Tag: sama

Matarvagninn eða the Chuck Wagon #1Matarvagninn eða the Chuck Wagon #1

0 Comments

Matarvagninn (the Chuck Wagon) varð til 1866, fyrir tilstilli útsjónarsams nautgripabónda frá Texas að nafni Charles Goodnight.

Charles Goodnight

Á tímum þegar nautgriparekstrar tóku vikur eða jafnvel mánuði þurftu kúrekar áreiðanlegar máltíðir og birgðir.

Goodnight breytti gömlum herbirgðavagni og bætti við hólfum, útfellanlegum borði og geymslurými fyrir mat, verkfæri og persónulega muni.

Þetta var fyrsti færanlegi eldhúsvagninn sinnar tegundar – nokkurs konar hjólhýsi slóðarinnar, dregið af hestum og hannað til að fæða heila áhöfn.

Þegar við hugsum um Villta vestrið er auðvelt að ímynda sér kúreka, nautgripi og víðáttumikil sléttur.

En á bak við hvern vel heppnaðan nautgriparekstur var hljóðlát hetja á hjólum: matarvagninn.

Hann var ekki bara eldhús.

Hann var hjarta kúrekabúðanna, rúllaði yfir sléttuna með kex í ofninum og kaffi á eldinum.

Matarvagninn þjónaði mörgum hlutverkum.

Hann var eldhús, búr, verkfærageymsla og sjúkrastofa allt í sama vagninum.

Hann flutti varðveittan mat eins og baunir, kaffi, saltað svínakjöt og súrdeig, og var útbúinn eldunaráhöldum eins og pottofnum, kaffipottum og eldkveikjubúnaði.

Kúrekar gátu treyst á þrjár máltíðir á dag, sama hversu afskekkt staðsetning þeirra var.

Og þegar dagsverkinu var lokið varð matarvagninn félagsmiðstöð búðanna – staður til að deila sögum, jafna ágreining eða einfaldlega njóta heitrar máltíðar undir stjörnunum.

Orðið „chuck“ var slangurkúreki fyrir matarmikinn, saðsaman mat – þá tegund sem hélt manni gangandi í langar klukkustundir í hnakknum.

Þannig varð nafnið „chuck wagon“ til. Það var kannski ekki fínt, en það var áreiðanlegt og nauðsynlegt fyrir lífið á slóðinni.

Í hjarta hvers matarvagns var kokkurinn, kallaður með ástúð „cookie“.

Hann var meira en bara matargerðarmaður.

Hann ók vagninum, valdi tjaldstæðið og starfaði sem læknir, rakari, bankastjóri og jafnvel dómari þegar ágreiningur kom upp.

Hlutverk kokksins var mikilvægt – ekki bara til að fæða mennina heldur til að halda hópnum saman.

Hann reis fyrir dögun, setti kaffið í suðu og var með máltíðir tilbúnar þegar dagsferðinni lauk.

Góður kokkur gat lyft andanum, haldið skapi í skefjum og veitt tilfinningu fyrir heimili í miðju óbyggðanna.

Inni í matarvagninum mátti finna allt það nauðsynlegasta: þurrkaðar baunir, beikon, kaffi, þurrkaða ávexti, hveiti og súrdeigsgerð fyrir kex.

Steypujárnspönnur, hnífar og kaffipottar voru geymdir ásamt svefnpokum, vatnstunnum, verkfærum og sjúkrakössum.

Þetta var þétt og skilvirkt kerfi byggt fyrir lifun og þægindi á slóðinni.

Þótt dagar nautgriparekstra séu löngu liðnir lifir matarvagninn áfram sem tákn ameríska vestursins.

Um allt land halda matarvagnakeppnir hefðinni á lífi, þar sem lið keppa um að endurskapa ekta máltíðir frá slóðinni.

Sumir ferðamannastaðir bjóða upp á matarvagnskvöldverði með kúrekasöngvum og sögum, sem gefa gestum smjörþefinn af lífinu á opnu sléttunni.

