Saga Mountain Pride póstvagnsins í Mexíkó á stuttu línunniSaga Mountain Pride póstvagnsins í Mexíkó á stuttu línunni
Eftir: Steve Dobrott
Viltu vita hvað átt er við með stuttri línu (short-line)?
„New Mexico short-line“ vísar líklega til staðbundins járnbrautarfyrirtækis sem starfar innan eða tengist Nýju-Mexíkó, sem er minna, sjálfstætt járnbrautarfyrirtæki í einkaeigu samanborið við stóru Class I járnbrautirnar.
Þessar járnbrautir sjá um vöruflutninga milli staðbundinna iðnfyrirtækja og stærri járnbrautaneta, eins og Texas-New Mexico Railroad sem tengist Union Pacific í Monahans í Texas.
Sagan af hinum fræga „Mountain Pride“ Concord-póstvagni og alræmdum meðeiganda hans, Sadie Orchard, er saga full af ráðgátum og oft ágiskunum.
Hins vegar, ef maður skoðar ljósmyndaskrárnar vandlega, verður sagan skýrari með hverri mynd.
Þó að þessar myndir gefi okkur aðeins innsýn í það sem eitt sinn var algeng sjón í námubæjunum Lake Valley, Hillsboro og Kingston í Nýju-Mexíkó, hjálpa þær til við að leiðrétta rangtúlkanir eða rangar merkingar á skjalasafnsmyndum.
Rannsókn mín á sögulegum ljósmyndum og skjölum í stafrænum skjalasöfnum Black Range-safnsins leiðir í ljós að ekki var aðeins um einn póstvagn að ræða, heldur tvo ólíka vagna sem líklega voru keyptir á mismunandi tímum og notaðir á mismunandi leiðum póst- og hraðflutningaþjónustunnar milli Lake Valley, Hillsboro og Kingston frá um það bil 1878 til 1916.
Ef við byrjum á skjölunum sem staðfesta tilvist vagnanna sem notaðir voru á þessari leið er ljóst að fleiri en einn farþegavagn var í notkun.
Í elsta þekkta skjalinu sem til er er minnst á tvo vagna 1892.
Þetta skjal staðfestir yfirfærslu fasteigna og eigna í eigu J. W. Orchard o.fl. til William Mathewson og hljóðar svo: „Með þessu afsali yfirfæri ég eftirfarandi … Einn Concord-vagn merktan „Kingston“, 1 Concord-leirvagn með strigatoppi, rauðum yfirvagni og grænum undirvagni“ …
Það er réttmætt að gera ráð fyrir að fyrri Concord-vagninn sem vísað er til í þessu skjali sé Mountain Pride, nr. 560.
Samkvæmt pöntunarleiðbeiningum Abbott-Downing fyrir þennan vagn átti að mála „Kingston“ á hurðina og merkja efri brúnina með „LVH and K Stage Line“ (mynd 2).
Þessu var síðar breytt í „Mountain Pride“ og það sést á nokkrum myndum af vagninum.
Eftir því sem við best vitum er talið að seinni Concord-vagninn sem vísað er til sé drulluvagninn (e. Mud Wagon) og hafi líklega verið smíðaður af sama fyrirtæki mun fyrr.
Abbot-Downing framleiddi einnig léttan landflutningavagn eða „drulluvagn“.
Í útdrætti úr öðru afsali á eignum J.W. Orchard og Söru Orchard til Fred W. Mister, sem þau undirrituðu árið 1902, stendur: „Vér undirrituð afhendum hér með eftirfarandi… 1 Concord-vagn, og 1 „jerky“ eða Flórída-segltoppsvagn, og 1 farangursvagn, og 1 gamlan póstvagn, og 1 gamla tveggja hesta kerru, og 1 fjallagormavagn og 1 pallgormavagn…“ „1 gamli póstvagninn“ er líklega „auravagninn“ sem vísað er til í sölusamningnum frá 1892.
Ef myndirnar sem til eru eru skoðaðar gaumgæfilega sést greinilega munurinn á þessum tveimur vögnum.
Mynd 1 hér að neðan sýnir Overland-vagn, sem stundum er kallaður drulluvagn.
Þessi „vagn“ er með segldúk yfir þakinu og beinum hliðarborðum.
Hann var léttari en Concord-vagninn og líklega hefur hann verið ákjósanlegri á grófari köflum póstleiðarinnar, eins og á leggnum frá Hillsboro til Kingston.
Mynd 1. „Leirvagninn“ fer yfir Percha Creek á leið til Hillsboro frá Kingston.
Þessi mynd og aðrar af þessum vagni hafa verið ranglega merktar sem Mountain Pride.
„Pride“ var ekki leirvagn eða léttur landvagn. Það var Concord-vagn.
Mynd 2. Ljósmynd af Barlow Sanders „auravagni“ til vinstri og Abbott-Downing Concord-vagni „Mountain Pride“ til hægri, í Ríkisstjórahöllinni árið 1935.
Auravagninn sem sést hér var notaður á póstvagnaleið í norðurhluta Nýju-Mexíkó en ekki á LVH og K-leiðinni.
Við vitum að Charles Gause pantaði vagn nr. 560 frá Abbott-Downing Company árið 1889.
Pantanaskrár fyrirtækisins staðfesta þessa dagsetningu. Þessar upplýsingar eru fengnar frá vagnasérfræðingnum Kenneth Wheeling, sem bar við í einkasamskiptum árið 2021.
„Drulluvagninn“ var þegar í notkun á leiðinni fyrir þennan tíma og gæti einnig hafa verið smíðaður af Abbott-Downing, eins og lýst er sem annar af tveimur Concord-vögnum í sölusamningi frá 1892.
Abbott-Downing markaðssetti þennan vagn sem léttan landflutningavagn.
Aðrir drulluvagnar voru smíðaðir af samkeppnisfyrirtækjum eins og Barlow-Sanders Co.
Það er þó ekki þar með sagt að báðir vagnarnir hafi ekki verið notaðir á öllum leiðum á einhverjum tímapunkti.
En það er athyglisvert að hingað til höfum við aðeins fundið myndir af „drulluvagninum“ í Kingston (mynd 3) en engar af Mountain Pride.
Til eru nokkrar myndir af drulluvagninum á flatlendinu og við lestarstöðina í Lake Valley, sem bendir til þess að báðir vagnarnir hafi verið notaðir þar sem þörf var á og líklega eftir því hversu mörgum farþegum var von á.
Það er ótrúlegt að Mountain Pride skuli enn vera til í dag þökk sé elju og framsýni Arthurs Seligman fylkisstjóra, Sögusafns Nýju-Mexíkó og Menningarmáladeildar Nýju-Mexíkó.
Örlög hins nafnlausa drulluvagns eru enn ókunn.
Heimild: The Stagecoaches of a New Mexico Short-line – Hillsboro Historical Society
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
