Í dag hélt flutningur vagnanna áfram og tveir til viðbótar voru fluttir frá Konunglegu reiðhöllinni yfir í Þjóðvagnasafnið.
Þessi aðgerð, sem stendur yfir til 18. október, er hluti af flutningi átta
þjóðargersema
og yfir 170 gripa úr safneign Konunglegu reiðhallarinnar, sem hefur verið lokuð almenningi frá 29. september vegna endurbóta og viðgerða á vegum PRR1.
Þessi flókna aðgerð er í umsjón Þjóðvagnasafnsins og José de Figueiredo-rannsóknarstofunnar og í henni taka þátt sérhæfð teymi í varðveislu og viðgerðum, auk samstarfs við Eventart, EXPM, GNR og PSP, sem tryggir fyrirmyndarflutning og varðveislu þessarar einstöku menningararfleifðar.
Eina eintak sinnar tegundar frá víkingatímabilinu!
Skrifað af Nina Kristiansen fréttamanni. Útg. 18. mars 2004. – 04:30
Vagninn fannst í víkingagröf eftir 1.000 ár í leir og mold. (Mynd: Kirsten Jensen Helgeland / Menningarsögusafn / Háskólinn í Ósló)
Síðan 1904 hefur allt verið skráð með bestu fáanlegu tækni!
Sænski fornleifafræðingurinn Gabriel Gustafson leiddi uppgröftinn á Oseberg-skipinu.
Hann hélt dagbók um skipið og hlutina.
Þar hefur hann áhyggjur af þeirri ábyrgð sem hann hefur tekið á sig og af því að rífast við landeigandann.
Gústafson og aðstoðarmaður hans skráðu og teiknuðu það sem þeir fundu: tréstykki, prik, bein, reipi og málm.
Allt var hulið drullu. Mest af því var í þúsund stykkjum. Viðurinn var mjúkur og brothættur.
Mikilvægt var að skrá hlutina nákvæmlega hvar þeir fundust.
Fornleifafræðingarnir voru ekki vissir um að allt myndi lifa af ferðina til höfuðborgar Noregs, Ósló.
Þeir skráðu hvaða hlutar þeir töldu tilheyra hvaða hlutum, stærðir, skreytingar og viðartegund. Þeir gerðu líka skissur.
4. september 1904 fundu þeir hjól, stokka og hluta sem þeir gerðu sér ljóst að tilheyrðu vagni.
Einhver teiknaði með hraða skissu af undirvagninum. Þetta gæti verið fyrsta skjalið um Oseberg-vagninn.
Frá 2. september 1904 uppgröftur. Gustafson teiknaði einnig mun nákvæmari skissur af vagninum. (Mynd: Menningarsögusafn / Háskólinn í Ósló)
Hvað er Osberg-fundurinn?
Oseberg-fundurinn er ef til vill stórkostlegasta víkingaskipsuppgötvunin sem nokkurn tíma verður grafin upp, sagði Hanne Lovise Aannestad fornleifafræðingur í þessari grein.
Það var grafið upp árið 1904 fyrir utan Tønsberg
fundurinn voru flutt til höfuðborgar Noregs, Osló.
Í víkingagröfinni voru beinagrindur af tveimur konum, rúm, verðmæti og vefnaðarvara. ÞessiBúddafata fannst í frábæru ástandi.
Upplýsingar um grunnmynd fyrir stefni Osebergskipsins, þar sem vagninn fannst. (Myndskreyting úr Oseberg-fundnum, bindi 1 / Menningarsögusafnið / Háskólinn í Ósló)
Sá eini sinnar tegundar
Oseberg-vagninn er eini vagninn frá víkingaöld sem fundist hefur í Noregi.
Hann var ekki nýr þegar hann var settur í gröfina árið 834 en var gerður fyrir árið 800.
Vagninn er úr beyk og eik og er um tveir metrar á lengd og einn metri á breidd.
Vagninn, sem situr lauslega á undirvagninum, er skreyttur með hausum manna og fólki sem berst við snáka og furðudýr.
Teikningar úr uppgreftrinum voru endurunnar og birtar í tveimur stórum bindum um Oseberg-fundinn.
Tveir listamenn voru einnig fengnir til uppgraftarins þar sem enn voru leifar af málningu á sumum hlutunum.
Þeir bjuggu til teikningar og vatnslitamyndir af skreyttum rúmstokkum, kerum og fígúrum.
Þetta reyndist skynsamleg ákvörðun. Reynt var að bjarga gömlu málningunni en hún lifði ekki við að varðveita viðinn.
En það var dýrt að ráða listamenn,
segir Bjarte Aarseth, yfirverkfræðingur við Menningarsögusafnið við háskólann í Ósló.
Það var jafn dýrt að taka myndir árið 1904.
Allur Oseberg-vagninn hefur nú verið skannaður en skránum hefur verið lýst og afritað á margan annan hátt frá 1904 til dagsins í dag. Hér eru nokkrar þeirra:
Yfirbygging vagnsins hvílir á bekkur sem enda í höfði karlmanna. Fornleifafræðingarnir telja að þeir séu skrautlegir, eða kunni að hafa varið gegn illum öflum. (Mynd: Kirsten Jensen Helgeland / Menningarsögusafn / Háskólinn í Ósló)
Á rúmstaurunum voru málaðar skreytingar þegar þær fundust, hér eftirmyndaðar af listamanninum á staðnum. (Vatnslitamynd eftir Ola Geelmuyden / Menningarsögusafnið / Háskólinn í Ósló)
Gerði það beinna og flottara
Þegar búið var að grafa upp öll stykki skipsins, vagna, sleða, ker, rúm, fötur og allt annað, enduðu þeir að lokum í söfnun norskra forngripa í Ósló.
Þá var hafist handa við að leysa þá stóru þraut að koma réttum hlutum á réttan stað.
Og gamli viðurinn var endurnýjaður.
Það tók nokkur ár en á endanum var vagninum púslað saman aftur.