Jafnvel nútímamatarvagnar halda uppi andanum áfram – rúlla inn á vinnustaði og viðburði til að framreiða máltíðir rétt eins og gömlu vagnarnir gerðu eitt sinn.

Matarvagninn var ekki bara aðbúnaður á hjólum – hann var sál slóðarinnar.

Hann fæddi mennina sem hjálpuðu til við að móta ameríska landnámið og hann nærir enn ímyndunarafl okkar í dag.

Meira um faðir matarvagnsins (the Chuck Wagon) Myndband!


Heimild: History Shortcut Facebook

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

Keltneskur stríðsvagn 2.500 ára fannst í EdinborgKeltneskur stríðsvagn 2.500 ára fannst í Edinborg

0 Comments

Stríðsvagn sem sannar tengingu á járnöld við meginland Evrópu



Skrifað af: Wu Mingren

Wu Mingren („Dhwty“) er með BA-gráðu í fornaldarsögu og fornleifafræði.

Þótt megináhugi hans beinist að fornum menningarheimum Mið-Austurlanda hefur hann einnig áhuga á öðrum landsvæðum og tímabilum.

Mingren hefur tekið virkan þátt í vettvangsrannsóknum í fornleifafræði og hefur starfað við uppgröft víða um heim, meðal annars í Bretlandi, Egyptalandi og á Ítalíu.


Newbridge-vagn er nafnið sem gefið var leifum af keltneskum vagni sem fannst í Edinborg í Skotlandi.

Gröfin er talin vera frá um 5. öld f.Kr. og tilheyrir þar með járnöld.

Newbridge-vagninn er mikilvægur þar sem hann er sá fyrsti sinnar tegundar sem grafinn hefur verið upp í Skotlandi og gæti bent til þess að Skotar á járnöld hafi haft nánari tengsl við Evrópu en áður var talið.

Því hefur verið velt upp að þessi vagn tengist greftrun og að einhver af háum stöðum hafi verið jarðsettur nálægt þeim stað þar sem vagninn fannst.

Áætlað var að hefja byggingu nýju Edinburgh-skiptistöðvarinnar árið 2001.

Newbridge-vagninn fannst við fornleifarannsókn sem gerð var áður en hafist var handa við byggingu Edinburgh-skiptistöðvarinnar, mynd (CC by SA 2.0 / Derek Ferris)

Áður en hægt var að hefja byggingarframkvæmdir á staðnum þurfti þó að fara fram fornleifarannsókn á svæðinu samkvæmt fyrirmælum borgarráðs Edinborgar.

Þetta var vegna þess að byggingarsvæðið var staðsett nálægt Huly Hill, bronsaldargrafhaug með þremur standandi steinum, í Newbridge, nokkra kílómetra vestur af miðborg Edinborgar og nálægt Edinburgh-flugvelli.

Fornleifafræðingar frá Headland Archaeology og Þjóðminjasafni Skotlands sáu um uppgröft á staðnum.

Rómverskir rithöfundar skráðu að keltneskir stríðsmenn hefðu notað stríðsvagna í hernaði.

Hver stríðsvagn samanstóð af vagni sem dreginn var af tveimur hestum og mannaður af tveggja manna liði, ökumanni og stríðsmanni.

Ein af þeim aðferðum sem stríðsvagnaliðin notuðu var sem nokkurs konar farartæki fyrir stríðsmanninn.

Stríðsvagninum var ekið inn á vígvöllinn og stríðsmaðurinn steig af til að berjast sem fótgönguliði.

Þegar stríðsmaðurinn þreyttist gat hann stigið aftur upp í stríðsvagninn og yfirgefið bardagann. Önnur aðferð sem var notuð var að láta stríðsvagninn hreyfast um vígvöllinn og þaðan voru spjót kastað að óvininum.

