samfélaginu en fáir vildu vera gestgjafar þessara sála yfirleitt og gengu Nazistar fremstir í flokki þar með nafngiftum sínum og miskunnarlausri framkomu sinni við þennan hóp samfélagsins sem og marga aðra. Nazistar héldu orðinu Síguni/Gypsies á lofti þannig að það festist í sessi.
Skrifað af Friðrik Kjartansini eigand þessa vefssvæðis.
Ljósmyndablaðamaðurinn Bert Hardy, sem fæddur var í London, tók svarthvítu myndirnar sem birtust í safni sem bar heitið The Unromantic Gypsies.
Börn að hnefaleika í sígauna-búðum í Kent, Englandi, 1. júlí 1951.
Eins og allir drengir vilja þessir Sígauna-strákar spreyta sig í hnefaleikum.
Með hvatningu frá vinum sínum berjast þeir á Corke’s Meadow.
Roman-kona og -stúlka í hjólhýsi sínu í búðum á Corke’s Meadow í Kent, júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Hulton Archive/Getty Images).
Gamall Roman-maður spreytti sig á hefðbundinni iðn Rómana, málmbraski (ruslmálmasölu), í búðunum á Corke’s Meadow í Kent 25. júlí 1951 (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Móðir þvær barn sitt í Roman-búðum í Corke’s Meadow, Kent, 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Getty Images).
Romanakona og barn í búðum á Corke’s Meadow í Kent, júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Hulton Archive/Getty Images).
Hópur Romanfólks í tjaldbúðum á Corke’s Meadow í Kent, júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Hulton Archive/Getty Images).
Hópur Roman-fólks í tjaldbúðum á Corke’s Meadow í Kent, júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Hulton Archive/Getty Images).
Hópur Roman-barna í tjaldbúðum á Corke’s Meadow í Kent, júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Hulton Archive/Getty Images)
Roman-fólk í tjaldbúðum í skugga gasklukkunnar á Corke’s Meadow í Kent þann 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Roman-börn leika sér í sóðalegum og yfirfullum tjaldbúðum á Corke’s Meadow í Kent, 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Lítil Romani-stúlka situr við hjól á hjólhýsi og heldur á dúkku, 28. júlí 1951.
Föt hennar eru skítug og andlitið óhreint.
Hún er ein af þrjú hundruð úr hópi hústökufólks á Corke’s Meadow í Kent.
Í hópnum eru sannir Sígaunar, betlarar, flækingar og farandverkamenn (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Roman-kona greiðir flókið hár sonar síns fyrir utan tjald sitt í búðum á Corke’s Meadow í Kent þann 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Tvær Roman-konur fægja silfurmuni sína á tröppum hjólhýsis síns í Corke’s Meadow-búðunum í Kent þann 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Getty Images)
Aldraður Roman-maður í útilegu á Corke’s Meadow í Kent, 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images)
Roman-fjölskylda á tröppum hjólhýsis síns í Corke’s Meadow-búðunum í Kent, 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Ung Roman-kona í búðum á Corke’s Meadow í Kent, 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Roman-kona eldar kvöldmat í járnpotti sem hangir yfir opnum eldi í Corke’s Meadow-búðunum í Kent 28. júlí 1951. (Mynd: Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Ein af 300 Roman-manneskjum sem bjó á Corke’s Meadow í Kent, 28. júlí 1951.
Hinir sönnu Sigunar óttast tvennt, yfirvöld og að búa í húsum.
Það fyrra er þegar orðið að vandamáli og þeim stendur ógn af því síðarnefnda. (Mynd eftir Bert Hardy/Picture Post/Getty Images).
Nátengt efni!
Arfleið Romanfólksins að lokinni heimstyrjöldinni seinni
2008 fannst forvitnileg steingerð í kolanámu í úkraínsku borginni Donetsk
steingerð form líkjast helst
vagnhjóli.
Það var ekki hægt að ná forminu úr sandsteininum.
Það var ekki öruggt.
Þess vegna er hluturinn enn þá í námunni.
Hluturinn er dularfullur.
Eftirfarandi grein er tekin úr Goðsögninni um manninn eftir J.P. Robinson. 15. nóvember 2018
Við borun í kolalaginu J3
Sukhodolsky
Á 900 metra dýpi (2952,76 fet) frá yfirborði urðu verkamenn hissa þegar þeir fundu það sem virtist vera mótun eftir
hjól
fyrir ofan þá í sandsteinsþaki ganganna sem þeir höfðu nýlokið við að grafa.
Sem betur fer tók aðstoðarforstjórinn V.V. Kruzhilin ljósmyndir af hinu óvenjulega fari og deildi þeim með verkstjóranum S. Kasatkin, sem kom fréttum af fundinum á framfæri.
Þar sem ekki er hægt að rannsaka svæðið frekar og skoða farið í návígi höfum við aðeins ljósmyndirnar sem sönnunargögn um tilvist þeirra (mótaði fyrir fleiri en einu ,,hjóli”) og orð hóps úkraínskra námuverkamanna.
Kolanáma kennd við D.F. Melnykov. Lysytsjansk, Lúhansk-fylki, Úkraína.
Fundur ,, hjólsins“
Þótt ekki hafi verið hægt að aldursgreina með vissu jarðlagið þar sem steingerða
hjólafarið
fannst, hefur verið tekið fram að Rostov-svæðið í kringum Donetsk er staðsett á kolatímabilsbergi sem er á bilinu 300–360 milljón ára gamalt.
Þar sem kokskol er víða að finna á svæðinu og þau eru upprunnin frá miðjum til síðari hluta kolatímabilsins bendir það til þess að aldur
hjólafarsins
gæti verið um 300 milljónir ára.
Þetta myndi þýða að raunverulegt
hjól
hafi fest sig fyrir milljónum ára og leysts upp með tímanum í ferli sem kallast bergmyndun, þar sem set verður að setbergi, líkt og algengt er með steingervinga.
Námumaður undir hjólfari í námunni. (Höfundur útvegaði)SMXL
Eftirfarandi er útdráttur úr bréfi sem S. Kasatkin skrifaði (þýtt úr úkraínsku) þar sem hann ber vitni um að hafa séð óvenjulegt
hjólafar
sem námateymi hans uppgötvaði 2008:
Þessi fundur er ekki auglýsingabrella.
Á sínum tíma (2008) báðum við, teymi verkfræðinga og verkamanna, námustjórann um að bjóða vísindamönnum til að rannsaka hlutinn ítarlega, en stjórinn, samkvæmt fyrirmælum þáverandi eiganda námunnar, bannaði slíkar umræður og skipaði þess í stað aðeins fyrir um að flýta vinnu við að komast í gegnum þennan hluta hraunlaganna og að
hlaða
svæðið fljótt með námubúnaði.
Vegna þessa enduðu þessi minjagripur og sá minni sem fannst við frekari vinnu í hruni í göngunum og var ekki hægt að ná þeim út og rannsaka.
Það er gott að það var til fólk sem, þrátt fyrir bann stjórans, tók myndir af þessum minjagrip.
Ég hef tengsl við fólkið sem uppgötvaði steingervingana fyrst og einnig við þá sem tóku myndirnar.
Við höfum fleiri en tugi vitna.
Eins og þú skilur er aðgangur að námunni stranglega takmarkaður (hún er hættuleg vegna skyndilegra gasleka) og það er frekar erfitt að fá slíkt leyfi.
Hjólið
var prentað í sandstein í þaki námunnar.