Teiknari á safninu bjó til teikningu sem sýnir hlutana bæði í sitthvoru lagi og þegar þeir eru settir saman.
Þessi teikning táknar hugsjónamynd. Búið er að leiðrétta villur og galla á vagninum,
segir Aarseth.
Sem dæmi má nefna að hluti af grindinni er eldri en restin af vagninum.
Það passaði ekki alveg inn á meðan hitt passaði fullkomlega.
Á teikningunni eru bolirnir nákvæmlega eins.
„Kvarðinn sem notaður er er líka mjög grófur,“ segir hann.
Þetta hefur verið vandamál fyrir fólk sem hefur reynt að endurskapa vagninn.
„Margir hafa búið til afrit af vagninum, þar á
meðal fólk í Wisconsin, Minnesota og Washington.
Þeir hafa notað vagninn í skrúðgöngur en líta oft undarlega út,
segir Aarseth.
Margir hafa búið til afrit af vagninum, þar á meðal fólk í Wisconsin, Minnesota og Washington. Þeir hafa notað vagninn í skrúðgöngur en líta oft undarlega út,
segir Aarseth.
Að lokum var vagninn skjalfestur í gegnum svart-hvítar ljósmyndir.
Myndirnar sýna smáatriði og hvernig vagninn er settur saman.
Hins vegar kemur ríkur ljómi viðarins ekki í gegn, né öll smáatriðin.
Maðurinn í miðjunni er tilbúinn að slá manninn á hestbak en er stöðvaður af konunni til vinstri. Brjóstið á manninum er með skrauti sem ekki hefur fundist áður. (Mynd: Kirsten Jensen Helgeland / Menningarsögusafn / Háskólinn í Ósló)
Búið til afrit
Til að draga fram tákn, mynstur og fígúrur notaði safnið einnig aðra aðferð:
Þeir tóku litla pappírsbúta, eins og gamaldags kalkpappír, sem þeir vættu og settu yfir ýmsa hluti. Þeir fjarlægðu þá pappírinn og teiknuðu mynstrið sem var eftir.
Vandamálið var að pappírinn festist við viðinn,
segir Aarseth.
Strax árið 1906 voru tréskurðarmenn fengnir til að gera afrit af hlutunum í gröfinni.
Þær voru eins konar öryggisráðstöfun ef ske kynni að frumritunum yrðu eytt.
Bjarte Aarseth var ráðinn lærlingur á tréskurðarverkstæðið árið 1983.
Hann var meðal annars í þrjú ár við útskera eintak af Oseberg-vagninum.
Þeir eru afrit
,segir hann. Og nú hafa ljósmyndir sífellt betri upplausn. Fyrir neðan er hornið á vagninum.
Þetta er hluti af mynd í hárri upplausn. Hægt er að sjá og stækka myndina sjálfa hér.
Eins brothætt og hrökkbrauð
Að lokum kom í ljós að aðferðirnar sem notaðar voru til að varðveita viðinn 80 árum áður höfðu alvarlegar aukaverkanir.
Skipið og hlutirnir höfðu legið í blautum bláleir í 1.000 ár.
Þegar blautur viðurinn leit dagsins ljós árið 1904 varð Gabriel Gustafson að koma í veg fyrir að hann þornaði.
Hann geymdi hlutina í vatni á meðan hann ráðfærði sig við önnur söfn og gerði tilraunir sjálfur.
Gústafsson kaus að baða viðinn í efnasambandi sem kallast alum.
Það var kannski besti kosturinn árið 1904, en það varð til þess að gömlu hlutirnir voru látnir draga í sig fituniðurbrjótandi sýru1. Innan fárra áratuga varð viðurinn stökkur eins og hrökkbrauð.
2013 byrjaði Bjarne Aarseth að mæla hlutina með þrívíddarskanna, sértækri myndavél og tölvu.
Á þeim tíma varð enn mikilvægara að skrásetja hvern einasta sentímetra af greftrunarfundinum mikla, ef til þess kæmi að þeir myndu molna í burtu og glatast að eilífu.
Þessi tegund af skönnun gengur ekki hratt. Litlir límmiðar, stikur og krossar eru settir utan um eða á hlutinn til að gefa nákvæmar mælingar. Myndavélin tekur myndir með upplausn niður í hundraðasta úr millimetra.
Ef þú ýmyndar þér fermetra af millimetrum, þá mun það fá 1.900 punkta. Oft jafnvel meira,
segir hann.
Nákvæmar mælingar
Vísindamenn hafa nú fengið nákvæmar mælingar sem gera þeim kleift að fylgjast með breytingum á viðnum.
Myndavélin og skanninn skemma ekki viðkvæma hluti.
Nákvæmar mælingar eru líka mjög mikilvægar fyrir þá sem búa til nýju sýningarnar,
segir Aarseth.
Hann hefur lokið við að skanna Oseberg-vagninn. Hægt er að stækka allar upplýsingar svo áhorfendur geti skoðað minnstu smáatriði.
Myndbandið hér að neðan sýnir undirvagn vagnsins sem er settur saman stykki fyrir stykki – alveg eins og upprunalega.
Kveikt og slökkt er á litunum til að sýna ferlið.
Myndband eftir Bjarte Aarseth, Menningarsögusafnið, Oslóarháskóla
Aarseth er mjög hrifinn af tækni Víkinga.
Hver hluti hjólsins er gerður úr hentugustu viðartegundinni.
Beykið í félögunum2 var bleytt í vatni áður en eikarpílárum, sem voru þurrir, var bætt við. Þetta minnkar brúnina í kringum píláranna.
Félagarnir, pílárarnir og nafið eru læst saman sem
Eitt stykki, sem er ótrúlega sterkt,
segir Aarseth.
Þeir völdu besta viðinn og meðhöndluðu hann þannig að hlutarnir passuðu óaðfinnanlega saman án þess að þurfa hnoð eða nagla.
Þetta er hátækni. Það er greinilegt að þeir kunnu þetta handverk,
segirAarseth.