Einnig var sagt að hávaðinn frá stríðsvögnunum hefði ógnað óvinunum

Tengt efni.
Keltneskir stríðsmenn á stríðsvagni (CC 3.0)

Upphaflega var talið að Newbridge-vagninn væri frá um 250 f.Kr. Hjólbarðar og ytra borð hjólanna voru úr járni og vegna tæringar varðveittust nokkur viðarbrot úr hjólunum.

Þessi brot fundust við uppgröft hjólsins á rannsóknarstofu og voru notuð til að aldursgreina ökutækið með geislakolsaðferð.

Niðurstaða þessarar greiningar bendir til þess að vagninn hafi verið smíðaður á bilinu 475 til 380 f.Kr., sem gerir hann elsta vagn sem fundist hefur í Bretlandi.

Járnhjólbarðarnir gerðu einnig kleift að endurbyggja hjól vagnsins nákvæmlega, þar sem staðsetning og lögun hjólanna höfðu varðveist.

Frekari upplýsingar um vagninn, sem fengust við uppgröftinn, gerðu það mögulegt að framkvæma fullkomna endurgerð Newbridge-vagnsins árið 2007.

Þessi eftirlíking er nú í eigu Þjóðminjasafna Skotlands.

Robert Hurford vagnasmiður fer með okkur í gegnum uppbyggingu og endurgerð vagnsins á ensku!

Hurford segir að hvernig hjólin eru gerð eða uppbyggð taki Rómverjum fram. Allur hringurinn/hjólbarðinn er beigður í heilu lagi t.d.

Newbridge-vagninn veitir einnig upplýsingar um Kelta sem bjuggu í Skotlandi og þá sem bjuggu í öðrum hlutum Evrópu.

Til dæmis benda sumar tæknilegar upplýsingar, eins og hvernig hjólin voru smíðuð og skortur á fjöðrunarbúnaði, til þess að Newbridge-vagninn hafi verið frábrugðinn evrópskum hliðstæðum sínum.

Hins vegar var aðferðin við að grafa vagninn í Newbridge nákvæmlega eins og þær sem notaðar voru í Belgíu og Frakklandi, þar sem heill vagn var grafinn.

„Skotland er oft álitið vera á jaðri járnaldarinnar í Evrópu, einangrað frá meginstraumnum,“ sagði dr. Stephen Carter, framkvæmdastjóri Headland Archaeology í Edinborg [samkvæmt The Megalithic Portal].

„Þessar vísbendingar minna okkur á að það voru mikil tengsl milli Skotlands og Evrópu á forsögulegum tíma, sérstaklega sjóleiðis.“


Heimild: Ancient-origins.net

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlndur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)

Berliner frá París 1763 #10Berliner frá París 1763 #10

0 Comments

Hversdagsútréttingavagn Katrínar miklu!

Þessi fjögurra sæta vagn geislar af yndislegri fágun.

Portrett af Katrín II keisaraynju.
Rússland, 19. öld, óþekktur listamaður.
Olíumálverk á striga.

Lítil yfirbygging (hlutfallslega), sporöskjulaga í neðri hlutanum, hefur rólegar línur og fínleg hlutföll sem eru enn frekar undirstrikuð af mýkt hins gyllta útskurðar.

Breið rönd strangra rúmfræðilegra skreytinga umhverfis efri brún vagnyfirbyggingarinnar skapar léttleika í útlitinu.

Hinn skýri og rólegi útskurður inniheldur lauf, fléttur, hringlaga skraut, fornaldarlegar blómaskreytingar og smágerð líkneski.

Vagninn byggir á taktföstum endurtekningum sama mynsturs.

Samhverfa ræður ríkjum í skreytingunum.

Útskurðurinn er fíngerður og blúndulíkur, unninn af mikilli færni.

Málverkið með sínum fágaða litaskala er í samræmi við hinn vandaða útskurð.

Málverk með goðsögulegum þemum, eitt af aðalatriðum í listrænu yfirbragði vagnsins, þekur nánast alla yfirbygginguna.