Námumenn reyndu að
skera burt
fundinn með hökum og koma honum upp á yfirborðið en sandsteinninn var svo harður að þeir óttuðust að skemma förin og skildu þau því eftir.
Nú er náman lokuð (opinberlega frá 2009) og aðgangur að
hluturinn er ómögulegur – búnaðurinn hefur verið tekinn niður og jarðlögin eru nú komin undir vatn.
Steingerða ,,Hjólið“. (Höfundur útvegaði)
Aðeins þennan skriflega vitnisburð og vitnisburð hinna vitnanna eru ljósmyndirnar eina sönnunin fyrir þessu óvenjulega fari, en það verður að teljast þess virði að minnast á það þrátt fyrir erfiðleika við að sannreyna smáatriðin umfram það sem þú hefur lesið.
Því ef ljósmyndasönnunargögnin eru sannarlega ósvikin verður maður að spyrja hvernig manngert
hjól
hafi festst í svo fornu jarðlagi, þegar maðurinn hafði ekki einu sinni þróast samkvæmt viðteknum vísindakenningum.
Forn „vagnaför“
Sannanir fyrir tilvist hjólfarartækja í fornöld hafa komið í ljós víðar um heiminn, eins og sést á steingerðum fornum slóðum sem fundist hafa í Frakklandi, á Spáni, Ítalíu, Möltu, Kasakstan, Úkraínu, Skotlandi og jafnvel Norður-Ameríku.
Fornleifasvæði sem formlega heitir Misrah Ghar il-Kbir, sem þýðir Stóri hellirinn á maltnesku (og er almennt kallað Clapham Junction), er staðsett í Siggiewi, nálægt Dingli-björgunum á Möltu.
Það er á þessum nú fræga stað sem það sem kallað hefur verið
vagnaför
í kalksteininum hefur vafist fyrir öllum þeim sem hafa heimsótt svæðið.
Á sama hátt má sjá fjölda óvenjulegra fara í steini á eyjunni Sikiley við gríska hringleikahúsið sem kallast Stóra leikhúsið í Sýrakúsu.
Athyglisvert er að flestir fornleifafræðingar hafa gefið í skyn að förin á Möltu hafi líklega verið gerð af landnemum frá Sikiley sem ferðuðust til Möltu um 2000 f.Kr. í upphafi bronsaldar.
Enn fleiri slóðir má finna í Tyrklandi.
Sumar í Sofca þekja svæði sem er um það bil 72,42 sinnum 16,09 km (45 sinnum 10 mílur) og einnig í Kappadókíu, þar sem sjá má nokkur svæði með förum.
Hin mörgu hjólför sem fundist hafa víðs vegar um heiminn hafa valdið miklum deilum um tilgang þeirra, aldur og uppruna.
Þessir dularfullu þættir eru enn til umræðu, en vegna tengsla og nálægðar við steinaldarminjar, sérstaklega á Möltu, og vegna þess að margar slóðir eru nú á kafi í sjó á því svæði, hafa margir rannsakendur komist að þeirri niðurstöðu að steingerðu línurnar beri merki um háan aldur.
,, Vagnför” í Sofca í Tyrklandi. (Höfundur útvegaði)
Það er einkennilegt, í ljósi þess óvenjulega hjólfars sem fannst í Úkraínu og við ræddum áðan, að í Krímfjöllum í Úkraínu er að finna rústir miðaldavirkisins Chufut-Kale.
Þar eru einnig fjölmörg hjólför í steini, líkt og á nærliggjandi staðnum Eski-Kermen.
Dr. Alexander Koltypin er jarðfræðingur og forstöðumaður Rannsóknarmiðstöðvar náttúruvísinda við Alþjóðlega sjálfstæða háskólann í vistfræði og stjórnmálafræði í Moskvu.
Hann hefur varið miklum tíma í að heimsækja þessa staði og bera þá saman í leit að líkindum.
Ég sá fyrst för í steini – steingerð för eftir vagn eða torfærutæki sem yfirleitt er kallað vagnslóðir á Neógen-sléttu (Feneplen í Frýgíu) í maí 2014 (Mið-Anatólía, Tyrklandi).
Þau voru á svæði þar sem móbergs- og móbergstúffítlög frá mið- og síðmíósen hafa þróast og samkvæmt aldursgreiningu á nálægum eldfjallabergum voru þau frá miðmíósen, 12–14 milljón ára gömul,
skrifaði Koltypin.
Þetta tiltekna svæði sem Koltypin hefur rannsakað nánar er tiltölulega óþekkt og leiðsögubækur veita engar upplýsingar um það.
Á meðan hefðbundnir fræðimenn halda því fram að förin séu einfaldlega leifar af gömlum, steingerðum vagnslóðum frá hjólförum farartækja sem asnar eða úlfaldar hefðu dregið, hefur Koltypin aðrar hugmyndir.
Ég mun aldrei sætta mig við það,
útskýrði hann þegar hann var inntur eftir hefðbundnum skýringum.
Ég mun sjálfur alltaf muna… marga aðra íbúa hnattar okkar sem hafa verið þurrkaðir út úr sögu okkar.
Raddet ir-Roti Cart Ruts, Xemxija Hjólfaraarfur fortíðar í St. Paul’s Bay á Möltu. (Frank Vincentz/CC BY SA 3.0)
Eftir að hafa mælt breidd og lengd faranna á staðnum í Frýgíudal er hann sannfærður um að þau hafi verið gerð af farartækjum af svipaðri lengd og nútímabílar en með 9 tommu (22,86 cm) breið dekk.
Þar sem dýpt faranna í steininum er meiri en búast mætti við af litlum kerrum heldur Koltypin því fram að farartækin sem um ræðir hljóti að hafa verið mun þyngri.
Hann setur fram þá kenningu að sú siðmenning sem ók þungum farartækjum sem sköpuðu förin hafi líklegast verið ábyrg fyrir hinum mörgu mismunandi en eins vegum, hjólförum og neðanjarðarmannvirkjum sem dreifð eru um allt Miðjarðarhafssvæðið, fyrir meira en 12 milljónum ára.
Þótt Koltypin viti að steingerfing geti átt sér stað á tiltölulega stuttum tíma heldur hann því fram að þykkar steinefnaútfellingar sem hylja förin og sýnileg veðrun bendi til þess að þau séu mun eldri, ásamt nærliggjandi neðanjarðarborgum, áveitukerfum, brunnum og fleiru, sem að hans mati sýna einnig merki þess að vera milljóna ára gömul.
Koltypin skrifaði á vefsíðu sína:
Við erum að fást við afar hörð, steingerð setlög, þakin þykku veðrunarlagi sem tekur milljónir ára að myndast, full af fjölmörgum sprungum með nýmynduðum steinefnum í, sem gætu aðeins komið fram á tímum mikillar jarðskjálftavirkni.
Það er augljóst að þörf er á miklum rannsóknum til að varpa ljósi á aldur og uppruna hinna mörgu hjólfara sem finnast á mörgum landfræðilegum stöðum.
Þó að auðvelt sé að segja einfaldlega að þau séu afurð gamalla vagna sem eitt sinn brunuðu um þessi svæði gæti frekari rannsókn vel leitt í ljós mun flóknari og ótrúlegri skýringar sem gætu vel tengst dularfullum leifum óþekktrar fornsiðamenningar eins og Alexander Koltypin hefur sett fram.
Tilvist steingerða hjólsins sem fannst í Úkraínu bendir svo sannarlega til þess að fólk í fornöld hafi hugsanlega haft aðgang að meiri tækni og þekkingu en nú er viðurkennt.