Skraut eða til nota?
Fornleifafræðingar komust fljótt að því að vagninn var eingöngu til skrauts.
Í þriggja binda bókinni um Oseberg-fundinn segir að vagninn henti ekki til að ferðast langar leiðir.
Enn fremur voru engir vegir á þeim tíma.
Það var annaðhvort helgivagn til að bera guðamyndir eða vagn sem drottningin notaði til að sýna sig fyrir fólki á trúarhátíðum, samkvæmt bókinni.
Ein af þeim rökum sem notuð eru til að styðja þá hugmynd að vagninn hafi ekki verið til daglegra nota er að hann geti ekki beygt.
En Aarseth er ekki sammála.
Hann hefur sett hlutina saman stafrænt og telur að hann hafi örugglega verið bæði ökufær og gæti beygt.
Hann er ekki sá eini. Svipaður vagn fannst í sænskri gröf og telja fornleifafræðingar að hann hafi verið í notkun þar.
Auðvelt var að færa vagninn um borð í bát.
Í bókinni På hjul i Norge (Á hjólum í Noregi) frá 1971 er Oseberg-vagninn talinn elsti farartæki Noregs. Höfundarnir, einn þeirra er byggingarverkfræðingur og forstöðumaður Vísinda- og tæknisafns Noregs, töldu að vagninn gæti farið margar leiðir í Noregi.
Bjarte Aarseth var snemma að tileinka sér aðferð þrívíddarskönnunar með skipulögðu ljósi og er nú leitað til hennar þegar aðrir í menningarsögugeiranum eru að fara að vinna með brothætta hluti og erfiða fleti. (Mynd: Nina Kristiansen)
Óþekkt tákn
Skannaði Oseberg-vagninn gerir okkur kleift að ákvarða hver hefur rétt fyrir sér.
Við getum endurbyggt með því að nota nákvæmar mælingar eða einfaldlega þrívíddarprentað litla eftirmynd.
Fólk getur prentað út hlutana og sett þá saman í heilan vagn,
segir Aarseth.
Skannanir í mjög mikilli upplausn sýna einnig ný smáatriði í skreytingunum.
Nýlega fann Aarseth skraut á bringu útskorins manns á vagnyfirbyggingunni.
Ég hringdi í húsvörð og spurði hvort hann hefði séð að maðurinn væri með tákn á brjósti sér.
En hann hafði aldrei tekið eftir því áður
,segir hann.
Þrívíddarskönnun býður upp á ný tækifæri fyrir vísindamenn og almenning.
Nýja víkingaaldarsafnið verður opnað eftir tvö ár; það er nú lokað vegna endurbóta.
Fyrir þá sem búa of langt í burtu eða vilja kafa ofan í öll smáatriði hefur skönnun gert skipið og hlutina aðgengilegri.
Aarseth sjálfur hefur búið til andlitsgrímu.
Hann þrívíddarprentaði eitt af mörgum andlitum úr Oseberg-fundnum og skar út stóra útgáfu úr tré.
Bjarne Aarseth notaði neðsta andlitið á viðarbútnum til vinstri til að skera út andlitsstærð grímu. (Mynd: Nina Kristiansen)
Heimildir: Was the Oseberg Viking wagon drivable? New methods are constantly uncovering new details about Norway’s oldest vehicle
Skráði: Friðrik Kjartansson
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Miðeind)
Yfirlestur: malfridur.is (Miðeind)
litlaust beiskt efnasamband sem er vökvað tvöfalt súlfat úr áli og kalíum, notað í lausn til lækninga og í litun og sútun. Niðurbrot fitusýra er ferlið þar sem fitusýrur eru brotnar niður í umbrotsefni þeirra og mynda á endanum asetýl-CoA, inngangssameindina fyrir sítrónusýruhringinn, aðalorkugjafa lifandi lífvera, þar á meðal baktería og dýra. Þegar það er notað sem bræðsluefni (bindiefni) í litun, festir það litarefni við bómull og önnur efni, sem gerir litarefnið óleysanlegt. Alum er einnig notað í súrsun, í lyftiduft, í slökkvitæki og sem astringent efni í læknisfræði ↩︎
Ysta hring hjólsins (hjólbarðanum) er skipt niður í nokkra hluta sem heita hver fyrir sig: „Félagi.“. ↩︎
Eftir Marshall Trimble | 6 desember, 2021 | True West Blog
Uppfært 28. mars 2026.
Murphy wagon
Vagnalestir hófu fyrst að stefna vestur í byrjun 1820 með opnun Santa Fe-slóðarinnar frá St Louis.
Hins vegar áttu brottfluttar lestir til Oregon og Kaliforníu uppruna sinn um miðjan 1840.
Það náði hámarki á 1850 eftir gullæðið í Kaliforníu.
Borgarastyrjöldin kom og fljótlega eftir að henni lauk var járnbrautinni yfir meginlandið lokið.
Enn voru nokkrar brottfluttar vagnalestar, aðrar millilandalínur voru kláraðar á næstu árum en flestir nýliðarnir komu með járnbrautum.
Þetta kom allt saman við samþykkt lög um heimabyggð árið 1862 sem áttu að hvetja til fólksflutninga vestur á bóginn.
Það var mikil löngun hjá fólki sem starfaði í myllunum í fjölmennum austurborgum og
nýir innflytjendur að eiga sitt eigið land og Homestead-lögin leyfðu þeim að skrá sig og setjast að á 160 hektara landi.
Ef þeir lifa á því í fimm ár, borgaði lítið gjald og þeir myndu fá eignarrétt á því.
Annaðhvort þyrftir þú að vera ríkisborgari eða vinna að því að verða það.
Union Pacific og Burlington Northern áttu um 16% hlut í Nebraska.
Fyrirtækin höfðu fengið stóra landstyrki svo þau réðu til sín fjölda fólks frá Bandaríkjunum og Evrópu til að fara vestur með járnbrautum og kaupa land af þeim.