Blómstrandi og blíð náttúra myndar yndislegan landslagsbakgrunn.

Málverkið sýnir þroskaða færni og fínlega hönd listamannsins, en nafn hans er enn óþekkt.

Einnig er mikið notað af bronsi í skreytingunum.

Meðfram þakbrúninni eru bronsskreytingar í formi knippis af stilkum og útskornir bronsborði/renningur.

Þótt þær séu undirskipaðar heildarsamsetningunni eru þær gerðar í lágmynd, fínlega unnar og skartgripalíkar.

Perlumóðursskraut, sem myndar hringlaga skrautmyndir, er notað í listrænum skreytingum fram- og bakhliða og hurða.

Berlíner frá París, meistari Breighteil (?), 1763-1765; flauel – Rússland, 18. öld, 19. öld. Askiviður, flauel, perlumóðir, brons; olíumálun, gyllingar á gifsi og tréskurður. Vagninn tilheyrði Katrínu keisaraynju II. Á 19. öld var hann til sýnis í Hesthúsasafni hirðarinnar í Sankti Pétursborg. Árið 1917 var hann fluttur í Vagnasafnið, þar sem það var til sýnis þar til safninu var lokað.

Gluggarnir og hurðirnar innihalda vel fægða glerplötu með vandlega slípuðum fleti.

Vandlega unnin litasamsetning innréttingarinnar og skjaldarmerkisins samanstendur af gullsaumi í upphleyptum saumi (á hliðunum inni í vagninum), frönskum köntum og skúfum ásamt rauðu flaueli.

Undirvagninn er skreyttur með upphleyptu skrauti og er, ásamt grindinni og hjólunum, þétt gylltur þannig að hægt er að sjá hinar fágætu útlínur hins glitrandi gullvagns langt að.

Skrá frá 19. öld í vopnabúrsskjalasafninu hefur hjálpað til við að staðfesta að upphaflega var allur undirvagninn og hjólin gyllt.

Málverk og útskorið skraut á hurð yfirbyggingarinnar
Berliner. frá París, 1763-1765.

Hjólin fengu sitt núverandi útlit (máluð rauð) þegar vagninn var gerður upp 1881.

Við smíði vagnsins notaði franski meistarinn Breighteil nýjustu tækniframfarir síns tíma, nánar tiltekið lagskiptar (fjaðrablöð) hálfmánalagaðar fjaðrir, stöng á hvorri hlið vagnsins sem dró verulega úr höggum og veltingi, og útitröppu.

Vagninn var pantaður fyrir Katrínu miklu frá Breighteil 1763 og fluttur til Rússlands af verslunarumboðsmanni 1765.

Vitað er að þetta var uppáhaldsferðavagn Katrínar og hún notaði hann til daglegra útréttinga.

Heimild: www.kreml.ru/en-Us/

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is

Örsýn í líf romanfólksins 1900Örsýn í líf romanfólksins 1900

0 Comments

Grein eftir Liam Henry

Innsýn í líf rómanfólksins í London snemma á 20. öld Ímyndaðu þér líflegar götur London í upphafi 1900, fullar af hestvögnum, iðandi mörkuðum og gangandi vegfarendum að flýta sér í dagleg viðskipti sín.

Innan um þetta kraftmikla borgarlandslag hefði rómanfólkið staðið upp úr sem litrík og grípandi sjón þegar þau fóru um í hefðbundnu hestvagni sínum. Þessar fjölskyldur, með sínar rótgrónu menningarhefðir og einstaka lífshætti, færðu keim af sveitinni og gamaldags sjarma inn í nútímavæðandi hjarta Englands.

Heimili á ferðalagi: Hinn fallegi Vardo-vagnhýsi Roman-fjölskyldunnar, þekktur sem vardo eða romanvagn, var miklu meira en bara farartæki.