Heimildir: Efri mynd: Tvær myndir af forna ,,hjólinu”. Heimild: V.V. Kruzhilin
Koltypin, A. (á.á.) Automobile roads (cart ruts) of the Neogene time in Central Turkey. Earth before the Flood: Disappeared Continents and Civilizations. Sótt á: http://www.earthbeforeflood.com/auto_roads_or_cart_ruts_of_neogene_times_in_central_turkey.html
Koltypin, A. (á.á.) Imprint of the ‘Wheel’ in the Carboniferous Sandstones in a Coalmine, Donetsk (Rostov Region). Earth before the Flood: Disappeared Continents and Civilizations. Sótt á:
Skyldar greinar og frásagnir!
Uppruni hinna fornu hjóla rakinn á byltingakenndan háttÞýðing!
Sikileyskur vagn – Hvað er það og hvernig þú getur upplifað hann á Sikiley?
Troðfullur vagn dreginn af múlasna, Palermo, Sikiley, u.þ.b. 1880.
mynd eftir Giorgio Sommer.
Sikileyski vagninn er tákn þjóðsagna og handverks.
Hann táknar þrá og leit sikileysku þjóðarinnar að fegurð – þar sem hann er í eðli sínu hagnýtur flutningavagn sem notaður er til vinnu, en samt gerður að stórkostlegu listaverki.
Ef þú hefur haft ánægju af að sjá einn slíkan þá er flókin og mikilfengleg fegurð hans sennilega ljóslifandi í huga þínum.
En ef þú hefur ekki enn upplifað þetta listaverk leyfðu okkur þá að segja þér frá því.
Hvað er sikileyskur vagn?
Sikileyski vagninn er yfirleitt tveggja hjóla hestvagn.
Hann er skreyttur með sikileyskum þjóðlegum táknmyndum í formi málverka, skúlptúra og efna sem sýna augnablik úr sögu eyjunnar, segja epískar sögur úr alþýðutrú eða sýna atriði úr daglegu lífi og náttúru.
Skreytingarnar þekja allan vagninn og nota líflega rauða, gula og appelsínugula liti.
Sikileyski vagninn er óður til sikileyskrar sögu og lífshátta á eyjunni.
Nú á dögum er sikileyski vagninn einstakur ferðamáti sem er aðallega notaður við sérstök tækifæri, brúðkaup og þjóðlegar hátíðir.
Hann gegnir til dæmis mikilvægu hlutverki í Festa di Sant’Alfio sem fer fram í þorpinu Trecastagni.
Vagnarnir, sem leggja af stað að næturlagi frá Catania og öðrum þorpum við Etnu, koma til Trecastagni að morgni og safnast saman á torgi þorpsins.
Í Catania, Palermo og öðrum bæjum á Sikiley eru þekktir skólar sem sérhæfa sig í smíði og skreytingu vagnsins.
Saga sikileyska vagnsins
Það var ekki fyrr en í lok 18. aldar sem ástand vega á Sikiley batnaði nægilega til að leyfa flutninga með hjólavögnum.
Fyrir þann tíma fóru flestir flutningar á eyjunni fram með bátum eða múldýrum.
Að flytja vörur með vagni var virt starf og að eiga hestvagn var stöðutákn sem sýndi auð og velgengni.
Þannig hófst skreyting vagnanna.
Því flóknari sem skreytingar vagnanna voru, því meira hafði kaupsýslumaðurinn fjárfest í hæfileikaríkum handverksmanni og sýndi þannig auð sinn.
Smíði vagns krafðist flókinnar verkaskiptingar og þátttöku margra hópa faglærðra handverksmanna með mismunandi sérsvið.
Notkun Sikileyjarkvagnsins í dag og ferðir
Í dag sést sikileyski vagninn aðallega við sérstök tækifæri og í brúðkaupum.
Hann er hin fullkomna viðbót sikileyskrar hefðar sem færir með sér ekta nærveru og er elskuð af gestum, jafnt ungum sem öldnum.
Vegna hefðbundinnar fegurðar og áhugaverðrar sögu hafa margir gestir á Sikiley yndi af því að kynnast sikileyska vagninum.
Við bjóðum upp á sérsniðnar ferðir og upplifanir með sikileyskum kerrum sem gera þér kleift að gera einmitt það.
Hví ekki að halla sér aftur og njóta þess að vera í miðpunkti athyglinnar á meðan þú ferð um hjarta Taormina um borð í hefðbundnum, litríkum sikileyskum vagni?
Einnig gætirðu uppgötvað leyndarmál Catania í gegnum fallegar byggingar og kirkjur um borð í sikileyskum Ape-bíl sem skreyttur er af staðbundnum listamanni.
Hafðu samband við okkur og við getum látið þessa sérstöku upplifun verða að veruleika. Hún verður án efa eftirminnileg og gleðileg viðbót við ferð þína um Sikiley.
Framtíð sikileyska vagnsins
Með tilkomu vélknúinna ökutækja hefur vagninn misst upprunalegan tilgang sinn sem vöruflutningatæki og hefur tekið á sig táknrænt hlutverk sem verndari þjóðsagna og orðið að minjum um siði og hefðir sem nú eru í útrýmingarhættu.
Nú á dögum eru vagnarnir notaðir við viðburði og sérstök tækifæri og oft má dást að þeim á opinberum hátíðum.
Þótt það sé mun sjaldgæfara núna hefur þekking vagnasmiða ekki horfið.
Þessari ríku og flóknu færni, sem gengur í arf frá föður til sonar, er viðhaldið af handverksfjölskyldum eins og Cinabro-fjölskyldunni í Ragusa, sem hjálpa til við að halda hefðinni lifandi.
Yngri kynslóðirnar móta og þróa hefðina einnig. Í takt við tímann beita þær kunnáttu sinni á nýja miðla eins og bíla, heimilistæki, veggmyndir o.s.frv. Eins og þessi lína af SMEG-heimilistækjum sem Cinabro-fjölskyldan hannaði með mynstrum sikileyska vagnsins fyrir Dolce & Gabbana.
Lúxusmerkið sjálft hefur sótt innblástur í kerruna, sem tákn um sikileyska hefð og þjóðlega táknmynd.
Fyrir þá sem hafa áhuga á að fræðast meira um sögu sikileyska vagnsins mælum við einnig með heimsókn í Museo del Carretto Siciliano í Bronte, í Catania-héraði.
Kæri Sikileyjarunnandi, í þessum þætti viljum við sýna þér eitt vinsælasta tákn Sikileyjar í heiminum, sikileysku kerruna (eða
carrettu sicilianu
á sikileysku), skreytta, litríka kerru sem dregin er af hesti eða asna og er upprunnin á eyjunni Sikiley.
vagnarnir voru kynntar til sögunnar á eyjunni af Forn-Grikkjum einhvern tímann á milli 8. og 5. aldar f.Kr.
Þær urðu mjög vinsælar á þriðja áratug 20. aldar.
Á þeim tíma voru þúsundir þeirra á eyjunni.
Þær eru tvíhjóla og aðallega handsmíðaðar úr viði.
Hestar voru aðallega notaðir í borgum og á flatlendi til að flytja ýmsan léttan varning, svo sem ávexti, grænmeti og vín.
Stundum voru þær notaðar sem fararskjóti við hátíðleg tækifæri eins og brúðkaup og skrúðgöngur.
Þetta var eins konar
leigubíll
eða
flutningabíll
fyrir forfeður okkar.
Nú er þetta eitt frægasta tákn Sikileyjar í heiminum!