Landnemi gæti keypt land fyrir $15 umsóknargjald en landnemar sem kaupa af járnbrautum gætu borgað $800 fyrir 160 hektara.
Járnbrautirnar höfðu meira að vinna svo þær auglýstu.
Þeir studdu umbótaáætlanir í landbúnaði sem myndu hjálpa bændum að ná árangri.
Þetta myndi skapa meiri þörf fyrir flutningaþjónustu.
Því meira sem bændum tókst, þeim mun betur tókst teinum.
Árið 1876 voru ellefu járnbrautir í Nebraska. Sumum brottfluttum dafnaði vel á meðan aðrir komust á land ónýtt til búskapar.
Þetta er áhugaverður og tiltölulega óþekktur hluti vestrænnar sögu.
Heimild: True West Magazine -blogg.
Hvernig var lífið í vagnalest á leið vestur?
Deborah Lynn Blumberg
Deborah Lynn Blumberg er rithöfundur og ritstjóri búsett í Maryland og forseti Washington D.C.-deildar Bandaríska félags blaðamanna og höfunda. Verk hennar hafa birst í ritum á borð við The Washington Post, The Wall Street Journal og MarketWatch. Hún safnar munum úr fyrrum stórverslun í New York-borg sem fjölskylda hennar átti, Gertz. Finndu hana á deborahlynnblumberg.com
Útgefið: 15. október 2025. Síðast uppfært: 16. október 2025.
Karlar höfðu tilhneigingu til að skrifa um reynslu sína af Oregon-slóðinni og öðrum ferðaleiðum vestur á bóginn sem ævintýri lífs síns. Konur, ekki svo mikið.
Fyrir farandfólk á 19. öld sem ferðaðist vestur yfir Ameríku í vagnlestum reyndi hver míla á líkama og sál.
Heimildarmynd frá 25. september 2025. um Oregon slóðina
Samantekt um heimildarmyndbandið
Heimildarmynd um Oregon-slóðina
Heimildarmyndin „American Traditions: The Oregon Trail“ fjallar um sögu Oregon-slóðarinnar, sem var lífæð fyrir þúsundir landnema á leið vestur í leit að nýjum tækifærum.
Efni myndarinnar
Myndin lýsir þeim miklu erfiðleikum sem landnemarnir stóðu frammi fyrir á ferð sinni, sem spannaði tvær aldir. Með viðtölum við sérfræðinga og persónulegum frásögnum er sýnt frá eftirfarandi áskorunum:
Ferðalög yfir hættuleg svæði, allt frá sléttunum miklu (Great Plains) til Klettafjalla (Rocky Mountains).
Erfið veðurskilyrði.
Skortur á auðlindum.
Sjúkdómar.
Ár sem þurfti að komast yfir.
Myndin fjallar ekki aðeins um líkamlega ferð heldur einnig um mannlegu sögurnar af von, fórnum og samfélagi sem einkenndu þessa miklu fólksflutninga. Hún kannar hvernig leit landnemanna að betra lífi endurmótaði bandarískt landslag og skildi eftir sig arfleifð sem heldur áfram að veita kynslóðum innblástur.
Tilgangur
Markmið myndarinnar er að veita áhorfendum dýpri skilning á lykilhlutverki Oregon-slóðarinnar í mótun Bandaríkjanna og heiðra minningu landnemanna sem ruddu brautina til vestursins. Hún er ætluð bæði áhugafólki um sögu og þeim sem leita að hvetjandi sögum um hugrekki og einurð.
Blöðrur á fótum, kæfandi ryk og skordýrasveimar voru aðeins nokkrar af mörgum líkamlegum áskorunum á þessari 2.000 mílna, margra mánaða langri ferð yfir sléttur, fjöll og eyðimerkur.
En innan um erfiðleikana upplifðu frumkvöðlarnir sem rúlluðu yfir álfuna einnig stundir af lotningu: glæsileg sólsetur yfir endalausum sléttum, víðáttumikið órofið landslag og ókunnugleg andlit sem mörkuðu hver ný landamæri.
Sumir frumkvöðlar skildu eftir sig frásagnir af ferðum sínum.
Í júní 1846 harmaði George Curry, farandi á vesturleið og síðar ritstjóri Oregon Spectator:
Ég er orðinn þreyttur á snigilhægum ferðum vagnanna.
Sama mánuð undraðist skólakennarinn Tamsen Eustis Donner frá Massachusetts, sem ferðaðist með eiginmanni sínum George og fimm dætrum þeirra í því sem síðar varð þekkt sem hinn örlagaríki Donner-hópur, í dagbók sinni að
sléttan milli Blue- og Platte-ánna er ólýsanlega fögur.
Báðar frásagnirnar koma fyrir í Overland in 1846: Diaries and Letters of the California-Oregon Trail, safnriti sagnfræðingsins Dale L. Morgan frá 1963 um skrif frumkvöðla.
Ferðalagið var spennandi og virtist sögulega mikilvægt því þú varst að uppfylla þessa amerísku goðsögn um að flytja landleiðina vestur,
segir Sarah Keyes, sýningarstjóri í Beinecke-bókasafni sjaldgæfra bóka og handrita í Yale.
En þegar þú ert í raun og veru á slóðinni ertu að bíða við árbakka, kljást við skordýrabit og oft og tíðum að ferðast mjög, mjög hægt.
Bjartsýni karla gegn tregðu kvenna
Lokkuð af fyrirheitum um frjósamt ræktarland og tækifæri til að byrja upp á nýtt lögðu nokkur hundruð þúsund karlar, konur og börn af stað á árabilinu 1840 til 1880.
Þau héldu vestur í hópum á yfirbyggðum vögnum sem dregnir voru af uxum, yfir graslendi, þurrar eyðimerkur og snævi þakin fjallaskörð, á leið til Kaliforníu og Oregon.
