Tag: 3000

2002 afhjúpuðu fornleifafræðingar elsta þekkta tréhjól í heimi í mýrlendi 20 kílómetra suður af Ljubljana, höfuðborg Slóveníu, sem nær yfir 5.100 til 5.350 ár aftur í tímann.

Hjólið var uppgötvað af hópi slóvenskra fornleifafræðinga frá fornleifafræðistofnun Ljubljana, sem er hluti af rannsóknarmiðstöð slóvensku Vísinda- og listaakademíunnar, undir leiðsögn Anton Velušček.

Fornleifasvæðið

Leifar staurabyggða fundust í Ljubljansko barje (Ljubljana-mýrinni) strax árið 1875.

Frá 2011 hefur svæðið verið á heimsminjaskrá UNESCO sem dæmi um forsögulegar staurabyggðir í kringum Alpana, sérstakt form íbúða á svæðum með vötnum og mýrum.

Fornleifafræðingar á uppgraftarsvæðinu fundu yfir þúsund staura í árfarvegi Iška-árinnar, nálægt Ig.

Þeir endurgerðu íbúðir sem voru 3,5 sinnum 7 metrar að stærð og með um 2 til 3 metra millibili.

Greining á staurunum leiddi í ljós að íbúðirnar voru lagfærðar á hverju ári og að byggja þurfti nýtt hús á sama stað á aðeins 10 til 20 ára fresti.

Þetta forna hjól varðveittist í blautri jörðu, ekki endilega á mannvænasta staðnum í dag, Ljubljana-mýrarnar voru í raun nokkuð lífvænlegar fyrir fimm þúsund árum.

Upprunalega voru hjólið og eikaröxullinn hluti af uxavagni smíður úr aski og eik og snérist öxullinn með hjólunum.

Samsetningin var svo endingargóð að hún var staðall fyrir evrópska hjólasmiði fram í byrjun 20. aldar.

Ummál hjólsins er 72 sentímetrar.

Spurningunni um hver fann upp hjólið er enn ósvarað, þrátt fyrir vísbendingar sem benda til þess að það hafi komið fram sjálfstætt á mörgum svæðum.

Þó að sérstakir uppfinningamenn eða -maður séu ekki þekktir virðist þróun hjólsins ekki vera ein bylting heldur smám saman uppsöfnun þekkingar, færni og aðlögunar með tímanum.

Í mýrunum bjó nýaldarfólk sem var mjög hæft í að byggja hús á trésúlum í blautri jörðinni.

Fyrir 6000 árum þykir sannað að fólk hafi búið þar og kannski notaði það litla handvagna til að flytja uppskeruna milli staða ásamt því að koma upp verslunarleiðum.

Upprunalega voru hjólið og eikaröxullinn hluti af uxavagni smíðuð úr aski og eik og snérist öxullinn.

Samsetningin var svo endingargóð að hún var staðall fyrir evrópska hjólasmiði fram í byrjun 20. aldar.

Ummál hjólsins er 72 sentímetrar.

Spurningunni um hver fann upp hjólið er enn ósvarað, þrátt fyrir vísbendingar sem benda til þess að það hafi komið fram sjálfstætt á mörgum svæðum.

Þó að sérstakir uppfinningamenn eða -maður séu ekki þekktir virðist þróun hjólsins ekki vera ein bylting heldur smám saman uppsöfnun þekkingar, færni og aðlögunar með tímanum.

Á mýrunum bjó nýaldarfólk sem var mjög hæft í að byggja hús á trésúlum í blautri jörðinni.

Fyrir 6000 árum þykir sannað að fólk hafi búið þar og kannski notaði það litla handvagna til að flytja uppskeruna milli staða ásamt því að koma upp verslunarleiðum.

Mismunandi menningarheimar mótuðu hjólið til að mæta einstökum þörfum þeirra og skapa sérstaka hönnun og notkun sem þróaðist hver í sínu lagi, hver nýsköpun út af fyrir sig.

Næsta stóra nýjungin sem leit dagsins ljós var þegar Egyptar tóku heiðurinn og þróuðu pílárahjól fyrir um 4 þúsund árum.

Fyrsta bandaríska einkaleyfið á hjólinu kom árið 1791, fljótlega eftir að einkaleyfislögin voru samþykkt í Bandaríkjunum.

Hjólið og öxulinn er hægt er að sjá og upplifa í Borgarsafni Ljubljana ókeypis.