Vagnarnir eru þekktar fyrir að vera þaktar útskurði og skærmáluðum senum úr sikileyskri sögu, riddarasögum og þjóðsögum, auk flókinna rúmfræðilegra mynstra.
Þessar máluðu senur þjónuðu einnig þeim tilgangi að miðla sögulegum upplýsingum til þeirra sem voru ólæsir.
Sikileyski vagninn er framleidd í nokkrum héruðum á Sikiley og hvert þeirra hefur sinn eigin stíl.
Þetta myndband kemur úr færslu sem birt var á Facebook-síðunni okkar
Best Things to Do in Sicily,
samfélagi með meira en 18.000 vinum sem fylgja okkur frá Bandaríkjunum, Kanada, Ástralíu og öðrum löndum um allan heim.
Margir þeirra eru af sikileyskum uppruna og við hjálpum þeim að halda tengslunum við heimaland sikileyskra forfeðra sinna lifandi og sterkum.
Í gegnum árin höfum við unnið að því að breiða út ást á Sikiley og það hefur getið af sér eitt stærsta samfélag Sikileyjarunnenda á jörðinni.
Tákn Sikileyjar
Heimild: Carlo Treviso, Facebook. YouTube.
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Uppfært 14. April 2026. Nýtt Jane Gilvay. Þýdd grein um uppruna og þróun fjárhirðavagna. Skrolla niður!
Bréf til Hestvagnasetursins með handverksfréttum úr USA.
Sendandi: Hansen Wheel & Wagon Shop, Suður-Dakota
Sæll Friðrik Kjartansson.
Nú þegar helgin er gengin í garð langaði okkur að deila með þér nokkrum hápunktum, sögum og fréttum af verkstæðinu.
Hvort sem þú ert að slaka á heima eða að koma þér aftur á strik eftir annasama viku vonum við að þú hafir gaman af þessari innsýn í verkefnin, söguna og handverkið sem veitir okkur innblástur á hverjum degi.
Þegar þú gengur inn um hina fallegu tvískiptu hurð – með opnanlegum glugga og flugnaneti – tekurðu strax eftir bogadreginni hálfhillu sem situr snyrtilega í horninu vinstra megin við þig.
Á sama vegg er rofi fyrir útiljósið staðsettur þannig að hægt er að ná til hans bæði innan úr vagninum og jafnvel af jörðinni fyrir utan.
Glæsileg eikartunna með krana bætir við bæði sveitalegum stíl og hagkvæmni.
Bremsulúgan lokuð
Bremsulúgan opin
Ef þú skoðar hliðarbekkinn vel sérðu litla, næstum falda hurð sem opnast og afhjúpar hefðbundna bremsu.
Þegar stöngin er ekki í notkun er hægt að fjarlægja hana og loka hurðinni til að halda öllu snyrtilegu.
Sætisskápurinn opin
Sætiskápur lokaður
Tveir stór hliðarrými veita aukið geymslupláss.
Svefn- og dvalarsvæðið snýst um drottningarstærð dýnu sem er komið fyrir á sérsmíðuðum ramma.
Í rammanum eru innbyggðar ýmsar snjallar geymslulausnir: tvær litlar skúffur á hvorri hlið, stórar skúffur á hvorum enda með klassískum skálahandföngum og tvöfaldar hurðir undir sem veita aðgang að aftara geymslurýminu.
Útdraganlegt borð með eigin stuðningsfæti er snyrtilega geymt undir rúminu, tilbúið til að draga út þegar komið er að því að elda, vinna eða borða saman.
Fyrir ofan liggur hangandi slá með færanlegum krókum meðfram miðjubitanum sem gerir þér kleift að hengja upp hluti þar sem þér hentar best.
Öðrum megin hangir leðurslíður og hinum megin er rennandi luktarkrókur.
Í hjarta vagnsins stendur glæsileg, fornleg fjögurra hellna viðareldavél, ásamt loftslá og krókum til að halda eldunaráhöldum skipulögðum fyrir ofan eldavélina og skápasvæðið.
Í fallegum búrskáp er hnífahaldari og kryddhilla sem eykur bæði notagildi og sjarma.
Hver er þín uppáhaldsútfærsla eða innréttingarhluti?
Viltu að við deilum nokkrum myndum af útsýninu þegar þessi vagn er kominn á nýja heimilið sitt?
Einsamall fjárhirðir á hásléttum Wyoming vaknar við lyktina af viðarreyk sem liðast úr ofnpípu og jarm sauðfjár rýfur þögnina í óbyggðum.
Hann býr í sex sinnum tólf feta færanlegum búðum: fjárhirðisvagni, upprunalega litla húsinu á hjólum í Wyoming.
Fjárhirðisvagninn, útsjónarsöm frumherjauppfinning og varanlegt tákn um þrautseigju Vestursins, bauð upp á færanlega lausn fyrir lífið á beitilöndunum, allt frá vaxandi sauðfjárrækt seint á 19. öld til nútíma tjald- og lúxusútilegu.
1.69.2722 Fjárhirðavagn; viðgerð og endurgerð lokið af Rawhide Johnson árið 1997. Gjöf frá Quintin Blair-fjölskyldunni.
Uppruni á hásléttunum
Hið harðneskjulega líf fjárhirðisins krafðist færanlegs skjóls og bækistöðvar til að flytja hjarðir yfir afskekkt landsvæði í alls kyns slæmu veðri.
Líf fjárhirðisins, sem einkenndist af einveru, árvekni og tíðum flutningum, krafðist skynsamlegs skjóls fyrir veðri og vindum.
Flestir sagnfræðingar rekja uppruna fjárhirðavagnsins til Rawlins í Wyoming þar sem kanadískur járnsmiður, James Candlish, smíðaði þann fyrsta eftir hugmynd frá vini sínum, George Ferris.
Innan skamms fóru fjárbændur víðs vegar um Wyoming, Montana og Idaho að útbúa fjárhirða sína með fjárhirðavögnum, sem gerði þeim kleift að fylgjast betur með hjörðum sínum og flytja sig árstíðabundið milli sumar- og vetrarhaga.
1.69.2722 Smalavagn; viðgerð og endurgerð lokið af Rawhide Johnson árið 1997. Gjöf frá Quintin Blair-fjölskyldunni.
Smíðað fyrir óbyggðirnar
Snilldin á bak við hönnunina liggur í fyrirferðarlitlu og einföldu skipulagi, sambærilegu við nútíma
teardrop
hjólhýsi.
Fyrstu vagnarnir voru með undirvagn úr viði, Studebaker-hjólabúnaði og viðarhjólum.
Í notalegri innréttingunni var lítið rúm, viðareldavél, geymsluskúffur og niðurfellanlegt borð.
Eins og sagnfræðingurinn Nancy Weidel bendir á í bókinni Sheep Wagon: Home on the Range, er hvert rými nýtt
með nýjungum eins og krókum til að hengja upp föt eða kúrekabúnað.
Engir tveir vagnar voru nákvæmlega eins.
Þessi landnemagerð af Airstream-hjólhýsinu var með tvískiptri hurð til loftræstingar og bogadregnu strigaþaki sem síðar vék fyrir tini til að auka endingu og hlýju.
Menning á faraldsfæti
Eftir því sem sauðfjárrækt breiddist út um vestrið jókst eftirspurn eftir faglærðu vinnuafli til að sinna bæði hjörðunum og hinum nýstárlegu vögnum.