Fyrir síðari landnema var þessi draumur enn frekar magnaður af heimilisjarðalögunum (Homestead Act) frá 1862, sem Abraham Lincoln forseti undirritaði, en þau veittu landnemum sem vildu rækta landið 160 ekrur af landi.
Flestar ferðir vestur á bóginn hófust að áeggjan karla en konur slógust oft treglega í för.
Að sögn blaðamannsins og sagnfræðingsins Frank McLynn, höfundar bókarinnar Wagons West: The Epic Story of America’s Overland Trails, voru færri en ein af hverjum fjórum konum sem héldu dagbækur á ferðalaginu sammála ákvörðuninni um að flytja.
Oft harma konur í einkadagbókum sínum: ‚Af hverju erum við að leggja í þetta fífldjarfa erindi og slíta okkur frá því tengslaneti sem við höfum heima og er undirstaða lífs okkar?
Segir Stephen Aron, forseti og forstjóri Autry Museum of the American West og prófessor emeritus í sagnfræði við Kaliforníuháskóla í Los Angeles.
Skipulag ferðarinnar vestur
Flestar landnemafjölskyldur – aðallega millistéttarfólk frá Ohio, Indiana, Illinois og Missouri – lögðu af stað frá Independence í Missouri, síðasta stóra útverði á vesturlandamærunum, eftir að hafa birgt sig upp af vistum.
John Shively, frumkvöðull og einn fyrstu landnemanna í Oregon, lagði til í handbók sinni frá 1846 að landnemar tækju með sér
nóg af hveiti og vel verkuðu beikoni til að endast alla leið ef hægt er“,
eitt eða tvö pör af hjartarleðursbuxum,
tvo hatta með mjög breiðum börðum og nokkur pör af grófum skóm eða stígvélum.
Tímasetning skipti öllu máli. Ef lagt var of snemma af stað var hætta á að ekki væri nægilegt gras fyrir uxa, múldýr, nautgripi og hesta vagnalestarinnar.
Ef lagt var of seint af stað gerðu gríðarlegir snjóstormar fjöllin ófær og landnemarnir urðu strandaglópar með minnkandi vistir.
Besti tíminn til að hefja ferðina var frá miðjum apríl til maí, að ráðleggingum Shivelys og annarra.
Dæmigerður dagur
Landnemarnir fylgdu ám og fóru að meðaltali 32 kílómetra á dag.
Þeir óku yfir þurrar sléttur fram hjá húsgögnum sem hafði verið hent til að létta á vögnunum og í gegnum akra af villtum túlípönum, lyklablómum og skriðstokkrósum.
Þegar á ferðalagið leið rákust þeir á grafir samferðafólks sem hafði látist úr veikindum eða af slysförum.
Landnemar sem voru vanir skógum og ræktarlöndum austurhluta Bandaríkjanna fannst víðáttumikið landslagið oft ruglingslegt, segir Keyes.
Þeir sjá glitrandi hillingar í fjarska og geta ekki metið hversu langt í burtu hlutir eru.
Karlar sáu um vagna og búfénað; konur gengu að mestu leyti.
Hljóðið frá drunandi vagnhjólum blandaðist við hvíslandi vindinn, fuglasöng og suð býflugna og engisprettna.
Karlar báru skotvopn og beittu svipum til að slá til skröltorma sem skriðu inn á slóð þeirra.
Ormar skriðu líka upp í rúm á nóttunni.
Dæmigerður dagur fól í sér að járna hest að nýju, gera við brotinn vagnaás eða sinna veikum eða slösuðum dýrum.
Smyrja þurfti vagnhjólin reglulega til að koma í veg fyrir að núningur eyðilegði legurnar.
Þegar smurfeitin kláraðist spunnu landnemarnir með því að nota buffala- eða úlfafitu.
Sömu húsverk, erfiðari aðstæður
Veiðar voru yfirleitt á könnu karla, sem sáu fyrir nauðsynlegum mat á ferðalaginu.
Frumkvöðullinn Edwin Bryant frá Kentucky undraðist að
vísundakjöt væri jafn ‚algengt og brómber‘
og sá ekki færri en 1.000 á dag á meðan
Alantilópur eru mjög algengar en erfitt er að veiða þær.
Vísundakjöt var
svo feitt, svo safaríkt, að það fær munnvatnið til að renna við tilhugsunina,
skrifaði kaupsýslumaðurinn og landneminn Charles Stanton, meðlimur Donner-leiðangursins.
Annar landnemi deildi glaðlega smáatriðum úr einni af máltíðum sínum:
Borðaði í gærkvöldi spóa, hrossagauk, lóu og önd – það er nú aldeilis sléttumatseðill fyrir þig!
Karlar hafa tilhneigingu til að skrifa um reynsluna sem ævintýri lífs síns,
segir Aron.
Konur, ekki svo mikið, þar sem lífið á slóðinni endurspeglaði húsverkin heima – eldamennsku, þrif og barnagæslu – en við erfiðari aðstæður.
Konur bökuðu brauð og hengdu mjólk utan á skoppandi vagna til að strokka smjör.
Þær leituðu að afskornum eldiviði og söfnuðu vísundaskít eða þurrkuðum saur sem brann lengur.
Næturnar voru þröngar og órólegar í tjaldi eða á þunnri dýnu sem lögð var ofan á viðargeymslukassa vagnsins.
Áhættur: Frá meindýrum til drepsótta
Veðrið á víðáttumiklu vestursvæðinu – sandstormar, regnskúrir eða snjóstormar – gat verið óútreiknanlegt og dramatískt.
Foreldrar róuðu börn sem voru skelfingu lostin yfir skyndiflóðum og þrumum sem glumdu hærra á opnum sléttunum.
Stormar gátu sent búfénað á flótta út í myrkrið.
John Bidwell, einn af fyrstu landnemunum sem ferðuðust með vagnlest frá Missouri til Kaliforníu, skrifaði að hann hefði séð haglél stærri en kalkúnaegg.
