Rómverskir vagnar #1Rómverskir vagnar #1
Forn-Rómverjar notuðu rómverska vagna og aðrar samgönguleiðir en sú einfaldasta var að ganga!
Ganga var í raun algengasti ferðamátinn og vagnar voru aðallega notaðir til að flytja vörur eða ferðast langar vegalengdir.
Rómverskir vagnar voru með járnklæddum hjólum (þeir höfðu ekki gúmmí á þeim tíma) sem þýðir að þeir voru mjög háværir!
Vagnar voru bannaðir í stórborgum eins og Róm á daginn, þannig að íbúar verða að þola hljóðið frá hjólunum á nóttunni.
Hversdags rómversk ökutæki
Plaustrum hét vagnagerð sem var eitt af algengustu farartækjum í Róm.
Hann var aðallega notaður til að flytja byggingarefni eða landbúnaðarvörur eins og kornvörur, ólífuolíu, vín og fleira.
Vagninn var ígildi vörubíla okkar í dag.
Hann var gerður úr viðarborði með tveimur til fjórum þykkum, gegnheilum hjólum með járngjörðum.
Venjulega var hann án þaks og hliðarveggja.
Yfirleitt var hann dreginn af tveimur uxum sem höfðu mikinn kraft.
Essedum var lítill vagn á tveimur hjólum án þaks og með lokuðum framenda, ætlaður tveimur farþegum sem stóðu uppréttir.
Hann var dreginn af einum eða fleiri hestum eða múlösnum og var nokkuð hraðskreiður.
Cisium var ekki jafn hraður.
Hann var einnig á tveimur hjólum, án þaks, með sæti fyrir tvo farþega og var dreginn af einum eða tveimur múlösnum eða hestum.
Honum var ekið af einhvers konar leigubílstjóra nútímans eða af farþeganum sjálfum.
Raeda var hliðstæða strætisvagna okkar í dag.
Hann var á fjórum hjólum, með mörgum bekkjum og rými fyrir farangur.
Þyngd farangursins mátti ekki fara yfir 1.000 rómverskar librur (um 330 kíló) samkvæmt rómverskum lögum.
Hann var annaðhvort án þaks eða aðeins með dúkþak.
Hann var dreginn af mörgum uxum, múlösnum eða hestum, stundum allt að fjórum hestum og jafnvel fleiri múlösnum!
Það kemur á óvart að Rómverjar notuðu almennt ekki hesta til ferðalaga.
Þeir höfðu ekki allan þann búnað sem við höfum í dag, eins og ístöð, til að tryggja stöðugan og þægilegan reiðtúr.
Ferðamáti hinna ríku
Ríkir Rómverjar, og sérstaklega ríkar rómverskar konur, notuðu burðarstól (annaðhvort í eigu þeirra eða leigðan) til að ferðast um borgina eða fara í mjög stuttar ferðir.
Sex þrælar (burðarmenn) báru einn eða tvo einstaklinga sem lágu í burðarstólnum.
Ríkar konur notuðu burðarstólinn oft til að forðast samskipti við verkamannastétt Rómverja.
Hafið í huga að götur borgarinnar voru ekki alltaf öruggar, sérstaklega ekki fyrir aðlaðandi, ríkar konur.
Carpentum var rúta eða glæsifarartæki ríkra Rómverja.
Það var fjórhjóla farartæki með bogadregnu viðarþaki og var nokkuð þægilegt, rúmgott og fallega skreytt að innan.
Carruca var eins konar minni útgáfa af carpentum.
Það var einnig aðallega notað af ríkum Rómverjum og gat rúmað tvo farþega.
Bæði carpentum og carruca höfðu einhvers konar fjöðrun og málm- og leðurbönd sem gerðu ferðina þægilegri.
Ferðatími í Rómaveldi til forna
Ferðalög á tímum Rómverja voru hæg og… örmagnandi.
Samkvæmt ORBIS, Google Maps fornaldarinnar sem þróað var af Stanford háskóla, tók það sex daga að ferðast frá Róm til Napólí samanborið við um 2 klukkustundir og 20 mínútur í dag (heimild: Google Maps). Þar sem vagnar voru oft án fjöðrunar voru þeir mjög óþægilegir, sem gerði ferðalög á steinlögðum rómverskum vegum mjög þreytandi.
Rómverskir vagnar ollu einnig miklum hávaða vegna járnklæddra hjóla sinna og heyrðist í þeim á nóttunni þar sem þeim var bannað að ferðast um stórar rómverskar borgir og nágrenni þeirra á daginn.
Rómverjar hvíldust á áfangastöðum sem kallaðir voru mansiones eða „dvalarstaðir“ á latínu, sem samsvarar hvíldarsvæðum við þjóðvegi í dag.
Þessar mansiones voru byggðar með reglulegu millibili (15 til 30 mílur eða 25 til 30 km) á rómverskum vegum og voru með veitingastöðum og gistihúsum þar sem Rómverjar (og hestar þeirra) gátu drukkið, borðað og sofið.
Þeir gátu verið nokkuð óöruggir þar sem þeir voru oft illa sóttir af vændiskonum og þjófum sem vildu stela frá ferðalöngum.
Hraðasta leiðin til að ferðast í Rómaveldi til forna var með hestaskiptakerfi sem kallað var cursus publicus.
Cursus publicus var ríkisrekið póstþjónustukerfi, svipað og póníexpressinn í Bandaríkjunum á 19. öld, sem var einnig notað til að flytja embættismenn stjórnvalda (t.d. hershöfðingja, embættismenn o.s.frv.).
Til að nota þessa þjónustu þurftu embættismenn að hafa vottorð útgefið af keisaranum.
Cursus publicus samanstóð af röð stöðva meðfram helstu vegakerfunum sem staðsettar voru með stuttu reglulegu millibili (u.þ.b. 8 mílur eða 12 km) með ferskum og hröðum hestum.
Mat sagnfræðinga á hraða ferðalaga með cursus publicus er mismunandi.
Í rannsókn sem heitir „Hraði rómverska keisarapóstsins“ eftir A.M. Ramsey (Journal of Roman Studies) er áætlað að ferðatími á dæmigerðri ferð hafi verið 41 til 64 mílur á dag (66-103 km á dag).
Því tók ferð frá Róm til Napólí með cursus publicus um það bil tvo daga.
Heimildir: www.romae-vitam.com/roman-carriages.html
- A Drive Through Time: Carriages, Horses, & History (G. Austin, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2014).
- ORBIS The Stanford Geospatial Network Model of the Roman World (Watler Scheidel, Elijah Meeks).
- The speed of the Roman Imperial Post (A.M. Ramsey, Journal of Roman Studies).
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skáning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