Basknesku innflytjendurnir, einn af áhrifamestu innflytjendahópunum sem mótuðu sauðfjárrækt í vesturríkjum Bandaríkjanna, komu frá Pýreneafjöllunum á Norður-Spáni og í Suður-Frakklandi.
Þar sem búgarðseigendur þurftu áreiðanlegt vinnuafl pössuðu Baskarnir vel við ímynd sauðfjárhirðisins: vinnusamir og úrræðagóðir.
Sumir Baskar komu einnig frá hirðingjasamfélögum í Evrópu og höfðu þekkingu sína með sér.
Basknesku hirðarnir, sem voru skilvirkir og sjálfbjarga, hjálpuðu til við að betrumbæta hvernig búgarðseigendur stjórnuðu og útveguðu sauðfjárvagna, um leið og þeir gáfu tungumál sitt og siði áfram til næstu kynslóða.
Að sögn Nancy Weidel nutu baskneskir hirðar svo mikillar virðingar að orðið
Baski
varð að lokum samheiti yfir
sauðfjárhirði.
Árlegir viðburðir eins og Þjóðhátíð Baska í Buffalo í Wyoming fagna gríðarlegu og varanlegu framlagi Baska til sauðfjárræktar.
Fjárhirðirinn Jack Scott spilar á gítar í vagni með hundi, um 1930. Ljósmynd eftir Charles J. Belden; glerplötunegatíva. MS 3 Charles Belden Collection. PN. 67.370 (smáatriði).
Landamerkjastríð
Þótt baskneskir fjárhirðar hafi mótað sauðfjárræktina með erfiði og sjálfsbjargarviðleitni leiddi hraður vöxtur sauðfjárbúskapar almennt til beinna átaka við rótgróna nautgriparæktendur.
Hinar víðáttumiklu sléttur Bandaríkjanna virtust endalausar og stór landsvæði voru enn óbyggð.
Þrátt fyrir það blossaði upp spenna milli fjárhirða og nautgriparæktenda, sérstaklega í Wyoming þar sem fjárhirðar ráku hjarðir sínar á beit.
Sam Hanna, aðstoðarsafnstjóri Buffalo Bill-safnsins, segir:
William F. ‚Buffalo Bill‘ Cody lýsti þessu í bréfi frá 1903 til yfirmanns landmælingaskrifstofunnar og fyrrverandi ríkisstjóra Wyoming, William A. Richards, þar sem hann bað hann um að gera eitthvað í sauðfjárbeit á Cody-svæðinu.
Hann skrifaði að dýrin myndu ‚eyðileggja landið‘ og að aðeins tvær hjarðir gætu ‚gert Norður- og Suður-árgöngin ofan við Cody að auðn.
Deilurnar snerust um aðgang að beitilöndum almennings.
Nautgriparæktendur, sem höfðu ráðið yfir opnum beitilöndum í áratugi, töldu landið sitt vegna hefðar og venju.
Síðan komu fjárhirðarnir, sem nautgriparæktendur sökuðu um ofbeit, mengun vatnsbóla og að eyðileggja landið með hvössum klaufum sauðfjárins.
Þessi spenna kveikti röð beitilandastríða um allt vestrið sem oft urðu ofbeldisfull og brutu niður rómantíska ímynd hins
friðsæla
opna beitilands.
Einn dramatískasti og mannskæðasti atburðurinn átti sér stað í Spring Creek-árásinni árið 1909, þegar sjö nautgriparæktendur réðust á fjárbúðir nálægt Ten Sleep í Wyoming.
Þeir drápu þrjá fjárhirða og eyddu vögnum og búfé.
Í sögulegum réttarhöldum voru fimm árásarmenn sakfelldir – fyrsta ákæran sem náði fram að ganga gegn árásarmönnum á fjárhirða í Wyoming.
Sagnfræðingurinn John W. Davis frá Worland útskýrir:
Sakfellingarnar í Spring Creek-árásinni bundu enda á ofbeldið sem beitt var gegn fjármönnum í Wyoming. Eftir 1909 urðu aðeins tvær minniháttar árásir í öllu fylkinu og enginn slasaðist í hvorugri þeirra.
Frá nauðsyn til nostalgíu
Ofbeldið í sauðfjárstríðunum dvínaði með tímanum en mesta umbreyting greinarinnar varð vegna framfara.
Eftir seinni heimsstyrjöldina mótuðu ný tækni og efnahagslegar breytingar sauðfjárbúskapinn.
Fjórhjóladrifnir vörubílar komu í stað hesta og vagna og betri girðingar drógu úr þörfinni fyrir langvarandi smölun á opnum beitilöndum.
Um 1960 var fjárvagninn orðinn minjar um liðna tíð.
Á hjólum inn í 21. öldina
Þótt tímabil fjárvagna sé löngu liðið hefur nýr sess sprottið upp: endurgerð og endurnýting þessara sögulegu vagna sem hagnýtra afþreyingarhúsa.
Margir eru nú útbúnir með vönduðum innréttingum og öllum nútímaþægindum húsbíls.
Í dag flykkjast borgarbúar vestur í leit að upplifun af
opnum beitilöndum
og lúxusútgáfa fjárvagnsins veitir einmitt það.
Eitt slíkt dæmi er K3 Guest Ranch í Cody, sem býður upp á fullkomlega endurnýjaðan fjárvagn frá 1897 frá Worland í Wyoming sem einstakan gistimöguleika.
Eigandinn Jerry Kincaid segir að
innviðir vagnsins haldi upprunalegri hönnun fjárhirðavagns frá 19. öld, en með nokkrum endurbótum fyrir gesti, svo sem þægilegu rúmi, loftkælingu, hita og rennandi vatni.
Arfleifð á hjólum
Endurbætur færs handverksfólks á borð við Rawhide Johnson í Cody gegna mikilvægu hlutverki í að varðveita arfleifð villta vestursins fyrir komandi kynslóðir.
Johnson gerði upp smalavagninn sem nú er til sýnis í Center of the West.
Sá vagn veitti eitt sinn smölum frá Two Dot-búgarðinum nálægt Cody, en hann er frá árinu 1910.
Verk hans umbreytti minjum frá upphafi 20. aldar í landbúnaðarminnisvarða um horfinn lífsstíl.
Á verkstæði Johnsons við Meeteetse-hraðbrautina í Cody má finna fagmannlega endurgerða smalavagna (og póstvagna) sem eru smíðaðir til að heiðra mikilvægan grip úr sögu villta vestursins.
Smalavagnar eru kannski ekki eins áberandi á fjallstindum og í dölum vestursins og þeir voru eitt sinn, en arfleifð þeirra lifir áfram á söfnum og í endurnýjuðum fjallakofum eins og K3 Guest Ranch.
Þegar þessi litlu hús á hjólum fá nýjan tilgang á okkar tímum varðveita þau lífshætti sem mótuðu villta vestrið og minna okkur á harðgeran landnemalífsstíl sem einkennir Wyoming.
Stofnendur bæjarins voru frændfólk Winston Churchill, fyrrverandi forsetaráðherra Bretlands.
Jerome, Arizona, um 1900, ævintýralega staðsett í hlíðum Kleópötrufjalls.
Seint á 19. öld leiddi uppgötvun á auðugri koparnámuæð í Kleópötrufjalli til stofnunar Jerome, námuþorps sem samlagaði sig við bratta landslagið í miðju Arizona.
Bærinn var nefndur eftir Eugene Murray Jerome, fjárfesti frá New York og einum af fyrstu fjármögnunaraðilum United Verde Copper Company.