Og þegar 30 sentímetra rigning bleytti allt í vagni Amelia Knight árið 1852 og þessi ólétta sjö barna móðir frá Iowa gat ekki kveikt eld fór hópurinn svangur í rúmið, eins og hún skráði í dagbók sína.
Næturtíminn færði einnig með sér ærandi suð moskítóflugna.
Á Santa Fe-slóðinni árið 1846 skrifaði Susan Shelby Magoffin, sem hafði fæðst inn í eina af auðugustu fjölskyldum Kentucky, í dagbók sína:
Milljónir upp á milljónir voru að sveima í kringum mig og dynkurinn í þeim á vagninum minnti mig á úrhellisrigningu.
Þetta jafnaðist á við hvaða plágu sem var í Egyptalandi.
Landnemar stóðu einnig frammi fyrir hættulegri plágum.
Sú langstærsta var sjúkdómar, sérstaklega kólera vegna mengaðs vatns.
Þótt landnemar væru ekki í meiri hættu en fjölskyldur þeirra heima fyrir skorti þá greiðan aðgang að lækni.
Landnemar voru háðir ám fyrir bað og drykkjarvatn en hættulegar yfirferðir leiddu einnig til drukknana.
Vagnar sem hlupu af stað, troðningur, beinbrot vegna sparka frá múldýrum og byssuslys af slysni voru einnig veruleg áhætta.
Samskipti við frumbyggja, raunveruleg og ímynduð
Í huga landnema stafaði raunveruleg hætta af frumbyggjum Ameríku.
Í raun og veru var áhættan í lágmarki.
Samkvæmt McLynn létust aðeins um 4 prósent þeirra frumkvöðla sem fórust á slóðinni af völdum frumbyggja.
Vagnhjólin mörkuðu „varanlega undirskrift“ í svörðinn og klettana sums staðar
Sumir ættbálkameðlimir stálu hestum landnemanna.
Oftar voru þeir hjálpsamir leiðsögumenn og viðskiptafélagar.
Þeir leiddu frumkvöðla yfir ár – sumir tóku 25 sent fyrir vagninn – bentu á ætar rætur og skiptu á maís og graskerjum fyrir byssur, tóbak og kaffi.
Indíánarnir koma oft til að heimsækja okkur,
skrifaði Tamsen Donner um frumbyggjana,
og höfðingjar ættbálks fengu sér morgunverð í tjaldi okkar í morgun. Allir eru svo vingjarnlegir að ég get ekki annað en fundið til samkenndar og vináttu með þeim.
Járnbrautir koma í stað vagnaferða
Síðari landnemar nutu góðs af verslunarstöðvum meðfram slóðunum – ef þeir höfðu efni á hinu háa verði.
Landnemar lærðu einnig af martraðarkenndri sögu Donner-hópsins.
Aðeins helmingur þeirra 87 karla, kvenna og barna sem lögðu af stað frá Springfield í Illinois til Kaliforníu lifði af eftir að slæmar leiðbeiningar, rangar beygjur og skyndilegir, fordæmalausir snjóstormar urðu til þess að þau urðu strandaglópar vikum saman.
Nokkrir lifðu af, að því er sagt er, með því að leggjast á mannát.
Þrátt fyrir áhættuna, hætturnar og einhæfnina á leiðinni upplifðu landnemarnir samt stundir tómstunda, samfélags og fegurðar.
Á kvöldin söfnuðust fjölskyldur saman við varðeldinn, spiluðu á mandólín, banjó eða harmonikku og sungu.
Biblíulestrar á sunnudögum voru einnig algengir – og örugglega huggunarríkar stundir,
segir Keyes.
Knight skrifaði í dagbók sína um þá gleðistund þegar
einn af hjálparmönnum okkar færði mér fallegan blómvönd.
Seint á fimmta áratug 19. aldar breytti gullæðið í Kaliforníu vesturleiðunum í yfirfulla og hættulega þjóðvegi.
Áratugina á eftir vék ískrið í vagnhjólunum fyrir flauti gufunnar þegar járnbrautarteinar breiddust út um Ameríku og tengdu austur og vestur.
Um miðjan níunda áratug 19. aldar, þegar síðustu stóru köflum járnbrautanetsins þvert yfir meginlandið var lokið, hurfu vagnaferðir yfir landið nánast alveg.
Ein af fáum áþreifanlegum ummerkjum þjóðflutninganna miklu. Vagnahjólför gera meira en að merkja klöppina.
Það sem áður hafði verið erfið margra mánaða áhættuför varð að nokkurra daga ferðalagi – öruggu fyrir moskítóflugum, höggormum og stormum – þegar ný kynslóð landnema sveif vestur á bóginn í skjóli stálvagna nýsameinaðrar þjóðar.
Járnbrautir voru opnar fyrir glæpagengjum í Oklahoma og víðar!
Síðasti sagnfræðingur landamærasögu Oklahoma, lögreglumenn og útlaga, Glenn Shirley.
Hann sagði að það væru fleiri rán á póstvögnum og lestum á tvíburasvæðunum1 en nokkurs staðar á vesturlandamærunum.
Fyrsta járnbrautin sem fór inn í Oklahoma fylki árið 1871, var Missouri, Kansas og Texas járnbrautin, þekkt af frumkvöðlum og heimamönnum sem „The Katy“.
Fyrsta Katy-lestarránið á skrá var framið af sveit innfæddra Cherokee.
Það átti sér stað um 10 mílur norður af nýju Red River-borginni Denison, Texas, í Choctaw-þjóðlendunni, sumarið 1873.
Sagt var að ræningjarnir hefðu tekið inn 2.000 dollara í reiðufé auk töluverðs magns hringja og úra frá farþegum.
Lestarrán á Oklahoma- og frumbyggjasvæðunum versnuðu eftir 1890, þegar Oklahoma-svæðið var stofnað. Á þeim tíma voru fleiri járnbrautir sem fóru um svæðin.
Í maí 1891 rændi Dalton-gengið AT&SF (Santa Fe) járnbrautarlest í Wharton, Oklahoma Territory, nú Perry, Oklahoma.