Þau voru skreytt með skærum litum og ítarlegum mynstrum, þau voru flutningsheimili og listaverk. Hver vardo var unnin af ástúð, oft máluð með skærrauðum, grænum og gulum litum og skreytt flóknum útskurði og táknum.

Þetta var ekki bara skraut – hver hönnun bar merkingu og tengdi fjölskylduna við arfleifð sína.

Að sjá rómönsk vagnhýsi var til að fá innsýn í menningu þeirra og handverk, sem voru stolt á ferð.

Sérstakur klæðaburður og gamaldags hefðir Roman-fjölskyldan var klædd í hefðbundnar flíkur sem settu enn meiri lit á útlitið.

Björt pils, sjöl og klútar, ásamt handgerðum skartgripum, endurspegluðu ríkar hefðir þeirra og persónulegan stíl.

Þessi föt voru ekki bara falleg heldur hagnýt, hentug fyrir lífið á veginum og úr endingargóðum efnum sem þola slit daglegra ferðalaga.

Í London snemma á 20. öld, þar sem tískan hallaðist að dökkum, þögguðum litum og einfaldari stílum, hafði klæðnaður roman-fjölskyldunnar fangað athygli margra vegfarenda.

Lundúnabúar gætu aftur á móti hafa fundið fyrir blöndu af forvitni og hrifningu þegar þeir horfðu á þessa fjölskyldu ganga um daglega – elda, deila sögum og sinna hestunum sínum – jafnvel innan um líflegar, troðfullar götur borgarinnar.

Annar lífsstíll í hjarta London.

Á tímum þegar samfélagið var að verða sífellt uppbyggt og þéttbýliskennt stóð rómanskur lífsstíll sem vitnisburður um annars konar frelsi.

Margar Roman-fjölskyldur tóku að sér lífið á veginum og ferðuðust á milli bæja og borga.

Á meðan sumir Lundúnabúar glímdu við langan vinnutíma í verksmiðjum eða skrifstofum, fylgdi Roman-fólkið takti sem endurspeglaði náttúruna og breyttar árstíðir.

Þrátt fyrir erfiðleikana við að búa í borg sem stundum gat verið mótdrægin héldu romanskar fjölskyldur fast við sjálfsmynd sína.

Romanfólkið hélt áfram að iðka siði sína, segja sögur sínar og miðla gildum sínum.

London var suðupottur menningarheima en fáir hópar varðveittu arfleifð sína eins greinilega og samfélag romanfólksins.

Jafnvel á stórum og síbreytilegum stað eins og London, fundu þeir leiðir til að halda sambandi við rætur sínar.

Borgin mætir hefð Ferð Roman-fjölskyldnanna um London snemma á 20. öld var einstök blanda af menningu – skurðpunktur fornra hefða og nútíma borgarlífs.

Fyrir börnin sem horfðu á þau líða hjá eða fullorðna fólkið sem staldraði við í amstri dags til að horfa á litríku vagnhýsin, buðu romanfólkið upp á augnabliksflótta, innsýn inn í heim sem var bæði öðruvísi og djúpt tengdur takti manneskjulegrar upplifunar.

Nærvera þeirra bætti snertingu af fjölbreytileika og dýpt við félagslegt landslag Lundúna og minnti borgina á að það eru margar leiðir til að lifa og að sérhver menning hefur sína eigin fegurð og visku.

Í heimi þar sem ágreiningur getur oft virst eins og gjá, sýndu Roman-fólkið að fjölbreytileiki auðgar skilning okkar á hverju öðru og hjálpar til við að draga upp fyllri mynd af sögunni.

Þetta augnablik, fangað í tíma, talar um varanlegt mikilvægi þess að tileinka sér einstaka arfleifð okkar og læra hvert af öðru

Wikipedia

Romanfólkið fyrir helförina!

Nátengt efni!

Órómantískir Romanar

Arfleið Róman-fólksins að lokinni heimsstyrjöldinni seinni


Heimild: Liam Henry á Facebook skrifaði

Þýddi og skráði: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)