Meðal fyrstu bygginga bæjarins var tveggja hæða hús sem hýsti bæði vínveitingastað og vændishús rekið af litríku konunni Noru „Butter“ Brown.
Raunverulega uppsveiflan hófst 1883 þegar United Verde Copper Company hóf fulla starfsemi.
Náman varð fljótt fjárhagsleg útungunarstöð og skilaði daglegum tekjum á bilinu 1.500 til 2.000 dollara sem var auðæfi á þeim tíma.
Frederick A. Tritle, ríkisstjóri Arizona, átti verulegra hagsmuna að gæta í rekstrinum, sem á nokkrum áratugum skilaði kopar, silfri og gulli að verðmæti yfir milljarð dollara.
Pósthús var stofnað árið 1885 og árið 1890 hafði íbúafjöldinn aukist verulega, með yfir 300 starfsmenn í námunum, bræðsluverunum og flutningaþjónustunni.
Fyrstu áratugir Jerome voru jafn hættulegir og þeir voru hagsælir.
Bærinn öðlaðist frægð sem „syndugasti bær Vestursins“, þekktur fyrir vínveitingastaði sína, spilavíti og vændishús.
Jerome í nútímanum. Aðalstrætið.
Röð eyðileggjandi eldsvoða árin 1894, 1897 og 1898 lagði stóra hluta Jerome í rúst og kostaði nokkur mannslíf.
Þessar hörmungar leiddu til strangari eldvarnarreglna, stofnunar slökkviliðs á staðnum og breytingar yfir í eldþolnari byggingarefni eins og múrsteina og grjót.
Lestarsamgöngur náðu til Jerome árið 1895 í gegnum United Verde & Pacific Railway, sem sveigði sig í gegnum krefjandi landslag til að tengja námubúðirnar við nærliggjandi miðstöðvar.
Flutningaerfiðleikarnir á málmgrýti og birgðum juku aðeins á dulúð þessa fjarlæga gullgrafarabæjar.
Jerome var formlega stofnaður sem bær árið 1899 og varð fljótt fjórði stærsti bær Arizona-svæðisins.
Upphaf fyrri heimsstyrjaldarinnar leiddi til gríðarlegrar eftirspurnar eftir kopar, sem knúði áfram aðra bylgju þenslu.
Innflytjendur frá ýmsum Evrópulöndum: Írlandi, Ítalíu, Þýskalandi, Póllandi og Króatíu, streymdu til Jerome og gerðu það að einu fjölmenningarlegasta samfélagi á svæðinu.
Þótt námuiðnaðurinn hafi að lokum hnignað—koparframleiðslan náði hámarki á þriðja áratugnum og féll skarpt á sjötta áratugnum—neitaði Jerome að hverfa.
Í dag stendur bærinn enn sem sögulegur áfangastaður og líflegt listasamfélag, vitnisburður um arfleifð seiglu, framtaks og endurnýjunar.
Heimild: History Shortcut Facebook
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Færum okkur aftur í tímann með þessu heillandi farartæki úr tré og málmi!
BaronKarl von Drais. Mynd fengin að láni frá: www.cyclinguk.org
Fyrir 208 árum (Þýðing 2025) í Þýskalandi sýndi barón Karl von Drais nýjustu uppfinningu sína: „draisienne“ (handvagninn) sem einnig var þekkt sem „laufmachine“ (hlaupahjólið), „running machine“ (hlaupabrettið) eða „Vélocipède“ (reyðhjól), tveggja hjóla ökutæki án hests sem knúið var áfram af ökumanni þess.
Sheila Hanlon, sagnfræðingur Cycling UK, útskýrir hvers vegna við hefðum ekki nútímareiðhjólið án baróns Karls von Drais
12. júní 1817 safnaðist mannfjöldi saman við bestu götuna í Mannheim í Þýskalandi til að horfa á barón Karl von Drais sýna nýjustu uppfinningu sína: „draisienne“, tveggja hjóla ökutæki án hests sem knúið var áfram af ökumanni sínum.
Drais steig á tækið og lagði af stað til Schwetzinger-skiptistöðvarinnar, sem var mikilvægur staður á póstleiðinni.
Innan klukkustundar var hann kominn aftur, eftir að hafa lokið 13-14 kílómetra hringferð á fjórðungi þess tíma sem það tók venjulega.
Tvö hundruð og átta árum síðar heiðrum við Drais og „draisienne“ hans sem mikilvægan áfanga á langri leið nýsköpunar sem leiddi til reiðhjólsins eins og við þekkjum það í dag.
Baron Karl von Drais
Karl Freidrich Christian Ludwig Freiherr Draisvon Sauerbronn (29. apríl 1785 – 10. desember 1851) fæddist í Karlsruhe í Baden og kom úr fjölskyldu áhrifamikilla embættismanna með smávægileg tengsl við konungsfjölskylduna.
Móðir hans var barónessan von Kaltenthal, faðir hans starfaði sem dómari og guðfaðir hans var Karl Freidrich, stórhertogi af Baden.
Drais sýndi áhuga á vísindum og stærðfræði á unga aldri og stundaði skógræktarnám í einkaskóla frænda síns áður en hann sérhæfði sig í stærðfræði, eðlisfræði og byggingarlist við Heidelberg-háskóla.
Með tengslum við stjórnvöld tryggði faðir Drais honum stöðu sem skógarvörður án umdæmis árið 1808, með launuðu leyfi til að þróa uppfinningar sínar.
Drais var afkastamikill uppfinningamaður.
Hann hannaði hljóðritunarkerfi fyrir píanó, tvíundakerfi til að reikna út kvaðratrætur, sjónauka, ritvél og eins konar „leyniskrift“.
Aðaláhugasvið hans var þó ferðamáti án hesta.
Hans-Erhard Lessing, ævisöguritari Drais, setur fram þá tilgátu að þessi áhersla hafi verið viðbrögð við pólitískum og umhverfislegum kreppum.
Evrópa varð fyrir uppskerubresti 1812-15, stríð olli 20 ára röskun, hermenn Napóleons rændu kornhlöður á leið sinni frá Moskvu og kornverð hækkaði gífurlega.
Til að gera illt verra, eins og Mick Hamer heldur fram í „Brimstone and Bicycles“, gaus Tambora-fjallið í Suðaustur-Asíu þann 5. apríl 1815 í einu stærsta eldgosi sem sögur fara af og myndaði öskuský sem kældi hitastig að meðaltali um 3⁰C í Evrópu og Norður-Ameríku.
Árið 1816 varð þekkt sem árið án sumars.
Uppskera brást, Thames-áin fraus, það snjóaði í júlí, matur varð óviðráðanlega dýr, hungursneyð skall á og hestar drápust eða voru étnir.
Á Englandi innblés þetta dapurlega andrúmsloft Mary Shelley til að skrifa Frankenstein og í Þýskalandi leiddi það Karl von Drais til að þróa frumgerð reiðhjólsins.
Hlaupahjól og knapi almennt talinn vera barón Karl von Drais, um 1818. Mynd fengin að láni frá: www.cyclinguk.org
Hestvagnar
Fyrsta mannknúna ökutækið sem Drais hannaði var fjögurra hjóla farþegavagn sem var knúinn áfram af þjóni í aftursætinu sem notaði fótplanka (fótstig) til að snúa öxli þess.
1817 hafði Drais snúið sér að tveggja hjóla farartækjum, mögulega undir áhrifum frá „célérifère“ (hjólabretti), sem var vinsælt fullorðinsleikfang í Frakklandi á tíunda áratug 18. aldar.