Bob Dalton og George Newcomb biðu í geymslunni eftir að hraðlestin kæmi.
Restin af klíkunni beið við birgðagarðana. Þegar lestin kom inn á stöðina, hoppuðu Dalton og Newcomb inn í stýrishúsið á gufuvélinni með brugðnar byssur og sögðu vélstjóranum að aka lestinni í geymslurnar og stoppa þar.
Vélstjórinn gerði eins og honum var sagt. Í birgðastöðvunum voru vélstjóri og slökkviliðsmaður leiddir að lestarvagni og skipuðu lestarstarfsmanni að opna hurðina.
Skotum var hleypt inn um dyrnar og lestarstarfsmaður opnaði hana.
Félagar gengisins sögðust skjóta þá sem settu höfuð sitt út um glugga.
Dalton-genginu tókst að ná í tvo poka af peningum.
Emmett Dalton fullyrti síðar að klíkan hefði fengið 14.000 dollara fyrir ránið.
Daltonarnir!
Í júní 1892 rændi Dalton-gengið Santa Fe-járnbrautinni við Rauðklett.
Gerðist þetta 15 mílur norður af Wharton á Oklahoma-svæðinu.
Dalton -gengið komst að því að það yrðu 75.000 dalir af indjánaeftirlaunasjóði flutt um Santa Fe þann 1. júní.
Dalton-gengið hafði með sér þekktan útlaga að nafni Bill Doolin þegar þeir rændu þessari lest. Gengið gat aðeins opnað annað af tveimur öryggishólfum í lestarvagninum og fékk ekki meira en 11.000 dollara.
Eftir þetta rán var mikill hópur lögreglumanna settur á vettvang til að finna Dalton -gengið en án árangurs.
Santa Fe Railroad bauð 500 dollara fyrir handtöku hvers félaga gengisins.
Á þessum tíma, á tvíburasvæðum, var greint frá því að það væru 11 menn í Dalton-genginu, þar á meðal bræðurnir: Bob, Grat og Emmett Dalton. Fimmtudagskvöldið 14. júlí 1892 var Katy-lestin númer 2 norður á leið þegar hún stoppaði í Adair í Cherokee-þjóðinni, um 20 mílur suður af Vinita, frumbyggjaverndarsvæðinu, um klukkan 21:42. Umboðsmanni stöðvarinnar var skipað undir byssuógn að flagga lestinni til stöðvunar.
Tveir vopnaðir menn tóku fljótt við stjórn gufuvélarinnar en hinir tóku við af stjórnanda og lestarstarfsmönnum.
Án þess að útlagarnir vissu, voru skipaðir lögregluþjónar með leynd um borð í lestinni til að verja hana gegn ræningjum.
Meðal þeirra var járnbrautarlöggan John J. Kinney. Undirforingi Kinney Sid Johnson og þrír meðlimir indiana lögreglunnar í Bandaríkjunum, Charles LeFlore lögregluforingi, Alf McKay og Bud Kell. Leynilöggan steig út úr lestinni til að takast á við ræningjana og næstum samstundis særðust Kinney, LeFlore og Johnson.
Lögreglumennirnir sóttu skjól í kolahúsinu. Útlagarnir notuðu lestarmennina sem mannlega skyldi í skotbardaganum.
Lögreglumennirnir hættu að skjóta af ótta við að skjóta einn af saklausu lestarstarfsmönnunum.
Á meðan voru aðrir meðlimir gengisins að ausa stöðugri skothríð inn í hraðlestina.
Flugumaður 2 opnaði hurðina og veitti ræningjunum aðgang að vagni.
Ræningjarnir rændu peningaskápnum í hraðlestinni fyrir 17.000 dollara en tókst ekki að fá umboðsmann stöðvarinnar til að opna peningaskápinn á stöðinni.
Á leið út úr bænum skaut klíkan tvo óvopnaða lækna sem sátu fyrir utan lyfjabúðina. D. L. Goff læknir lést af byssuskoti sínu og læknir T.S. Youngblood missti fót af byssusári sínu.
Eftir þetta rán setti Katy Railroad 5.000 dollara verðlaun fyrir hvern meðlim gengisins, sem innihélt Dalton-bræður, Dick Broadwell, Charlie Pierce, Bill Doolin og William Power.
Átta útlagar stefna til Adair, Oklahoma. Til viðbótar við skelfilega hegðun þeirra deila þeir sameiginlegum örlögum: Allir munu þeir stöðva byssukúlu en aðeins einn mun lifa til frásagnar. Talið er að ræningjarnir hafi verið Bob Grat, (nýsloppinn úr fangelsi í Kaliforníu) og Emmett Dalton, Bill Doolin, Bill Power, Dick Broadwell, Charley Pierce og Bitter Creek Newcomb. List eftir Bob Boze Bell/Dagblaðaklipping með leyfi Newspapers.com
Opið rántímabil á lestum
Annað lestarrán gerðist í Wharton 8. september 1892. Fimm menn héldu lestinni, náðu hraðlestinni, opnuðu peningaskápinn og fundu ekkert sem var þess virði að ræna.
Þeir rændu tveimur körfum af vínberjum.
Þriðja lestarránið var í Wharton 8. nóvember 1892. Þrír hvítir menn tóku með byssuvaldi Santa Fe farþegalest á suðurleið.
Ræningjarnir náðu aðeins nokkrum litlum pökkum og tóku Winchester-riffil og byssur lestarstarfsmannanna.
Í janúar 1893 voru tveir ræningjanna, Jesse Jackson og Scott Bruner, handteknir eftir mikinn byssubardaga með lestarleynilögreglu undir forystu Black bandaríska marskálkanna Rufus Cannon og Ike Rogers.
Á stuttu færi skaut Cannon í annan handlegg Jacksons í skotbardaganum.
Útlagarnir voru afhentir Heck Thomas aðstoðarforingja Bandaríkjanna í Bartlesville.