„Laufmaschine“ Drais, sem þýðir „hlaupavél“ á íslensku, kölluð „draisine“ á ensku og „draisienne“ á frönsku, samanstóð af tveimur smávöxnum vagnhjólum sem fest voru langsum í línu á viðargrind (afturhjólið í kjölfar framhjólsins).
Hún var með þríhyrningslaga stýrisstöng með armhvílu yfir snúningsstýrishjólinu að framan og bólstraðan hnakk.
Til að knýja tækið áfram hljóp ökumaðurinn með fæturna á jörðinni og sveiflaði þeim á milli skrefa þegar tækið jók hraðann, og náði allt að 8-10 kílómetra hraða á klukkustund.
Til að bremsa togaði ökumaðurinn í band sem stöðvaði afturhjólið.
Drais sá fyrir sér hagnýt not fyrir tæki sitt, svo sem í póstþjónustu, skógrækt eða hernaðarflutningum.
Fjölmiðlar voru fullir af fréttum af uppfinningu Drais. Saunders’ Newsletter birti ítarlega lýsingu á „nýuppfundnu ferðatæki“ í útgáfu sinni 25. september 1817 og útskýrði: „Meginregla uppfinningarinnar er fengin úr skautaíþróttinni og felst í einfaldri hugmynd um að knýja áfram sæti á hjólum með hjálp fótanna.“
„Tækið sem uppfinningamaðurinn hefur búið til samanstendur af sæti á aðeins tveimur, tveggja feta hjólum sem renna hvort á eftir öðru, svo hægt sé að nota hana á gangstéttum.
Til að viðhalda jafnvægi hefur ferðalangurinn fyrir framan sig lítið borð með púða sem er negldur á það, sem hann hvílir handleggina á og fyrir framan það er lítil stöng sem hann heldur á til að stýra ferð sinni.
Tækið vegur 50 pund og hægt var að framleiða traust módel fyrir undir fjórum Karólínum í peningum (Carolines).
Hlaupahjól eða hjólhestur
Í október 1817 gaf Drais út þriggja síðna bækling með hönnunum á laufmaschine (hlaupahjólinu).
Í honum voru tvær myndskreytingar, ein í lit sem sýndi ökumann í gulum einkennisbúningi hraðboða.
Meðal þeirra voru gerðir með 2-4 hjólum og tandem (afturhjól í kjölfar framhjóls).
Viðskiptavinir gátu fjárfest í tilbúnu tæki eða pantað hönnunina og fengið vagnsmið til að smíða hana.
Opinberar gerðir voru staðfestar með númeraplötu sem var greypt með skjaldarmerki von Drais.
Árið eftir gaf Drais út franskan bækling þar sem nafn tækjanna var þýtt sem „vélocipède“ (hjólhestur), og meðal fylgihluta voru regnhlíf, segl og lampi.
Vörulisti fyrir hlaupahjól, 1817, hermaður í gulu. Mynd fengin að láni frá: www.cyclinguk.org
Í kjölfar metsetjandi ferðar sinnar frá Mannheim til Schwetzinger fór Drais í aðra ferð árið 1817 frá Gernsbach til Baden yfir alræmdan 240 metra háan hól.
Lessing skrifar að staðbundinn lögreglumaður hafi tímasett von Drais á 4:00, en hann lauk ferðinni á einni klukkustund og á meðalhraða upp á 4 mílur eða 6,4 kílómetra á klukkustund, sem var helmingi styttri tími en venjulega og vakti aðdáun áhugavísindamanna sem voru viðstaddir.
Hins vegar var þörf á enn tilkomumeira sýningaratriði með tækinu ef Drais ætlaði að laða að sér viðskipti.
Í apríl 1818 skipulagði Drais sýningu á draisienne í Lúxemborgargarðinum í París sem var í umsjón Chasseur, þjóns hans, sem gegndi hlutverki umboðsmanns hans í Frakklandi.
Þúsundir áhorfenda greiddu aðgangseyri til að fá að sjá tækið.
Myndskreytingar af viðburðinum sýna konur í glæsilegum kjólum, vel klædda karlmenn og börn sem raða sér meðfram göngustígum garðsins á meðan draisienne-hjólin þjóta fram hjá.
Fréttir af kynningunni bárust víða. Morning Chronicle frá 10. apríl 1818 sagði í kaflanum „Fréttir frá París“:
„Gríðarlegur fjöldi áhorfenda safnaðist saman í gær á hádegi í Lúxemborg til að vera vitni að tilraunum með Drais (tegund af vagni sem knúinn er áfram af tæknibúnaði án hesta).
Mannfjöldinn var svo mikill að tilraunirnar tókust frekar ófullkomlega. Tækið fór þó hraðar en maður á fullri ferð og ökumennirnir virtust ekki þreyttir.“
Athyglisvert er að sýndur var tandem (Afturhjól fylgir í kjölfar framhjóls orðið úr lýsingu á drátti hesta á vagni) hannaður fyrir kvenkyns farþega. Morning Chronicle heldur áfram: „Um klukkan þrjú birtist kona á Draisienne, undir leiðsögn umboðsmanns barónsins de Drais.“
Viðbrögð almennings og vinsældir
Viðbrögðin við nýju tæki Drais voru blönduð. Liverpool Mercury, 24. apríl 1818, tók bjartsýnt fram að „draisiennar virðast vera hentugar fyrir sveitina og fyrir stuttar ferðir á flestum vegum.
“ Journal de Paris var hins vegar ekki hrifið og greindi frá því að einn ökumaður hefði dottið og gert draisiennuna sína ónothæfa með því að brjóta bolta, og að tækið færi nú hægar en hópur barna.
Samanburður við tréhesta barna var óhjákvæmilegur, sem gerði fólk áhugalausara gagnvart draisiennunni sem tækni fyrir fullorðna.
Drais-hjólið varð skotspónn háðs.
Sagnfræðingurinn David Herlihy skrifar að samtímamaður hafi fordæmandi haldið því fram: „Hr. Drais á þakkir skildar frá skósmiðum, því hann hefur fundið bestu leiðina til að slíta skóm.“
Annar reiðhjólasagnfræðingur, Andrew Ritchie, hefur grafið upp brandara um „Velocipedraniavaporiana“ (gufuknúið reiðhjól) og einkaleyfi fyrir tæki sem fer „14 mílur á 15 dögum“.
Forvitni sigraði og draisínur reyndust vinsælar til aksturs í görðum sumarið 1818.
Umboðsmaður Drais rak leigufyrirtæki í Monceau-garðinum í París og heildarsala var góð.
Akstursbrautir opnuðu jafnvel svo langt í burtu sem í Austurríki.
Draisínu-æðið var þó skammlíft. Holóttir, ójafnir vegir gerðu aksturinn óþægilegan og erfiðan.
Þegar ökumenn leituðu á gangstéttir voru þeir taldir til ama fyrir gangandi vegfarendur.1
Sumar borgir bönnuðu draisínur, þar á meðal Mílanó árið 1818, London og New York árið 1819 og Kalkútta árið 1920.
Innleiðing og útbreiðsla
Drais hafði fundið upp tæki með gríðarlega mikla möguleika.
Staða hans sem opinber starfsmaður í skógrækt og svæðisbundnar takmarkanir á einkaleyfum gerðu honum þó erfitt fyrir að vernda hönnun sína.
Þann 12. janúar 1818 fékk Drais einkaleyfi í Baden, en það gilti ekki utan svæðisins.
Síðar sama ár tryggði Drais sér fimm ára einkaleyfi í Frakklandi, en það gerði lítið til að letja eftirlíkingar. Ólöglegar eftirlíkingar af draisínunni birtust um alla Evrópu.
Gæðahestrinn
Á Englandi nýtti Denis Johnson, vagnasmiður að Longacre 75 í London, sér hönnun Drais með því að tileinka sér hana.
Það er enginn vafi á því að hjólreiðatæki Johnsons var byggt á draisienne.
Til dæmis skrifaði Yorkshire Gazette 15. maí 1819 að „barón von Drais … er uppfinningamaður þessa snjalla tækis … sem nú er kynnt í þessu landi af hr. Johnson.“
Johnson sá líklega módel og teikningar sem voru fluttar frá Evrópu og skráði það fljótt sem einkaleyfi á Englandi áður en einhver annar fékk sömu hugmynd.
ReiðskóliJohnsons fyrir fótgangandi hobbýista, 1819. Mynd fengið að láni frá: www.cyclinguk.org
„Fótgöngufarartækið“ Johnsons, einkaleyfi nr. 4321 frá 22. desember 1818, var endurbætt útgáfa af draisienne.
Hún var léttari, notaði málm í stað viðar þar sem hægt var, var með stærri og stöðugri tréhjól klædd járni, var með þverslá sem var sveigð niður þar sem hnakkurinn sat, var uppréttari og var með stýrisstöng úr málmi.
Hún gat ferðast á 14-16 kílómetra hraða á klukkustund, sem gerði hana að einu hraðskreiðasta farartæki á vegum úti.
Johnson kynnti til sögunnar kvennaútgáfu með lægri grind og glæsiútgáfu sem var handskreytt eftir pöntun.
Reiðskóli var opnaður nálægt verslun hans við Long Acre og keppnir voru skipulagðar.
„Dandy-hesturinn“ eða „hobbýið“, eins og það var kallað, varð vinsælt meðal ungra borgarbúa og enn vinsælla meðal háðfuglanna.
Prentmyndin „Hobbýhestasalinn“ frá 1819, sem geymd er á Breska safninu (hér að neðan) og ber saman kaup á velocipede við mat á hesti, sýnir þennan húmor.
Þótt upprunalega draisiennan hans Drais hafi ef til vill aðeins verið skammvinn tískubóla, varð hönnun hans innblástur fyrir frekari nýsköpun, þar á meðal eftirlíkingar, sem hafði varanleg áhrif. Mynd fengin að láni frá: www.cyclinguk.org
Pólitísk ofsókn gegn Drais og síðustu dagar hans
Drais átti ekki auðvelt líf.
Móðir hans lést þegar hann var 14 ára, starfsferill hans í skógrækt byggðist á áhrifum föður hans og lág laun hans gerðu honum ómögulegt að giftast.
Drais átti í erfiðleikum með að fá einkaleyfi á draisienne-hjóli sínu og náði ekki viðskiptalegum árangri.
Von Drais-fjölskyldan, sem hafði einu sinni flúið franska byltingarherinn, missti orðspor sitt 1819 þegar Drais eldri, háttsettur dómari, neitaði að náða nemanda sem sakaður var um morð á leikritaskáldi sem var andsnúið byltingunni.
Karl von Drais flúði til Brasilíu til að forðast ofsóknir en sneri aftur 1827 þegar faðir hans, sem var flogaveikur, veiktist meira. Faðir hans lést 1830 og þá skrifar Lessing: „Piparsveinninn varð alkóhólisti“.
Á tímum þýsku byltinganna 1848-9 afsalaði Drais sér barónstitlinum og varð „Borgarinn Karl Drais“.
Síðar, þegar prússneskir herir náðu aftur yfirráðum á svæðinu, voru byltingarsinnar annaðhvort teknir af lífi eða vistaðir á geðsjúkrahúsum.
Drais slapp við þessi örlög einungis vegna málaflutninga systur sinnar og frænda.
Drais lifði síðustu ár sín í kyrrþey og fátækt, eftir að eignir hans höfðu verið gerðar upptækar og orðspor hans eyðilagt í kjölfar hinnar misheppnuðu byltingar.
Hann lést allslaus 66 ára gamall þann 10. desember 1851.
Uppfinningar Drais féllu í gleymsku eða voru gerðar lítilfjörlegar af badenskum yfirvöldum sem voru ákafar í að ófrægja pólitíska andstæðinga sína, eins og ævisöguritarar hans greina frá á www.karldrais.de.
Orðstír Drais var ekki endurreistur fyrr en á hjólreiðaöld Viktoríutímabilsins.
Minningarskjöldur var settur upp á húsi hans í Karlsruhe og þýskir hjólreiðamenn sáu til þess að gröf hans væri vernduð.
Tímaritið Graphic greindi frá því 4. maí 1891 að „breskir hjólreiðamenn, sem skulda heilsu sína og ánægju svo mikið hjólum sínum, gætu haft áhuga á að heyra af þeim heiðri sem nýlega var veittur uppfinningamanni reiðhjólsins, baróni Carl von Drais. [sic]… jarðneskar leifar barónsins hafa verið fluttar með mikilli viðhöfn úr vanræktri gröf sinni í hvíldarstað á nýja kirkjugarðinum, þar sem hjólreiðamenn föðurlandsins munu reisa glæsilegt minnismerki.“
Niðurstaða
Viðeigandi minnisvarði um Drais hefur síðan verið reistur í kirkjugarðinum í Karlsruhe.
Frímerki, Google Doodle og þýsk 20 evru mynt frá árinu 2017 hafa einnig verið gefin út honum til heiðurs.
Þótt draisiennan hafi ekki verið stighjól eins og við þekkjum í dag, markaði hún mikilvægt skref í þróun reiðhjóla.
Tveimur öldum eftir að draisiennan kom fyrst fram á sjónarsviðið er réttmætt að líta til baka á arfleifð Karls Von Drais og lýsa honum sem föður reiðhjólsins.
Dr. Sheila Hanlon er sagnfræðingur Cycling UK. Hún mun kanna ríkulega hjólreiðasögu okkar, bæði í fortíð og nútíð, í áframhaldandi greinaröð í sögukafla vefsíðu Cycling
Reiðhjól, Lúxemborgargarðurinn, Gentry útgáfan, 1818. Mynd fengin að láni frá: www.cyclinguk.org
Égvissiþetta ekki þegarégvaknaði í morgunað Hansom hefðikomiðmeðaðragerðafvagni, ensvona er það, lesameiraogmeiraogmaðurlærirmeiraogmeira; einfalt, ekki satt.
Ekki finnégmyndafþessumvagnisvoégséviss um að um réttamyndséaðræða, enég held áframaðleitaog set inn myndefégrekst á hana.
Clark an Aberdeen vagnasmiðurhannaði 1885 fjögrahjóla Hansom.
Þessivagnhafðiákveðnayfirburði:
Yfirbyggingin var í laginueinsogvenjulegur Hansom meðkúsk– sætið fest aftan á vagninnen var snúiðvið á undirvagninum, svokúskurinn sat yfirhestunum á meðanfarþegarnirsnéruaftur.
Þessi Hansom gat veriðnotaðuropinneðalokaður.
Yfirbyggingunni gat veriðsnúiðviðtilaðuppfyllaþað. Aðeinsfáeinfarartækiafþessarigerðrúlluðu London á stuttutímabilienalmenningilíkaðivíst ekki þesskonarfarartækiogsíðanhafaþeirhorfiðgjörsamlega.
Heimildir: Modern Carriages 1905 bls 3
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