Annar maður í gæsluvarðhaldi að nafni Ernest Lewis snerist og vitnaði í þágu ríkisins um ránið til yfirvalda.
Þann 20. október 1894 var farþegalest frá Missouri Pacific Railroad rænd í Coretta, Creek Nation, nú Okay, Oklahoma, fimm mílur suður af bænum Wagoner.
Þann 8. nóvember 1892 rændu útlagamennirnir Scott Bruner og Jesse Jackson farþegalest suður af Wharton, Oklahoma Territory. Seint í janúar 1893 náðu lögreglumennirnir Isaac Rogers (fyrir ofan) og Rufus Cannon (neðar) tveimur ræningjum. Í byssubardaga sem fylgdi tók Cannon af hönd Jacksons með haglabyssu, þegar þeir voru handteknir. Myndir með leyfi True West Archives
Glæpagengisfélagi tengdi hliðarspor á meðan lestin var á um 25 mílna hraða.
Lestin fór á hliðarsporið og rakst á nokkra lestarkassavagna á brautinni. Ræningjarnir gátu rænt peningaskáp um borð í hraðlestinni í sömu aðgerð.
Ræningjarnir gátu ekki opnað öryggishólfið í skápnum.
Farþegarnir voru rændir peningum sínum og verðmætum þegar ræningjarnir fóru í gegnum lestarvagnana.
Ræningjarnir skutu út um hvern glugga í lestinni og stálu meira að segja gufu- og dælumælinum í eimreiðinni.
Black Creek Freedman útilokar Buss Luckey og allt blökkumannagengi hans sem samanstendur af Bob Elzey og bræðrunum Frank, Henry og Will Smith.
Texas Jack
Fyrsta farþegalest Katy, Katy Flyer á norðurleið, var rænd aðfaranótt 13. nóvember 1894. Glæpaforinginn var hvítur maður að nafni Nathaniel „Texas Jack“ Reed ásamt þremur hörku blökkumönnum sem áttu sér engan morgundag: Buss Luckey, Tom Root og Will Smith.
Ránið átti sér stað í Blackstone Switch, nálægt Wybark, átta mílur norður af Muskogee á indiana yfirráðasvæðinu.
Skiptu útlagarnir lestinni á hliðarspor við meginsporið. Lögreglumennirnir Bud Ledbetter og Paden Tolbert.
Goðsagnakenndir lögreglumenn frá indjánayfirráðasvæðinu fóru sem verðir í hraðlestinni.
Í lestinni voru 60.000 dollarar í gulli og silfri. Mikill skotbardagi hófst og útlagarnir náðu ekki hraðlestinni.
Texas Jack fór rænandi og ruplandi meðal farþeganna meðan byssubardaginn stóð.
Rændi hann 460 dollurum, átta úrum og þremur skammbyssum.
LestarræninginnTexas Jack Reed fór í alríkisfangelsi fyrir glæpi sína en eftir að hann var látinn laus lifði hann umbótalífi sem sýningarmaður og prédikari. True West Archives
Þegar Ledbetter fór af vettvangi skaut hann Texas Jack með Winchester sínum og særði hann alvarlega.
Buss Luckey sótti Jack og útlagarnir komust í skyndi á hestbaki.
Luckey var síðar handtekinn af yfirvöldum og dæmdur með vitnisburði frá Root, sem sneri sönnunargögnum ríkisins.
Root var síðar drepinn í skotbardaga; Smith var aldrei handtekinn.
Í Arkansas gaf Reed sig fram og dómarinn Isaac C. Parker dæmdi hann í fimm ára dóm.
Þegar Reed kom út gerðist hann guðspjallamaður og ferðaðist í villta vestrinu.
Farþegalest Rock Island Railroad á suðurleið var rænd 3. apríl 1895 á Oklahoma-svæðinu.
Hópur fimm manna undir forystu William „Tulsa Jack“ Blake og Red Buck Weightman ruddist um borð og rændu hraðlestina fyrir 400 dali.
Þeir stálu einnig skartgripum og verðmætum úrum frá skelfingu lostnum farþegum sem þeir hótuðu að skjóta ef þeir veittu mótspyrnu.
Útlagarnir gátu komist í burtu en Blake og Weightman voru báðir drepnir síðar af leynilöggu bandarískra lögregluþjóna á Oklahoma-svæðinu.
LestarránsdögumTexas Jack Reed lauk fljótlega eftir að hann og gengi hans Buss Luckey, Tom Root og Will Smith rændu Katy Flyer í nóvember 1894. Paden Tolbert aðstoðarlögregluforingi elti Reed í hægri, aftari röð.
Al Jennings
16. ágúst 1897 setti lögfræðingurinn og útlaginn Al Jennings saman hóp sem innihélt tvo harðhausa, frá Bill Doolin-genginu: Little Dick West og Dynamite Dick Clifton.
Þeir ákváðu að ræna Santa Fe farþegalestina í Edmond, Oklahoma-svæðinu.
Útlögunum tókst að komast um borð í eimreiðina og neyddu vélstjórann til að stöðva lestina.
Gengið reyndi árangurslaust að sprengja peningaskápinn í farangursvagninum og rændu þeir farþega verðmætum sínum.
Gengið reið austur í átt að Indjánasvæðinu og sáust af þeldökkum bændum nálægt bænum Arcadia. Bud Ledbetter, aðstoðarlögregluforingi, náði síðar Al Jennings í Creek Nation.
Jennings var sakfelldur og sendur í fangelsi.
Síðar voru West og Clifton báðir drepnir af alríkislögreglumönnum á svæðunum.
Lögregluforinginn Bud Ledbetter. Sá sami og elti uppi útlagann Al Jennings eftir að gengi Jennings rændi Santa Fe lest nálægt Edmund, Oklahoma-svæðinu, þann 16. ágúst 1897. Eftir að hafa afplánað fangelsisdóminn gerðist Jennings ráðgjafi og lék í þöglum myndum sem sýndu hann daga sem útlagi.
